Królestwo Polskie
| 1025–1795 | |||||
| |||||
| Ustrój polityczny | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Stolica | |||||
| Data powstania |
1025 | ||||
| Data likwidacji |
1795 | ||||
| Władca | |||||
| Język urzędowy | |||||
| Religia dominująca | |||||
Królestwo Polskie (łac. Regnum Poloniae) – monarchia w Europie Środkowej, która powstała w wyniku koronacji królewskiej Bolesława I Chrobrego w 1025 roku, która wyniosła monarchię wczesnopiastowską do rangi królestwa. Królestwo Polskie przestało istnieć w wyniku III rozbioru Polski i abdykacji ostatniego króla, Stanisława Augusta Poniatowskiego, w 1795 roku[1].
Do 1320 roku jedynie nielicznym, najsilniejszym książętom z dynastii Piastów udało się uzyskać koronę królewską, co wynikało z podziału państwa pomiędzy członków dynastii panującej oraz braku jednego silnego ośrodka władzy. W krótkim okresie od 1300 do 1306 roku Królestwem Polskim rządzili królowie czescy, co doprowadziło do powstania unii personalnej między oboma państwami. W 1320 roku, po koronacji Władysława Łokietka, kolejni władcy polscy byli już koronowani na królów[2].
W drugiej połowie XIV wieku, za panowania Ludwika I, ukształtowała się doktryna i koncepcja Korony Królestwa Polskiego[3]. Podkreślała ona rolę Korony jako rzeczywistego, niepodzielnego i trwałego suwerena Królestwa, odrębnego od osoby panującego monarchy, a także akcentowała jedność ziem polskich pozostających poza granicami państwa[4]. Król przestał być właścicielem państwa, stając się jedynie jego zwierzchnikiem; jego władza nie miała charakteru dziedzicznego i była ograniczona[5].
Władzę Korony, obok króla, współdzielił także rozwijający się parlament – Sejm – w którego skład wchodzili przedstawiciele stanu szlacheckiego. Rosnący wpływ szlachty wyrażał się w udziale w wyborze władców. Początkowo, od początku XV wieku, uczestniczyli w nim jedynie najpotężniejsi magnaci zasiadający w Senacie, zatwierdzając sukcesję w obrębie panującej dynastii Jagiellonów. Po bezpotomnej śmierci Zygmunta Augusta w 1572 roku ukształtowała się procedura tzw. wolnej elekcji, w której każdy szlachcic miał prawo udziału, a lista kandydatów nie była już ograniczona do jednej dynastii. Ostatnia wolna elekcja odbyła się w 1764 roku, kiedy wybrano Stanisława Augusta[6].
Od końca XIV wieku Królestwo Polskie weszło w ścisłe związki z Wielkim Księstwem Litewskim, ustanawiając współwładcą – poprzez małżeństwo z królową Jadwigą – wielkiego księcia Władysława Jagiełłę. W 1413 roku zawarto unię horodelską, w której – obok monarchów – uczestniczyli również możnowładcy obu państw. Unia personalna, przerywana jedynie sporadycznie, została przekształcona w unię realną i doprowadziła do powstania wspólnego państwa – Rzeczypospolitej Obojga Narodów, określanej przez współczesnych najczęściej jako Królestwo Polskie i Wielkie Księstwo Litewskie. Z czasem utrwalił się zwyczaj określania części polskiej wspólnego państwa mianem „Korony”, a litewskiej – „Wielkiego Księstwa”. W tym okresie Rzeczpospolita, a wraz z nią Królestwo Polskie, pozostawała również w uniach personalnych z Królestwem Szwecji (1592–1599) oraz Elektoratem Saksonii (1697–1763)[potrzebny przypis].
Na mocy porozumień rozbiorowych zawartych pomiędzy Prusami, Habsburgami i Rosją Królestwo Polskie przestało istnieć. Zgodnie z konwencją z 1797 roku postanowiono, że Królestwo Polskie jest „odtąd i na zawsze zniesione”, a żaden z trzech dworów nie będzie dążył do jego odtworzenia[7]. W okresie napoleońskim pojawiły się, przy wsparciu Francji, próby odbudowy Królestwa, jednak w praktyce utworzono jedynie Księstwo Warszawskie. Na kongresie wiedeńskim ustanowiono Królestwo Polskie, związane z Rosją osobą władcy i w znacznym stopniu od niej zależne. Po kolejnych powstaniach jego autonomia była stopniowo ograniczana, jednak formalnie istniało ono do 1915 roku. Po zajęciu ziem centralnej Polski przez wojska niemieckie i austro-węgierskie ogłoszono powstanie zależnego od Niemiec Królestwa Polskiego, administrowanego przez Radę Regencyjną. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości Rada przekazała władzę demokratycznie wybranemu rządowi i nie podejmowano już dalszych realnych prób restauracji monarchii w Polsce[potrzebny przypis].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Frankel 1946 ↓, s. 33.
- ↑ Szczur 2002 ↓, s. 335–342.
- ↑ Frost 2015 ↓, s. 15.
- ↑ Frost 2015 ↓, s. 12.
- ↑ Szczur 2002 ↓, s. 417.
- ↑ Markiewicz 2002 ↓, s. 49–51.
- ↑ Kieniewicz 1998 ↓, s. 23.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Jan Dąbrowski: Korona Królestwa Polskiego w XIV wieku. Studium z dziejów rozwoju polskiej monarchii stanowej. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1956. (pol.).
- Henryk Frankel: Poland. The Struggle for Power 1772–1939. Londyn: Lindsay Drummond, 1946. (ang.).
- Robert Frost: The Oxford History of Poland-Lithuania. The Making of the Polish-Lithuanian Union, 1385–1569. Oxford: Oxford University Press, 2015. ISBN 978-0-19-820869-3. (ang.).
- Stefan Kieniewicz: Historia Polski 1795–1918. Warszawa: 1998. (pol.).
- Mariusz Markiewicz: Historia Polski 1492–1795. Kraków: 2002. (pol.).
- Stanisław Szczur: Historia Polski. Średniowiecze. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2002. ISBN 978-83-08-03272-5. (pol.).
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]
- Korona Królestwa Polskiego w latach 1386–1795, od 1569 część Rzeczypospolitej
- Rzeczpospolita Obojga Narodów – Korona Królestwa Polskiego i Wielkie Księstwo Litewskie w latach 1569–1795
- Królestwo Polskie, tzw. „kongresowe” – państwo polskie istniejące w latach 1815–1918
- Królestwo Polskie w latach 1830–1831 – w czasie powstania listopadowego
- Królestwo Polskie w latach 1917–1918 (tzw. „aktu 5 listopada”) – fragmentaryczna państwowość wykreowana przez Niemcy i Austro-Węgry
- Konfederacja Generalna Królestwa Polskiego – skonfederowany nadzwyczajny Sejm Księstwa Warszawskiego, który w 1812 proklamował przywrócenie Królestwa Polskiego
- Polska w okresie rozbicia dzielnicowego