Kotka na gorącym blaszanym dachu (sztuka)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kotka na gorącym blaszanym dachu
Cat on a Hot Tin Roof
Ilustracja
Barbara Bel Geddes jako Maggie w prapremierowej inscenizacji w Nowym Jorku (1955)
Autor Tennessee Williams
Typ utworu dramat
Wydanie oryginalne
Język angielski
Data wydania 1955

Kotka na gorącym blaszanym dachu (wystawiana w Polsce również jako Kotka na rozpalonym blaszanym dachu[1], ang. Cat on a Hot Tin Roof) – sztuka teatralna autorstwa Tennessee Williamsa, wystawiona po raz pierwszy 24 marca 1955 roku w Morosco Theatre w Nowym Jorku[2]. Williams otrzymał za nią Nagrodę Pulitzera w dziedzinie dramatu za rok 1955. W 1958 została zekranizowana w postaci cieszącego się dużą popularnością filmu. Polska prapremiera teatralna miała miejsce 10 listopada 1972 roku w Teatrze Powszechnym w Łodzi[1].

Opis fabuły[edytuj | edytuj kod]

Sztuka rozgrywa się na wielkiej plantacji bawełny, gdzieś w delcie Mississippi. Akcja trwa jeden wieczór, w czasie którego swoje 65. urodziny obchodzi niezwykle bogaty właściciel plantacji. Przez ostatnie lata podupadał on na zdrowiu, a nawet podejrzewano u niego złośliwy nowotwór. W dniu swoich urodzin dowiaduje się jednak, że biopsja nie wykazała niczego takiego, co jest dla niego ogromną ulgą. Nie wie jednak, że jest oszukiwany przez swojego lekarza i dzieci - w rzeczywistości jest w terminalnym stadium nowotworu i kwalifikuje się wyłącznie do opieki paliatywnej.

Prawdę o chorobie ojca znają za to jego dwaj synowie, którzy przybywają na urodziny wraz ze swoimi bliskimi. Starszy Gooper, który zawsze miał z ojcem bardzo trudne relacje, wyjechał z rodzinnych stron do Memphis, tam został wziętym prawnikiem i ojcem piątki dzieci, zaś szóste jest w drodze. Jego żoną jest Mae, pozornie słodka, a w rzeczywistości złośliwa i wyrachowana. Oboje chcą skłonić ojca, aby to im zapisał cały swój majątek. Początkowo wydaje się to o tyle prostym zadaniem, że jedynym konkurentem Goopera do spadku jest jego młodszy brat Brick, były sportowiec, który po kontuzji był przez pewien czas komentatorem sportowym, ale w ostatnim czasie zupełnie przegrywa ze swoim nałogiem alkoholowym. Na domiar złego Brick i jego żona Margaret (zwykle określana zdrobnieniem Maggie) pozostają bezdzietni, zaś rodzina huczy od plotek o ich nieudanym pożyciu seksualnym.

Akcja sztuki składa się z trzech zasadniczych części, z których dwie pierwsze grane są przez pary aktorów niemal zupełnie w duetach. Pierwsza stanowi długą rozmowę Bricka i Margaret, ukazującą smutną prawdę o ich związku. Choć Maggie jest bardzo atrakcyjna i silnie pożąda męża, od dawna już ze sobą nie sypiają, zaś Brick zupełnie otwarcie sugeruje, aby Maggie znalazła sobie kochanka lub wręcz odeszła od niego. Na to jednak kobieta absolutnie nie chce się zgodzić, choć ma na koncie zdradę z najlepszym przyjacielem Bricka, obecnie już nieżyjącym. Druga część to podobnie długa rozmowa Bricka z jego ojcem, również stanowiąca swego rodzaju próbę przepracowania wzajemnych relacji. Wreszcie część trzecia, rozgrywająca się już po ujawnieniu prawdy o chorobie ojca, stanowi psychodramę w szerszym rodzinnym gronie, związaną z jednej strony z walką o spadek, a z drugiej z ogromną rozpaczą matki, która wie, że wkrótce stanie się wdową[3][4].

Tytuł[edytuj | edytuj kod]

Tytuł sztuki zostaje wyjaśniony już w jej pierwszym akcie jako metafora, przy pomocy której Margaret określa swoją sytuację uczuciową. Czuje się nieszczęśliwa w swoim małżeństwie i cierpi jak kotka na gorącym blaszanym dachu, ale jednocześnie, mimo zachęt męża, nie chce zeskoczyć z dachu, czyli rozstać się z nim. W dalszej części tekstu Maggie jeszcze kilkakrotnie określa samą siebie mianem kotki.

Polskie przekłady[edytuj | edytuj kod]

Istnieją dwa polskie przekłady, które różnią się zarówno tytułami, jak i określeniami niektórych postaci w didaskaliach.

Przekład Kazimierza Piotrowskiego[edytuj | edytuj kod]

Jako pierwszy przełożył ją Kazimierz Piotrowski, którego tłumaczenie używane było we wszystkich polskich inscenizacjach w latach 1972-2011. W tej wersji tekstu sztuka nosi tytuł Kotka na rozpalonym blaszanym dachu, przy czym w niektórych inscenizacjach po słowie rozpalonym dodawano przecinek[1], zaś spektakl wystawiony w 1987 w Teatrze Współczesnym we Wrocławiu nosił zmodyfikowany tytuł Kotka na rozgrzanym od słońca blaszanym dachu[1]. W tej wersji właściciel plantacji i jego żona określani są mianem Babci i Dziadka. Odwiedzający dom duchowny nazywany jest w didaskaliach Pastorem, zaś lekarz to po prostu Doktor[5].

Przekład Jacka Poniedziałka[edytuj | edytuj kod]

Począwszy od spektaklu zrealizowanego w 2013 roku w Teatrze im. Żeromskiego w Kielcach, wszystkie polskie inscenizacje korzystają z nowego przekładu autorstwa Jacka Poniedziałka, który dostosował tytuł do popularnej ekranizacji filmowej sztuki. Określenia postaci są przeniesione z tekstu angielskiego bardziej dosłownie. I tak zamiast "Dziadka" mamy Dużego Tatę (w oryginale Big Daddy), a zamiast Babci Dużą Mamę (Big Mommy). Lekarz nazywany jest Doktorem Baugh, duchowny Księdzem Tookerem, zaś Mae i Gooper otrzymali dodatkowe miana Pani Siostry i Pana Brata[6].

Wybrane inscenizacje[edytuj | edytuj kod]

Ben Gazzara jako Brick w prapremierowej inscenizacji w Nowym Jorku (1955)

Nowy Jork 1955[7][edytuj | edytuj kod]

światowa prapremiera

Łódź 1972[5][edytuj | edytuj kod]

polska prapremiera

Warszawa 2013[8][edytuj | edytuj kod]

spektakl Teatru Narodowego

Londyn 2017[9][edytuj | edytuj kod]

spektakl teatru Young Vic z rejestracją i międzynarodową transmisją kinową, wyprodukowaną przez Królewski Teatr Narodowy

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Kotka na rozpalonym blaszanym dachu - wszystkie realizacje, www.e-teatr.pl [dostęp 2018-03-10].
  2. Cat on a Hot Tin Roof – Broadway Play – Original, www.ibdb.com [dostęp 2018-03-10].
  3. GradeSaver, Cat on a Hot Tin Roof Summary, www.gradesaver.com [dostęp 2018-03-10] (ang.).
  4. SparkNotes: Cat on a Hot Tin Roof: Plot Overview, www.sparknotes.com [dostęp 2018-03-10] (ang.).
  5. a b Kotka na rozpalonym blaszanym dachu - Tennessee Williams (Teatr Powszechny w Łodzi, 1972), www.e-teatr.pl [dostęp 2018-03-10].
  6. Kotka na gorącym blaszanym dachu - Tennessee Williams (Teatr im. Stefana Żeromskiego w Kielcach, 2013), www.e-teatr.pl [dostęp 2018-03-10].
  7. Cat on a Hot Tin Roof – Broadway Play – Original, www.ibdb.com [dostęp 2018-03-10].
  8. Kotka na gorącym blaszanym dachu - Tennessee Williams (Teatr Narodowy w Warszawie, 2013), www.e-teatr.pl [dostęp 2018-03-10].
  9. Cat on a Hot Tin Roof - National Theatre Live, ntlive.nationaltheatre.org.uk [dostęp 2018-03-10].