Królestwo Bawarii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Königreich Bayern
Królestwo Bawarii
1806–1918
Flaga Królestwa Bawarii
Godło Królestwa Bawarii
Flaga Królestwa Bawarii Godło Królestwa Bawarii
Hymn: Gott mit dir, du Land der Bayern
Położenie Królestwa Bawarii
Język urzędowy niemiecki
Stolica Monachium
Ustrój polityczny monarchia
Pierwszy władca Maksymilian I
Ostatnia głowa państwa król Ludwik III
Liczba ludności (1900)
 • całkowita 

6 176 057
Herb Niemiec
Historia Niemiec
Monografie
Państwo niemieckie
Pozostałe
Portale
Niemcy • Historia

Królestwo Bawarii (niem. Königreich Bayern[1]) – państwo istniejące w latach 1806–1918, głównie na terenie współczesnego landu Bawaria[2][3].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Powstanie[edytuj | edytuj kod]

Podpisany 26 grudnia 1805 roku pokój w Preszburgu zakładał utworzenie Królestwa Bawarii[4]. Na mocy tego porozumienia Austria straciła na rzecz Bawarii Tyrol[5]. 1 stycznia 1806 roku Bawaria stała się królestwem, a tego samego dnia książę-elektor Maksymilian II ogłosił się królem Bawarii[4][6]. 1 maja 1808 roku Królestwo Bawarii ustanowiło własną konstytucję, a jej wdrażanie rozpoczęto w roku 1817[7]. Konstytucja ta zapewniała między innymi wolność religijną, zniesienie systemu klasowego, zniesienie przywilejów szlachty i duchowieństwa oraz likwidację pańszczyzny[3]. 10 lat później, w roku 1818, powstała nowa konstytucja, która wprowadziła dwie izby Zgromadzenia Stanowego Bawarii[7]. Nowa Konstytucja obowiązywała i stanowiła podstawę bawarskiej państwowości przez cały wiek, czyli do 1918 roku[7].

Bawaria podczas wojen napoleońskich[edytuj | edytuj kod]

Dzięki sojuszowi Bawarii z I Cesarstwem Francuskim, terytorium Bawarii się powiększyło, a Bawaria uzyskała pierwszą liberalną konstytucję[8]. Pod koniec wojen napoleońskich Bawaria przeszła na stronę koalicji. Była obszarem tranzytowym dla armii sojuszniczej i wroga, była także miejscem bitew między armiami francuskimi pod dowództwem Napoleona i jego przeciwnikami, zwłaszcza Austrią[8] (m.in. bitwa pod Eckmühl)[8]. Chociaż Bawarczycy nie brali udziału w ostatniej, decydującej bitwie przeciwko Napoleonowi, bitwie pod Lipskiem w październiku 1813 roku, w której Napoleon poniósł druzgocącą porażkę, to znaleźli się oni po stronie zwycięzców[8].

Królestwo Bawarii w I połowie XIX wieku[edytuj | edytuj kod]

Po śmierci Maksymiliana w 1825 roku, tron objął jego syn, Ludwik I Wittelsbach[9]. W 1810 roku Ludwik I ożenił się z Teresą z Saksonii-Hildburghausen[9]. Król Ludwik I Wittelsbach uznawany jest za jednego z najważniejszych władców w historii Bawarii z uwagi na jego zasługi dla stworzenia w Monachium centrum kultury i sztuki[10]. Rewolucja lutowa z 1848 roku doprowadziła do jego abdykacji[9], po której, władzę w Królestwie przejął jego syn, Maksymilian II[9]. Maksymilianowi udało się przywrócić stabilność w Królestwie[10]. Po jego śmierci w 1864 roku władzę w kraju przejął jego syn, Ludwik II Wittelsbach[11].

Królestwo Bawarii w II połowie XIX wieku i I połowie XX wieku[edytuj | edytuj kod]

Po wojnie francusko-pruskiej król Bawarii Ludwik II Wittelsbach zaproponował, by pruskiego króla Wilhelma I ogłosić cesarzem niemieckim[9]. Po objęciu przez niego władzy, Królestwo Bawarii zachowało uprzywilejowany status i własną armię[9]. Potem Ludwik II spędzał coraz więcej czasu i wydawał coraz więcej pieniędzy pieniędzy na realizowanie własnych projektów, takich jak budowa zamku Neuschwanstein[9]. Z tego powodu popadł w długi, a jego stosunki z ministrami pogorszyły się. 10 czerwca 1886 roku na dwór sprowadzono psychiatrę, który uznał króla za chorego psychicznie[12]. Oficjalnie podano do wiadomości, że osoba niepoczytalna nie może sprawować władzy w kraju[12]. Według współczesnych badaczy nie ma dowodów, aby król Ludwik II chorował psychicznie[12]. Król zmarł w niewyjaśnionych okolicznościach – 13 czerwca 1886 roku odkryto jego ciało w przybrzeżnych wodach jeziora Starnberg[13]. Po śmierci Ludwika na tronie zasiadł jego młodszy brat Otto, cierpiący na chorobę psychiczną i niezdolny do sprawowania władzy[12]. Po śmierci Otto, władzę w Królestwie przejął Ludwik III Wittelsbach.

I wojna światowa i upadek Królestwa[edytuj | edytuj kod]

W 1914 roku doszło do starcia trójprzymierza z trójporozumieniem w związku z agresją Austro-Węgier na Serbię po zabójstwie austriackiego arcyksięcia Franciszka Ferdynanda przez Gawriła Principa[14][15]. Niemcy stanęły po stronie Austro-Węgier i wypowiedziały wojnę Francji[16] i Rosji[17]. Po inwazji Niemiec na neutralną Belgię, Wielka Brytania wypowiedziała wojnę Niemcom. Później Ludwik III zażądał dla Bawarii aneksji Alzacji i miasta Antwerpia w Belgii[18].

W 1918 roku Królestwo Bawarii bezskutecznie próbowało wynegocjować odrębny pokój z Ententą[19]. 7 listopada 1918 roku Ludwik III wraz z rodziną uciekł z rezydencji w Monachium[20]. 12 listopada 1918 w pisemnym oświadczeniu Ludwik III zwolnił urzędników oraz żołnierzy z przysięgi lojalności, nie sformułowawszy w nim abdykacji[21]. Kurt Aisner potraktował jego oświadczenie jako abdykację[21]. W nocy z 7 na 8 kwietnia 1919 powstała Bawarska Republika Rad[22].

Królowie Bawarii[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Władcy Bawarii.
lp. Imię Zdjęcie Czas rządów[23]
1 Maksymilian I Józef King Max I Joseph in Coronation Robe.jpg 1806–1825
2 Ludwik I Wittelsbach Ludwig I of Bavaria.jpg 1825–1848
3 Maksymilian II Bawarski Maxii.jpg 1848–1864
4 Ludwik II Ludwig II portrait by Gabriel Schachinger.jpg 1864–1886
5 Otto I Bawarski OttoIBeieren.jpg 1886–1893
6 Ludwik III Wittelsbach LodewijkIIIBeieren.jpg 1913–1918

Ludność[edytuj | edytuj kod]

Rozwój liczby ludności Królestwa Bawarii w latach 1871–1900[24]:

rok ogółem uwagi
1871 4 863 450 w tym katolicy – 3 464 364, ewangelicy – 1 342 592, chrześcijanie innych wyznań – 5453, Żydzi – 50 662
1875 5 022 425
1880 5 284 778
1890 5 594 982 w tym katolicy – 3 962 941, ewangelicy – 1 571 863, chrześcijanie innych wyznań – 5786, Żydzi – 53 885
1900 6 176 057 w tym katolicy – 4 363 178, ewangelicy – 1 749 206, chrześcijanie innych wyznań – 7607, Żydzi – 54 928

Miasta Królestwa Bawarii o populacji przekraczającej 40 tys. mieszkańców w 1900 roku:

lp. miasto populacja rejencja
1. Monachium 499 932[25] Górna Bawaria
2. Norymberga 261 081[25] Środkowa Frankonia
3. Augsburg 89 174[25] Szwabia
4. Würzburg 75 499[25] Dolna Frankonia
5. Ludwigshafen 61 914[25] Palatynat
6. Fürth 54 822[25] Środkowa Frankonia
7. Kaiserslautern 48 310[25] Palatynat
8. Bamberg 41 823[25] Górna Frankonia

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Hans Kratzer, Monarchistische Kopfgeburt, Süddeutsche.de [dostęp 2019-09-12] (niem.).
  2. Bayern Tourismus Marketing GmbH, Bawaria – region w sercu Europy – Wakacje w Bawarii, Bayern Tourismus Marketing GmbH [dostęp 2019-09-12] (pol.).
  3. a b Haus der Bayerischen Geschichte – Königreich – Startseite, www.hdbg.eu [dostęp 2019-09-12].
  4. a b Moniek, Lost Kingdoms: Kingdom of Bavaria, History of Royal Women, 4 grudnia 2017 [dostęp 2019-09-13] (ang.).
  5. Włodzimierz Sochacki, Historia dla maturzystów: repetytorium, Wlodzimierz Sochacki, 2007, s. 292, ISBN 978-83-60186-58-9 [dostęp 2019-09-13] (pol.).
  6. Historia Bawarii, www.monachium.info [dostęp 2019-09-12].
  7. a b c Die bayerische Verfassung von 1818, www.bavarikon.de [dostęp 2019-09-12].
  8. a b c d Bayerische Landesausstellung 2015.
  9. a b c d e f g Moniek, Lost Kingdoms: Kingdom of Bavaria, History of Royal Women, 4 grudnia 2017 [dostęp 2019-09-13] (ang.).
  10. a b The Former Kingdom of Bavaria, www.guide-to-bavaria.com [dostęp 2019-09-13].
  11. Ludwik II Wittelsbach, www.monachium.info [dostęp 2019-09-14].
  12. a b c d Ludwik Szalony, www.superkalejdoskop.com [dostęp 2019-09-14].
  13. Marta Landau, Spisek na Bajkowego Króla, wprost.pl, 16 grudnia 2007 [dostęp 2019-09-14] (pol.).
  14. Krzysztof Ogiolda, Gawriło Princip nie wiedział, że zaczyna I wojnę światową, Nowa Trybuna Opolska, 5 lipca 2014 [dostęp 2019-09-14] (pol.).
  15. Polska. Historia. Pierwsza wojna światowa – Encyklopedia PWN – źródło wiarygodnej i rzetelnej wiedzy, encyklopedia.pwn.pl [dostęp 2019-09-14] (pol.).
  16. Kalendarium Wielkiej Wojny, wyborcza.pl [dostęp 2019-09-14] (pol.).
  17. 105 lat temu, w 1914 roku wybuchła I wojna światowa, PolskieRadio.pl [dostęp 2019-09-14].
  18. The Great War 1914-1918, www.facebook.com [dostęp 2019-09-14] (pol.).
  19. David T. Zabecki, Germany at War: 400 Years of Military History [4 volumes]: 400 Years of Military History, ABC-CLIO, 28 października 2014, s. 123, ISBN 978-1-59884-981-3 [dostęp 2019-09-14] (ang.).
  20. Bayerischer Rundfunk, November 1918: Die unblutige Revolution, 24 listopada 2008 [dostęp 2019-09-14] (niem.).
  21. a b Anifer Erklärung (Detailansicht), www.hdbg.eu [dostęp 2019-11-06].
  22. Revolution, 1918/1919 – Historisches Lexikon Bayerns, www.historisches-lexikon-bayerns.de [dostęp 2019-11-06] (niem.).
  23. The Former Kingdom of Bavaria, www.guide-to-bavaria.com [dostęp 2019-10-29].
  24. Land Bayern (niem.). Deutsche Verwaltungseschichte. [dostęp 2019-11-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-08-28)].
  25. a b c d e f g h Raan, Städte im Königreich Bayern, deutsche-schutzgebiete.de, 16 września 2017 [dostęp 2019-09-12] (niem.).