Kotlina Orawsko-Nowotarska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kotlina Orawsko-Nowotarska
Kramnica i Obłazowa a1.jpg
Kotlina Nowotarska, w głębi Pieniny Spiskie
514.11 Kotlina Orawsko-Nowotarska.png
Zasięg regionu w obrębie Polski
Megaregion region karpacki
Prowincja Karpaty Zachodnie
Podprowincja Centralne Karpaty Zachodnie
Makroregion Obniżenie Orawsko-Podhalańskie
Mezoregion Kotlina Orawsko-Nowotarska
Zajmowane
jednostki
administracyjne
Słowacja:
kraj żyliński
Polska:
woj. małopolskie
Fragment kotliny Nowotarskiej (Frydman) i widok na Gorce

Kotlina Orawsko-Nowotarska (514.11) – północna, najniższa część Obniżenia Orawsko-Podhalańskiego, między Beskidami Zachodnimi na północy a Pogórzem Spisko-Gubałowskim na południu.

Granice[edytuj]

Granice przebiegają następująco[1].

Kotlina Orawska i Nowotarska[edytuj]

Cała kotlina jest jednolita pod względem krajobrazu i ma takie samo pochodzenie, ale pod względem hydrograficznym dzieli się na dwie części:

Jeszcze na obszarze Polski przebiega bowiem przez kotlinę bardzo słabo zaznaczony w terenie Europejski Dział Wodny między zlewnią Morza Czarnego a zlewnią Bałtyku. Dział ten biegnie od miejscowości Koniówka po zachodniej stronie rzeki Czarny Dunajec na północ przez torfowiska do miejscowości Piekielnik. Obydwie części kotliny są przeciwstawnie do siebie nachylone; stoki Kotliny Orawskiej opadają na zachodzie do wysokości około 600 m n.p.m., Kotliny Nowotarskiej na krańcach wschodnich do około 510 m n.p.m.[1].

Opis regionu[edytuj]

Kotlina powstała w neogenie w wyniku ugięcia się obszaru pomiędzy łańcuchami górskimi i pogórzami. W wytworzonej w ten sposób niecce powstało jezioro, które z czasem zapełniło się osadami żwirów i iłów; ich grubość w zachodniej części sięga 300 m. Również w czwartorzędzie podczas kolejnych okresów zlodowaceń stożki napływowe gromadziły tutaj lodowcowo-rzeczne osady. W kotlinie, a szczególnie na przecinającym ją w poprzek bałtycko-czarnomorskim dziale wodnym, ukształtował się unikatowy zespół torfowisk wysokich, zwanych tu "puściznami". Torfowiska te, całkowicie uzależnione od wód opadowych, zaczęły powstawać około 10 000 lat temu, kiedy nastąpiło ocieplenie klimatu po okresie zlodowaceń[3]. Dziś przedstawiają one wyjątkowy w Polsce i równocześnie rzadki w Europie kompleks torfowisk wysokich oraz borów i lasów bagiennych, nadających specyficzny rys krajobrazowi Kotliny.

Szczególnie charakterystyczna jest roślinność torfowisk. Oprócz mchów torfowców (Sphagnum sp.) można na nich znaleźć rośliny przystosowane do niedostatku składników odżywczych – owadożerne rosiczki (Drosera sp.) i tłustosza pospolitego (Pinguicula vulgaris). Wyjątkową cechą regionu torfowisk Kotliny Orawsko-Nowotarskiej jest występowanie kosodrzewiny (Pinus mugo Turra), którą spotyka się z reguły na większych wysokościach, a także rzadkiej sosny błotnej (forma sosny drzewokosej, Pinus x rhaetica Brūgger), będącej introgresywnym mieszańcem kosodrzewiny z sosną zwyczajną (Pinus sylvestris L.)[3]. Na jednej z "puścizn", o nazwie Puścizna Wielka odkryto w 2002 roku najbardziej na południe wysunięte na świecie, stanowisko maliny moroszki, rzadkiej rośliny uznawanej za relikt glacjalny[4].

Region należy do średnio przekształconych w wyniku działalności człowieka[1]. Posiada dwa duże, sztucznie utworzone zbiorniki wodne: Jezioro Orawskie i Jezioro Czorsztyńskie. Główne miasta: Nowy Targ (w Polsce) i Namiestów (na Słowacji)[2].

Kotlina Orawsko-Nowotarska obejmuje trzy krainy historyczno-etnograficzne: Orawę w części zachodniej (m.in. Jabłonka, Chyżne, a także cały obszar kotliny na Słowacji), Podhale w części wschodniej (m.in. Czarny Dunajec, Nowy Targ) oraz niewielki fragment Spiszu na krańcu wschodnim (m.in. Nowa Biała, Frydman)[1].

Przypisy

  1. a b c d Jerzy Kondracki: Geografia regionalna Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 1998. ISBN 83-01-12479-2.
  2. a b Dookoła Tatr. Atrakcje turystyczne. Sygnatura. ISBN 978-83-87873-44-8.
  3. a b O torfowiskach orawsko-nowotarskich na stronie Bagna.pl
  4. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
Kotlina Orawsko-Nowotarska i Tatry. Widok ze żwirowni w Podczerwonem
Kotlina Orawsko-Nowotarska i Tatry. Widok ze żwirowni w Podczerwonem