Koszary przy ul. Adama Mickiewicza w Sanoku

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Koszary przy ul. Adama Mickiewicza w Sanoku
Ilustracja
Widok na budynki przy ulicy Mickiewicza 21 i 23 (2013)
Państwo  Polska
Miejscowość Sanok
Adres ul. Adama Mickiewicza 21 i 23
(Śródmieście)
Typ budynku budynek
Rozpoczęcie budowy styczeń 1912
Położenie na mapie Sanoka
Mapa lokalizacyjna Sanoka
Koszary przy ul. Adama Mickiewicza w Sanoku
Koszary przy ul. Adama Mickiewicza w Sanoku
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Koszary przy ul. Adama Mickiewicza w Sanoku
Koszary przy ul. Adama Mickiewicza w Sanoku
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Koszary przy ul. Adama Mickiewicza w Sanoku
Koszary przy ul. Adama Mickiewicza w Sanoku
Położenie na mapie powiatu sanockiego
Mapa lokalizacyjna powiatu sanockiego
Koszary przy ul. Adama Mickiewicza w Sanoku
Koszary przy ul. Adama Mickiewicza w Sanoku
Ziemia49°33′50,07″N 22°12′10,80″E/49,563908 22,203000
Koszary 45. r.p. oraz batalionu Ladwehry, widok z góry Aptekarki (1911-1912)

Koszary przy ul. Adama Mickiewicza w Sanoku – zabudowania stanowiące byłe koszary wojskowe w Sanoku, położone przy ulicy Adama Mickiewicza w dzielnicy Śródmieście.

W okresie autonomii galicyjskiej w ramach Austro-Węgier na przełomie XIX/XX w Sanoku z infrastruktury korzystał 45 Pułk Piechoty c. i k. armii; pod koniec XIX wieku szereg budynków w posiadaniu jednostki stanowiło realność miejską, od których pobierano czynsz: dwa domy na Stawisku (koszary 45pp), 6 domów na Wójtostwie (4 koszar, 2 aresztu, 1 kuchni), nowe koszary obrony krajowej z magazynem i barakami, dom murowany (szpital wojskowy), magazyn 45pp, prochownia 45pp i prochownia obrony krajowej położone na folwarku w Posadzie Olchowskiej[1][2][3][4][5][6][7].

Kwestia budowy koszar wojskowych w Sanoku była podnoszona na początku XX wieku , zaś zabudowania były planowane na potrzeby batalionu 45 Pułku Piechoty c. i k. armii (w tym celu na przełomie 1904/1905 rady miejska w Sanoku podjęła uchwałę, zatwierdzoną następnie przez radę powiatu sanockiego, o zaciągnięciu pożyczki w kwocie 300 tys. koron na budowę koszar wojskowych w Sanoku)[8][9][10]. Budowę prowadzono za kadencji burmistrza Sanoka, Feliksa Gieli; po kilku latach starań w 1910 przystąpiono do rozpoczęcia pracy budowlanych, których koszt szacowano na ok. pół miliona koron[11]. Budynki zostały oddane do użytku w styczniu 1912[12]. Celem oddania do użytku koszar powołano komisje wojskową, miejską i polityczną 28 grudnia 1911, wprowadzenie wojsk do budynków zaplanowano na 15 stycznia 1911, a kontrakt zapisano na 25 lat[13]. Zgodnie z planem w koszarach stacjonował w nich austriacki 45 Pułk Piechoty[14]. Pierwotnie budynki koszary były pod numerami 540, 541, 542, 543[15]. W 1909 szpital zyskał pobliskie budynki koszar wojskowych 4 i 5 Pułku Piechoty Liniowej im. księcia Zygmunta w 1909 zostały przeznaczone na rzecz Szpitala Powszechnego w Sanoku[16].

U kresu I wojny światowej 1 listopada 1918 delegacja sanockiej Rady Miejskiej (m.in. kpt. Franciszek Stok, kpt. Antoni Kurka, prezesem sanockiego „Sokoła” Adam Pytel, Marian Szajna, Feliks Giela, Adolf Bendel, Michał Słuszkiewicz, Karol Zaleski, Tomasz Rozum i burmistrz Paweł Biedka) podjęła rozmowy z komendantem wojskowej załogi c. i k. w Sanoku płk. Maksymowiczem[17] i mimo jego oporu dokonano rozbrojenia stacjonującego wówczas w koszarach – pochodzącego z ziemi czeskiej – 54 Pułku Piechoty, po czym ok. 1000 żołnierzy jednostki (ok. 600 narodowości czeskiej i 300 narodowości niemieckiej) opuściło miasto[18][19][20]. Po zakończeniu wojny, w listopadzie 1918 ulokował się w nich ochotniczy 3 Batalion Strzelców Sanockich i zajmował do 1919[12].

W okresie II Rzeczypospolitej (1920-1939) w obiektach stacjonował II batalion 2 Pułku Strzelców Podhalańskich. Ok. 1920 budynki koszar zostały poświęcone[21]. Przed 1939 obiekty były określane jako „Koszary Jagiellonów”[22] bądź „Koszary Jagiellońskie”[23].

Tuż po II wojnie światowej 12 lipca 1945 do Sanoka przybył I batalion 34 Pułku Piechoty Ludowego Wojska Polskiego i został zakwaterowany w koszarach, do 1939 należących do 2 Pułku Strzelców Podhalańskich[24][25]. W okresie PRL do 1952 stacjonował 26 Pułk Piechoty (wówczas koszary istniały pod numerem 15 ulicy A. Mickiewicza), a do 1991 były siedzibą oddziału Wojsk Ochrony Pogranicza (WOP)[26].

Na północnym krańcu nieruchomości koszar istniał dworek rodziny Tchorznickich (Aleksander Mniszek-Tchorznicki), gdzie później powstały magazyny wojskowe (miejsce to znajduje się naprzeciw wejścia głównego na stadion „Wierchy” przy ul. Żwirki i Wigury 6)[27].

Pod koniec XX wieku zdecydowano o zagospodarowaniu obiektów. Obiekty zlokalizowane topograficznie wyżej, pod adresem ulicy Mickiewicza 21 samorząd lokalny przekazał je na rzecz powstałej uczelni, Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Sanoku[28]. Jeszcze przed decyzją powołującą uczelnię podjęto remont zabudowań byłych koszar, trwający od 10 lipca 2000 do 2001[29][30][31]. Budynki zostały odremontowane i na nowo dostosowane dla potrzeb dydaktycznych[32][33]. Od 2004 był remontowany, a na przełomie 2005/2006 oddany do użytku został budynek byłego arsenału, zlokalizowany przy ul. Żwirki i Wigury (w strukturze uczelni PWSZ określony jako F)[34][35] (w przeszłości istniał przy nim staw[36]). Budynek położony przy ulicy Mickiewicza 23, przejęła sanocka placówka Straży Granicznej, przynależna do Bieszczadzkiego Oddziału SG.

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

  • Przed budynkiem przy ulicy Adama Mickiewicza 21 (obecnie PWSZ) znajduje się kamień pamiątkowy upamiętniający 2 Pułk Strzelców Podhalańskich[37]. Został odsłonięty 3 października 1993[38]. Upamiętnia żołnierzy 2 Pułku Strzelców Podhalańskich oraz AK. Projektantem obelisku był st. chorąży Andrzej Siwiec. Pomnik zawiera herb 2 PSP oraz tablicę z inskrypcją o treści: Pamięci żołnierzy 2 PSP i ich kontynuatorom z AK Obwodu „SAN” w walce o niepodległość Polski. Społeczeństwo Ziemi Sanockiej[39].
  • Na fasadzie budynku przy ulicy Adama Mickiewicza 23 (SG) została odsłonięta tablica pamiątkowa[40]. Inskrypcja informuje: W hołdzie oficerom i strażnikom Straży Granicznej II RP służącym w Sanoku w Małopolskim Inspektoracie Okręgowym i Komendzie Obwodu w 20. rocznicę reaktywowania formacji. Funkcjonariusze Placówki SG w Sanoku oraz rodziny byłych strażników. Sanok, maj 2011.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Budżet miejski na r. 1895. „Gazeta Sanocka”. Nr 7, s. 3, 31 marca 1895. 
  2. Budżet miejski na r. 1896. „Gazeta Sanocka”. Nr 38, s. 3, 22 grudnia 1895. 
  3. Budżet m. Sanoka. „Gazeta Sanocka”. Nr 5, s. 2, 31 stycznia 1904. 
  4. Preliminarz budżetu m. Sanoka na rok 1905. „Gazeta Sanocka”. Nr 51, s. 1, 18 grudnia 1904. 
  5. Z Rady miejskiej. „Gazeta Sanocka”. Nr 91, s. 2, 25 grudnia 1896. 
  6. Z Rady miejskiej. „Gazeta Sanocka”. Nr 108, s. 2, 28 stycznia 1906. 
  7. Z Rady miejskiej. „Gazeta Sanocka”. Nr 156, s. 2, 23 grudnia 1906. 
  8. Z Rady miejskiej. „Gazeta Sanocka”. Nr 88, s. 2, 3 września 1905. 
  9. Wyjdziemy znowu jak Zabłocki na mydle. „Gazeta Sanocka”. Nr 95, s. 3, 22 października 1905. 
  10. Budżet Rady powiatowej w Sanoku. „Gazeta Sanocka”. Nr 108, s. 3, 21 stycznia 1906. 
  11. Ze spraw miejskich. „Tygodnik Ziemi Sanockiej”. Nr 2, s. 1, 8 maja 1910. 
  12. a b Andrzej Romaniak: Sanok. Fotografie archiwalne – Tom I. Sanok: Muzeum Historyczne w Sanoku, 2009, s. 310. ISBN 978-83-60380-26-0.
  13. Oddanie koszar. „Tygodnik Ziemi Sanockiej”, s. 3, Nr 54 z 31 grudnia 1911. 
  14. Zabytki, muzea i ciekawostki miasta. sanok.pl. [dostęp 2013-02-10].
  15. Alojzy Zielecki, Budownictwo i gospodarka komunalna, W epoce autonomii galicyjskiej, w: Sanok. Dzieje miasta. Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 398.
  16. Edward Zając: Szpital Powszechny w Sanoku. zozsanok.pl. s. 20. [dostęp 15 maja 2014].
  17. W źródłach historycznych i wspomnieniowych pojawiało się jedynie nazwisko i stopień wojskowy tego oficera. W ewidencji wojska austriackiego z 1918 nie figurował oficer o takim nazwisku i w takim stopniu. W ewidencji wojska austriackiego z 1914 figurował major Johann Maxymowicz, wówczas pełniący służbę w 41 Pułku Piechoty w Czerniowcach. Ranglisten des Kaiserlichen und Königlichen Heeres 1914. Wiedeń: 1914, s. 460.
  18. Juliusz Zaleski. Z dziejów III Baonu strzelców sanockich (garść wspomnień w rocznicę). „Ziemia Sanocka”. Nr 30, s. 2, 7 grudnia 1919. 
  19. Wojciech Sołtys: Pomiędzy wojnami światowymi 1918-1939. Pierwsze miesiące wolności. Życie gospodarcze społeczne i polityczne. W: Feliks Kiryk (red.): Sanok. Dzieje miasta. Kraków: Secesja, 1995, s. 1995. ISBN 83-86077-57-3.
  20. Edward Zając: Jak Sanok wybił się na niepodległość. Sanok: Miejska Biblioteka Publiczna im. Grzegorza z Sanoka w Sanoku, 1995, s. 16-17. ISBN 83-901466-3-0.
  21. Andrzej Romaniak: Pamiątki po 2 Pułku Strzelców Podhalańskich z Sanoka. Katalog zbiorów. Sanok: Muzeum Historyczne w Sanoku, 2003, s. 21, 63. ISBN 83-919305-0-5.
  22. Edmund Słuszkiewicz: Przewodnik po Sanoku i Ziemi Sanockiej. Sanok: Polskie Towarzystwo Tatrzańskie, 1938, s. 68.
  23. Maria Łapiszczak: Sanok na dawnej pocztówce i fotografii. Cz. II. Sanok: 2001, s. 12. ISBN 83-915388-1-8.
  24. Mieczysław Juchniewicz, Stanisław Rzepski: Szlakiem 34 Budziszyńskiego Pułku Piechoty. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1961, s. 320.
  25. Benedykt Gajewski: Walka z ukraińskim podziemiem na południowo-wschodnim obszarze Polski w latach 1944-1948. Publikacje, raporty, relacje, zeznania. Sanok: 2005, s. 347-348.
  26. Andrzej Romaniak: Sanok. Fotografie archiwalne – Tom I. Sanok: Muzeum Historyczne w Sanoku, 2009, s. 310. ISBN 978-83-60380-26-0.
  27. Edward Zając. Zostało ich tak niewiele. „Gazeta Bieszczadzka”, s. 8, Nr 9 (136) z 9 maja 1997. 
  28. Uczelnia w pigułce (pol.). pwsz-sanok.edu.pl. [dostęp 2013-02-10].
  29. Sanocka uczelnia. Za rok?. „Tygodnik Sanocki”. Nr 29 (454), s. 11, 21 lipca 2000. 
  30. Maria Boczar. Zabrzmi gaudeamus. „Tygodnik Sanocki”. Nr 15/16 (492/493), s. 1, 13-20 kwietnia 2001. 
  31. Joanna Kozimor. W zasięgu ręki. „Tygodnik Sanocki”. Nr 25 (502), s. 1, 22 czerwca 2001. 
  32. Baza dydaktyczna. W: Tomasz Chomiszczak (red.): Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. Jana Grodka w Sanoku. Kronika XV-lecia. Sanok: 2016, s. 65. ISBN 978-83-618-02-18-1.
  33. 10 lat sanockiej PWSZ! Warto studiować w mieście kultury?. esanok.pl. [dostęp 2013-02-10].
  34. Jolanta Ziobro. Uczelnia w arsenale. „Tygodnik Sanocki”. Nr 35 (668), s. 2, 27 sierpnia 2004. 
  35. Baza dydaktyczna. W: Tomasz Chomiszczak (red.): Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. Jana Grodka w Sanoku. Kronika XV-lecia. Sanok: 2016, s. 70. ISBN 978-83-618-02-18-1.
  36. Andrzej Romaniak: Sanok. Fotografie archiwalne – Tom I. Sanok: Muzeum Historyczne w Sanoku, 2009, s. 316. ISBN 978-83-60380-26-0.
  37. 1 września 1939. Pamiętamy! (pol.). isanok.pl. [dostęp 2013-02-10].
  38. Andrzej Romaniak. Podhalańczycy. „Tygodnik Sanocki”, s. 10, Nr 17 (100) z 6 października 1993. 
  39. Franciszek Oberc, Pomniki i tablice pamiątkowe Sanoka, Sanok 1998, s. 14-15.
  40. Krystyna Chowaniec: 100 lat sanockiego harcerstwa 1911–2011. Suplement. Sanok: 2011, s. 121. ISBN 978-83-62960-05-7.