Kozłów (województwo świętokrzyskie)

Kozłów

wieś
Główne skrzyżowanie w centrum miejscowości
Państwo	Polska
Województwo	świętokrzyskie
Powiat	jędrzejowski
Gmina	Małogoszcz
Liczba ludności (2024)	823
Strefa numeracyjna	41
Kod pocztowy	28-366
Tablice rejestracyjne	TJE
SIMC	0249107
Położenie na mapie gminy Małogoszcz Kozłów
Położenie na mapie Polski Kozłów
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego Kozłów
Położenie na mapie powiatu jędrzejowskiego Kozłów
50°49′35″N 20°09′39″E

Kozłów – wieś sołecka w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie jędrzejowskim, w gminie Małogoszcz.

Do 1870 r. istniała gmina Kozłów.

W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie kieleckim.

Części miejscowości

Integralne części wsi Kozłów

SIMC	Nazwa	Rodzaj
0249113	Błonie	część wsi
0249120	Doły	przysiółek
0249142	Górajek	kolonia
0249136	Grobla	osada

Historia

Kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny

Pierwsza pewna wzmianka o wsi Kozłów pochodzi z 1342r. jako miejscowości leżącej przy drodze z Małogoszcza. Jan Długosz przytacza przywilej arcybiskupa gnieźnieńskiego Jarosława Bogorii Skotnickiego z 1347r. nadający pierwszemu prebendarzowi kościoła św. Jerzego na zamku krakowskim dziesięciny m.in. z Kozłowa. Z kolei w 1359 r. na dziesiecinach z Kozłowa i Michałowa, o dochodach rocznych 23 grzywny (1529), nadanych przez archidiakona krakowskiego Jarosława Skotnickiego późniejszego acybiskupa gnieźnieńskiego, ufundowano ministerium p.w.Zwiastowania NMP na zamku krakowskim.

Zapewne więc w połowie XIV stuleciu kościoła w Kozłowie jeszcze nie było. Pierwsza znana wzmianka o kościele tutejszym pochodzi z 1442r.

W opisie Jana Długosza (1470-1480), wieś znajduje się w posiadaniu Jakuba i Zawiszy Kozłowskich h.Róża. We wsi jest drewniany kościół (bez podania wezwania) oraz dwór. Według rejestrów podskrabińskich w 1508r. dziedzicem Kozłowa był J.Kozłowski, płacący 37groszy i 9 denarów podatku. W 1515r. wybudowane zostało murowane prezbiterium przez nieznanego fundatora. Parafia, według Jana Długosza, obejmuje wieś Kozłów z dworem oraz wieś Gruszczyn. Są również dwie karczmy w posiadaniu Stanisława Curczel.

W 1540r. Kozłów należy do szlachetnych Floriana, Zawiszy i Jakuba, synów Anny, wdowy po Bernardzie Kozłowskim . We wsi jest 12 kmieci osadzonych na półłankach, 7 półłanków pustych, karczma dająca 1 grzywnę czynszu, 3 zagrodników, 4 stawy, młyn, bory i pasieki, niewiele łąk i pastwisk; we wsi znajdował się dwór (curia) oraz folwark. Wdowa po Bernardzie Anna, wyszła za Mikołaja Lasochowskiego, miała na Kozłowie zapisaną oprawę posagową. Florian, syn Dobiesława miał również zabezpieczone swe prawa majątkowe w Kozłowie. Nazajutrz po św. Michale 1547. dokonany został podział majątkowy pomiędzy braćmi: Jakubem, Florianem (Tworkiem) i Zawiszą Kozłowskim . Wkrótce potem nabył Kozłów Hieronim Szafraniec z Pieskowej Skały h. Starykoń, starosta chęciński (1519-1550). W jego osobie może należałoby widzieć założyciela podwalin pod protestantyzm w Kozłowie, w którym przyjęto kościół katolicki na zbór. Funkcjonował on jeszcze w 1613r. kiedy to ministrem kalwińskim był Aleksander Witrelin. Po śmierci Hieronima Szafrańca (zm. 1567r.), Kozłów z Ludynią wziął Piotr Szafraniec, który przejął nowe nazwisko Ludyński. Po nim obie wsie wziął jego syn Stanisław Szafraniec, wojski krakowski (1589-1597), który w 1589r. zapisał Kozłów i Ludynię swojej siostrze a żonie Mikołaja ze Stanowisk Kozłowskiego h.Poraj (protestanta). Z kolei w 1605r. Mikołaj Kozłowski, zapisał Kozłów swemu zięciowi Andrzejowi Oleśnickiemu z Oleśnicy i Nieprawic, h. Dębno, protestantowi. W 1614 r. Andrzej Oleśnicki zapisuje Kozłów Abrahamowi Białobrzeskiemu. Abraham Białobrzeski w sobotę po św. Agnieszce 1619r. sprzedał Kozłów Krzysztofowi Ujejskiemu z Ropniowa h. Szreniawa bez Krzyża.

Od Ujejskich Kozłów przechodzi w posiadanie rodu Tęgoborskich h.Szreniawa z Krzyżem. Pierwszym był Mikołaj Tęgoborski, żonaty był po raz drugi z Eleonorą Katarzyną Oraczewską (zm. 1642). Mikołaj zwrócił kościół katolikom, stać się to mogło około 1622 r. bowiem tego roku pleban kozłowski Wojciech Bujachowicz potwierdził w grodzie chęcińskim darowiznę kielicha z pateną oraz krzyża srebrnego przez plebana małogoskiego Jana Biedy Chrostkowica.

Po śmierci Mikołaja Tęgoborskiego (przed 1644r.) Kozłów i Ludynię wziął jego syn Piotr, rotmistrz króla Jana Kazimierza, żonaty z Katarzyną z Korcińskich. W 1644 roku Piotr Tęgoborski po śmierci swej żony wystawił nawę w kościele kozłowskim, którego konsekracja nastąpiła w 1648r. Po jego śmierci Kozłów był w rękach jego syna Jana Tęgoborskiego, podczaszego nowogrodzkiego, kasztelana żarnowskiego, który w 1660r.wystawił pomnik Mikołajowi i Eleonorze Tęgoborskim zachowany po dzień dzisiejszy .Właścicielem Kozłowa w 1672r. był Aleksander Wyżycki, stolnik nowogrodzki z małżonką, zaś Tęgoborscy swoją główną siedzibę rodową przenieśli do Imielna. Następnie właścicielami Kozłowa był Jan Olszewski h. Prus II, łowczy inowrocławski. W 1764r. Kozłów posiadają Kilijan i Agnieszka Wielądko.

Następnie Kozłów przeszedł do rodziny Małachowskich h. Nałęcz. Pierwszym z nich był Mikołaj Małachowski, wojewoda sieradzki (1775), dziedzic Końskich. W działach majątkowych Kozłów otrzymał jego syn Stanisław Aleksander Małachowski, który w 1793 r. odstępuje te dobra bratu Janowi Nepomucentowi Małachowskiemu, marszałkowi Trybunału Koronnego, staroście opoczyńskiemu (w 1793 r. Stanisław Aleksander Małachowski został sędzią ziemskim chęcińskim). W 1798 r. kupuje Kozłów Ognacy Malczewski h. Tarnawa, właściciel Drochowa, komornik graniczny chęciński. Wraz z żoną Wiktorią ze Skórkowskich miał synów Józefa (dziedzica Drochowa), oraz Ludwika. W 1827 roku Ludwik wraz z córką swej siostry Marii, Henryką Suchodolską (córką Tadeusza właściciela Rawicy), jest właścicielką Kozłowa. Mniej więcej w tym samym czasie, w 1827 r. wieś miała 34domy i 235 mieszkańców.

Po śmierci wuja, Henryka Suchodolska, obejmuje cały Kozłów i wnosi go w posagu, około 1845 r. swemu mężowi Napoleonowi Rzewuskiemu h. Krzywda. Potem dziedziczy Kozłów ich syn Władysław, żonaty z Justyną Kochanowską, a około 1890 r. Kozłów sprzedał. W 1883 r. dobra Kozłów obejmowały rozległości 2335 mórg. Składały się na nie: wieś Kozłów (58 osadników z gruntem 430 mórg), folwark Kozłów z Zygmuntowem (było w nim pięć budynków drewnianych, a grunty orne i ogrody obejmowały 382 mórg, łąk 86, pastwisk 49, 553 lasu, nieużytki i place zajmowały 25, razem obszar wynosił 1095); folwarki Ludwinów, Henryków, osady młynarskie Grobla, Słupek i Borowiec.

Urodzeni w Kozłowie

• Zygmunt Napoleon Rzewuski – powieściopisarz i uczestnik powstania styczniowego, rotmistrz.
• Anna Błachucka – pisarka

Zabytki

• Kościół parafialny pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Maryi Panny, wybudowany w 1515 roku; rozbudowany w 1644 r.; w okresie reformacji zbór; odbudowany po pożarze w 1927 roku; w kościele znajduje się poliptyk Świętego Mikołaja z początku XVII wieku. Kościół oraz dzwonnica są wpisane do rejestru zabytków nieruchomych (nr rej.: A.110/1-2 z 11.02.1967).

Bibliografia

• Seweryn Borkiewicz, Zygmunt Linowski: Monografia historyczna i gospodarcza powiatu jędrzejowskiego. Kielce: Nakładem: Związku Ziemian w Jędrzejowie, 1937, s. 406. [dostęp 2020-12-13].