Koziorożec kaukaski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Koziorożec kaukaski
Capra caucasica[1]
Güldenstädt i Pallas, 1783
Koziorożec kaukaski
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd parzystokopytne
Rodzina wołowate
Podrodzina koziorożce
Rodzaj koziorożec
Gatunek koziorożec kaukaski
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 EN pl.svg

Koziorożec kaukaski[3][4][5] (Capra caucasica) – gatunek ssaka z rodziny wołowatych, występujący endemicznie w zachodniej części Kaukazu: w Gruzji, południowo-zachodniej Rosji[2][6] i być może w Azerbejdżanie[6] – na wysokości 800–4000 m n.p.m.[2] (lub do 4200 m n.p.m.[4]). Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody zaliczyła go do gatunków zagrożonych wymarciem i umieściła w kategorii EN (endangered)[2].

Systematyka[edytuj]

W oparciu o same badania morfologiczne gatunek koziorożec kaukaski był przez zoologów opisywany jako podgatunek Capra ibex (koziorożec alpejski)[4][5][7]. W oparciu o przeprowadzone badania Capra caucasica jest przez systematyków wydzielana jako odrębny gatunek[1][3][6], lecz trwają dyskusje czy jest kladem odrębnym w stosunku do gatunku koza bezoarowa (C. aegagrus)[2][8].

Gatunek obejmuje trzy podgatunki[6][3]:

  • C. c. caucasica Güldenstädt i Pallas, 1783 – Rosja[2],
  • koziorożec walcorogi – C. c. cylindricornis (Blyth, 1841),
  • C. c. severtzovi Menzbier, 1888.

Wygląd[edytuj]

W zależności od pory roku sierść koziorożca kaukaskiego w części grzbietowej przyjmuje barwy od brudnożółtej, szarej lub rdzawoczerwonawobrązowej (latem) po ciemniejszy – szarobrązowy. U samców część czołowa jest ciemniejsza od pozostałych części ciała. Całkowita długość ciała samców – 165 cm (samic 120–140 cm[9]), wysokość w kłębie – 109 cm, masa ciała samców – 96 kg[7] (65–80 kg[9]), a może także przekraczać 100 kg. Rogi, o średniej długości 48–118 cm, występują u obu płci, choć u samców są dużo większe. Samce charakteryzują się niewielką bródką[7].

Kariotyp[edytuj]

Garnitur chromosomowy koziorożca kaukaskiego tworzy 30 par (2n=60) chromosomów[7].

Tryb życia[edytuj]

Poza okresem godowym samce są samotnikami, samice żyją w grupach rodzinnych. W zimie koziorożce łączą się w stada i schodzą na niżej położone tereny[4].

Rozmnażanie[edytuj]

Po ciąży trwającej 150–160 (lub 165–175) dni w okresie od maja do lipca rodzi się jedno młode. Samice osiągają dojrzałość płciową w wieku 2 lat, samce – 4–5 lat, jednak samica rodzi pierwsze młode dopiero po osiągnięciu 3–4 lat. Umieralność wśród noworodków sięga 50% w pierwszym miesiącu życia. Projekt publikacji załączników CITES informuje, że zdaniem wielu badaczy koziorożec kaukaski żyje średnio 14–15 lat, z prawdopodobieństwem dożycia nawet ponad 20 lat. Inni cytowani zoolodzy uważają, że większość ze zwierząt żyjących na wolności nie dożywa 10–12 roku życia[9].

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj]

Koziorożec kaukaski jest endemitem zachodniej części pasma górskiego Kaukazu. Występuje w Gruzji, południowo-zachodniej Rosji[2][6] i być może w Azerbejdżanie[6] – na wysokości 800–4000 m n.p.m.[2] (lub do 4200 m n.p.m.[4]).

Ekologia[edytuj]

Koziorożec kaukaski jest roślinożercą, żywi się głównie trawą, lecz w skład jego diety wchodzi ponad sto zróżnicowanych gatunków roślin. Chętnie liże też sól występującą naturalnie w górach. Do drapieżników polujących na koziorożce kaukaskie należy wilk szary i ryś euroazjatycki, a w przeszłości także lampart plamisty (rzadko już spotykany na Kaukazie)[2].

Zagrożenie[edytuj]

W 2004 roku łączna liczebność populacji koziorożców kaukaskich była szacowana na 5000–6000 osobników, lecz może być nieco mniejsza. Głównym zagrożeniem dla gatunku jest kłusownictwo, presja ze strony człowieka i drapieżników oraz utrata siedlisk na skutek zajmowania pastwisk dla zwierząt gospodarskich (owiec i kóz domowych), a także ostre zimy. Do naturalnych przyczyn śmierci tych zwierząt zaliczane są także skutki schodzenia lawin śnieżnych. Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody zaliczyła koziorożce kaukaskie do gatunków zagrożonych wymarciem i umieściła je w kategorii EN (endangered)[2].

Przypisy

  1. a b Capra caucasica, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b c d e f g h i j Capra caucasica. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. a b c d Włodzimierz Cichocki, Agnieszka Ważna, Jan Cichocki, Ewa Rajska, Artur Jasiński, Wiesław Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN w Warszawie, 2015, s. 297. ISBN 978-83-88147-15-9.
  4. a b c d e f Kazimierz Kowalski (redaktor naukowy), Adam Krzanowski, Henryk Kubiak, G. Rzebik-Kowalska, L. Sych: Mały słownik zoologiczny: Ssaki. Wyd. IV. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991. ISBN 83-214-0637-8.
  5. a b c Zygmunt Kraczkiewicz: SSAKI. Wrocław: Polskie Towarzystwo Zoologiczne - Komisja Nazewnictwa Zwierząt Kręgowych, 1968, s. 81, seria: Polskie nazewnictwo zoologiczne.
  6. a b c d e f g Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Capra caucasica. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 29 maja 2016]
  7. a b c d e Francesca Parrini, James W. Cain (III), Paul R. Krausman. Capra ibex. „Mammalian Species”. 830, s. 1–12, 2008 (ang.). 
  8. a b E. Y. Kazanskaya, M. V. Kuznetsova, A. A. Danilkin. Phylogenetic reconstructions in the genus Capra (Bovidae, Artiodactyla) based on the mitochondrial DNA analysis. „Animal Genetics”. 43 (2), s. 181-189, 2007. Springer. ISSN 1608-3369 (ang.). 
  9. a b c d United Nations Environment Programm. Konwencja o międzynarodowym handlu dzikimi zwierzętami i roślinami gatunków zagrożonych wyginięciem (Consideration of proposals for amendment of appendices I and II). . CoP1 7 Prop. XXX – p. 1, s. 1-13, 2016 (ang.).