Koszyce Wielkie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Koszyce Wielkie
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat tarnowski
Gmina Tarnów
Wysokość 208 m n.p.m.
Liczba ludności (2009) 2581[1]
Strefa numeracyjna (+48) 14
Kod pocztowy 33-111
Tablice rejestracyjne KTA
SIMC 0832864
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Koszyce Wielkie
Koszyce Wielkie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Koszyce Wielkie
Koszyce Wielkie
Ziemia 49°58′48″N 20°56′39″E/49,980000 20,944167

Koszyce Wielkiewieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie tarnowskim, w gminie Tarnów. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa tarnowskiego.

1846r. Widok z Koszyckiego Wzgórza. Po lewej należący wówczas do Koszyc Wielkich „most na Biale”, po prawej Tarnów.
Koszyce Wielkie k. Tarnowa ok. 1880r wraz z folwarkami Brzezinki i Pawlusin dawniej zwany Rędzina. Symbol W.H. oznacza Wirtshaus, czyli karczmę.

Odnaleziona najstarsza pieczęć wiejska z 1909 przedstawia kosz wypełniony kwiatami, napis w otoku: „Gmina Koszice Wielkie[2].

Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z lat 1358–1362, kiedy to sąd krakowski rozgraniczał wyspę na rzece Biała. Osada ta pierwotnie wchodziła w skład parafii w Zbylitowskiej Górze. W dokumentach z 1361 roku wymieniony jest pierwszy znany właściciel miejscowych dóbr Wincenty z Koszyc, przedstawiciel późniejszego rodu Rokoszów herbu Ostoja. W 1536 roku we wsi był dwór, folwark, dziesięć stawów rybnych, karczma, most i młyn na Białej, siedmiu kmieci oraz pięciu zagrodników.[3] W 1581 roku Koszyce Wielkie należały ciągle do rodziny Rokoszów. Właścicielką była wówczas Anna Rokoszowa[4]. W czasie III wojny północnej ok. 1710 wojska rosyjskie w odwecie za zabicie jednego z żołnierzy zrabowały Koszyce Wielkie i Koszyce Małe[5]. W 1780 roku wybudowano nowy, drewniany, kryty most na Białej[6]. W 1830 roku wieś wymieniana była już jako część latyfundium Sanguszków i należała do księcia Władysława Sanguszki. Z 1846 roku pochodzi szkic „Tarnów od zachodu” ręki Macieja Stęczyńskiego. Rysunek ten wykonany mniej więcej z okolicy obecnego kościoła obejmuje most na Białej należący jeszcze wówczas do Koszyc Wielkich. Według Słownika geograficznego Królestwa polskiego w 1883 roku wieś liczyła 566 mieszkańców i posiadała kasę pożyczkową[7]. W Koszycach Wielkich a później na terenie włączonym do Tarnowa funkcjonowała tzw. „Czerwona Karczma”, od niej właśnie wzięła nazwę ul.Czerwona w Tarnowie[8][9].

13 września 1883 roku „C.K. sąd obwodowy jako handlowy w Tarnowie” wpisał do rejestru firmę „A.Schwanenfeld” w Koszycach Wielkich[10]. Ascher Schwanenfeld dzierżawił część budynków dworskich gdzie prowadził nagradzaną na targach w Wiedniu i znaną w całych Austro-Węgrzech „fabrykę parową rumu, rosolisów i likierów”, wyrób octu i miodu oraz „rafinerię spirytusu”, przeniesioną później do Tarnowa[11][12]. Jesienią 1890 roku doszło do zuchwałej kradzieży sejfu z zawartością 20.000 złotych reńskich z tarnowskiego urzędu propinacji. Schwanenfeldowie ukryli łup w Koszycach[13].

W 1912 roku w miejscowości powstała Ochotnicza Straż Pożarna, która otrzymała od księcia Sanguszki około 100 arową działkę wraz ze stawem[14]. 10 listopada 1914 roku Austriacy wycofując się z Tarnowa przed nacierającą ze wschodu 3 armią rosyjską podpalili 133-letni drewniany most na rzece Białej. „Łuna tego pożaru złowrogo oświetlała zachodni horyzont miasta” wieszcząc zbliżającą się rosyjską okupację[15]. W 1929 z sąsiednich wsi Świerczków i Dąbrówka Infułacka wraz z przysiółkiem Plewęcin oraz fragmentów Kępy Bogumiłowickiej i Koszyc Wielkich utworzono osobną miejscowość i zarazem gminę Mościce[16][17]. W 1951 roku kolejny raz okrojono sołectwo i północną część Koszyc Wielkich włączono tym razem w granice miasta Tarnowa. W 1960 włączono do miasta następną część Koszyc Wielkich i Zbylitowskiej Góry[18], by w 1972 odrolnić ten teren i utworzyć m.in. osiedle Koszyckie w Tarnowie[19]. W 1997 oddano do użytku południową obwodnicę Tarnowa przecinającą grunta wsi[20].

Działalność oświatowa na terenie Koszyc Wielkich datuje się na początek lat 20 XIX w. Po wojnie nauka prowadzona była w zaadaptowanych do tego celu zabudowaniach stajennych Sanguszków, by w roku 1976 przenieść się do obecnej Szkoły Podstawowej[21]. W 2010 roku otwarto halę widowiskowo-sportową przy miejscowej szkole[22].

W 1972 roku ksiądz Stanisław Kędroń, rozpoczął w Koszycach Wielkich budowę domu mieszkalnego z garażem, którą ukończył w 1980 roku. Był to popularny w tamtych czasach sposób obejścia prawa, które nie pozwalało wznosić nowych świątyń. 26 kwietnia 1981 roku ksiądz dr Karol Dziubaczka odprawił pierwszą Mszę Świętą w garażu znajdującym się obok wspomnianego domu. 17 lipca 1981 powstała parafia pw. Przemienienia Pańskiego[23]. W następnym roku wojewoda tarnowski wydał pozwolenie na budowę właściwego kościoła. Prace budowlane rozpoczęły się jesienią 1983 roku. 27 października 1994 roku poświęcono cmentarz parafialny[24].

W 2002 powstał klub sportowy KS „Koszyce” Koszyce Wielkie, o żółto-czarnych barwach[25]. 18 czerwca 2011 roku otwarto Centrum Wsi w Koszycach Wielkich. Na inwestycję złożyły się parking, niewielki park ze stawem, pomostami i altanami, kryty gontem drewniany przystanek autobusowy wykonany przez cieśli z okolic Zakopanego, odnowiona kapliczka św. Jana Nepomucena oraz brama seklerska będąca podarunkiem od samorządu miejscowości Csíkszentsimon dla miejscowej gminy Tarnów[26][27].

Zobacz też: Koszyce, Koszyce Małe

Przypisy

  1. http://gmina.tarnow.pl/pliki/statystyka_.pdf.
  2. Urząd Gminy Tarnów. Nowiny Tarnowskiej Gminy nr 70. , s. 6, 2001. 
  3. Nowiny Tarnowskiej Gminy kwiecień 2014 nr 1 (124).
  4. Nowiny Tarnowskiej Gminy kwiecień 2014 nr 1 (124).
  5. Tarnów dzieje miasta i regionu. Tom I – Feliks Kiryk, Zygmunt Ruta.
  6. Pocztówka. Most kryty na Białej pod Tarnowem, budowany 1780 roku. http://www.it.tarnow.pl/var/ezwebin_site/storage/images/atrakcje/tarnow/ciekawostki/galeria-starych-fotografii/kryty-most-na-rz.-biala-nieistniejacy/17969-1-pol-PL/Kryty-most-na-rz.-Biala-nieistniejacy_imagelarge.jpg.
  7. Słownik geograficzny Królestwa polskiego z 1883 roku.
  8. Plan gruntowy folwarku w Koszycach Wielkich sygn. A. Sang. kartogr. 45 http://www.archivesportaleurope.net/ead-display/-/ead/pl/aicode/PL-29/type/fa/id/PL-29-637_SLASH_0/unitid/A.+Sang.+kartogr.+45.
  9. Tygodnik Pogoń 05.10.1890 r. http://dlibra.biblioteka.tarnow.pl/dlibra/publication?id=34&from=&dirids=1&tab=1&lp=26&QI=!B43EA48B78FE2240533F26BAB05B6F67-52.
  10. „Gazeta Lwowska” 1883, nr 226.
  11. A. Sang. kartogr. 203 Sytuacya i rzuty budynków zrekonstruowanej rafineryi spirytusu A. Schwanenfelda w Koszycach Wielkich pod Tarnowem. 1897-1897 https://www.archivesportaleurope.net/ead-display/-/ead/pl/aicode/PL-29/type/fa/id/PL-29-637_SLASH_0/unitid/A.+Sang.+kartogr.+203#sthash.GJDjg6nL.dpuf.
  12. http://blog.czajkus.com/2015/01/08/300-wpis-gorzelnie-fabryki-wodek-w-galicji-w-1901-r/.
  13. Tygodnik Pogoń 05.10.1890 r. http://dlibra.biblioteka.tarnow.pl/dlibra/publication?id=34&from=&dirids=1&tab=1&lp=26&QI=!B43EA48B78FE2240533F26BAB05B6F67-52.
  14. PLAN ODNOWY MIEJSCOWOŚCI KOSZYCE WIELKIE NA LATA 2010–2016 http://www.gmina.tarnow.pl/pliki/kw.pdf.
  15. Kazimierz Bańburski, Janusz Kozioł – „WIELKA WOJNA. TARNÓW–GORLICE 1915” http://www.s-can.pl/ksiazki/wielka_wojna_frag.pdf.
  16. Tarnowskie Azoty. Perła w koronie Centralnego Okręgu Przemysłowego. http://nowahistoria.interia.pl/ii-rzeczpospolita/news-tarnowskie-azoty-perla-w-koronie-centralnego-okregu-przemysl,nId,1541464.
  17. Mościce (dzielnica ogród) http://www.it.tarnow.pl/index.php/pol/Atrakcje/TARNOW/Zabytki-i-atrakcje/Moscice-dzielnica-ogrod.
  18. „Tarnowskie kalendarium” Miejska Biblioteka Publiczna im. J. Słowackiego w Tarnowie http://www.tarnow.pl/Miasto/Ciekawostki/Historia-miasta/Kalendarium.
  19. Tarnów: osiedle Koszyckie świętuje 40. urodziny, https://plus.google.com/113867415960731496098/posts/, 23 czerwca 2012 [dostęp 2015-12-13] (pol.).
  20. https://pl.wikipedia.org/wiki/Ulica_Krakowska_w_Tarnowie.
  21. PLAN ODNOWY MIEJSCOWOŚCI KOSZYCE WIELKIE NA LATA 2010–2016 http://www.gmina.tarnow.pl/pliki/kw.pdf.
  22. Koszyce: pierwsza kara dla nowej sali sportowej http://www.gazetakrakowska.pl/artykul/351168,koszyce-pierwsza-kara-dla-nowej-sali-sportowej,id,t.html.
  23. Kalendarium / Historia miasta / Ciekawostki / Miasto / TARNÓW - Polski Biegun Ciepła, www.tarnow.pl [dostęp 2015-12-13].
  24. Parafia pod wezw. Przemienienia Pańskiego w Koszycach Wielkich.
  25. KS Koszyce http://kskoszyce.futbolowo.pl/menu,2,o-klubie.html.
  26. Brama seklerska stanęła w Koszycach Wielkich http://www.dziennikpolski24.pl/artykul/3017374,brama-seklerska-stanela-w-koszycach-wielkich,id,t.html http://www.dziennikpolski24.pl/artykul/3017374,brama-seklerska-stanela-w-koszycach-wielkich,id,t.html.
  27. Nowe centrum wsi w Koszycach Wielkich http://www.intarnet.pl/www1.atlas.okay.pl/index_full.html?action=full&id=19994.