Krępowanie stóp

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Krępowane stopy
ilustracja
Nazwa chińska
Pismo uproszczone 缠足
Pismo tradycyjne 纏足
Hanyu pinyin chánzú
Wade-Giles ch’an-tzu
Zdjęcie rentgenowskie krępowanych stóp.
Porównanie zdrowej i zdeformowanej stopy

Krępowanie (bandażowanie) stópchiński obyczaj kultywowany od ok. X do początków XX wieku, polegający na bandażowaniu stóp dziewcząt, celem ich skrócenia i deformacji prowadzących do pożądanego efektu estetycznego. Krępowanie stosowano początkowo u dziewcząt z wyższych klas społecznych (kurtyzany, dworskie tancerki i dziewczęta z wysoko urodzonych rodzin),od których nie wymagano wykonywania intensywnych prac fizycznych. Obyczaj, który był wyznacznikiem statusu społecznego, przyjął się z czasem również wśród klas niższych. Za czasów ostatniej dynastii, Qing (1644-1912), rozpowszechniony był wśród wszystkich warstw społecznych, szczególnie na północy kraju. Krótkie stopy były w Chinach symbolem wytworności i zapewniały właścicielce dobre zamążpójście. Krępowanie miało także podtekst erotyczny, na co zwrócił uwagę również Zygmunt Freud, dostrzegając w nim fetyszyzm.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Legenda i geneza[edytuj | edytuj kod]

Praktyka krępowania stóp pojawiła się za czasów południowej dynastii Tang z X wieku. Według legendy zapoczątkowała go konkubina Yao Ning na dworze cesarza Li Houzhu (935-978). Dzięki obwinięciu stóp jedwabnym bandażem sprawiła, iż wydawały się one optycznie mniejsze. Tańcząc na podeście w kształcie złotego lotosu, wykonywała ruchy z niebywałą gracją i lekkością, zachwycając przy tym cesarza Li You. Inne konkubiny, chcąc się przypodobać władcy, zaczęły także bandażować swoje stopy. Istnieje także druga wersja tej historii, mówiąca o cesarzu proszącym Yao Ning, aby związała swe stopy na kształt półksiężyca i zatańczyła na zbudowanym ze złota i drogocennych kamieni kwiecie lotosu.[1]

W XII wieku praktyka była już powszechna wśród wyższych klas w Chinach. Nie była ona wówczas jeszcze tak okrutna, jak u schyłku epoki Qing (16441912), kiedy krępowanie niemal całkowicie uniemożliwiało kobietom poruszanie się na dalsze odległości i musiały one – o ile ród było na to stać – korzystać z lektyki. Modę na krępowanie stóp poprzedził o kilka wieków obyczaj zamykania kobiet w domach, oraz ograniczania ich podróży do rzadkich wizyt u krewnych oraz w świątyniach.

Upadek tradycji[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze walki z tą tradycją rozpoczęły się w XII w. i bezskutecznie trwały aż do 1912 roku, kiedy to ustanowiono Republikę Chińską. Wynikało to z biedy, jaka zapanowała w kraju po wprowadzeniu komunizmu. Każdy był zmuszany do pracy bez względu na płeć, wykształcenie czy umiejętności, więc kalekie kobiety nie były im do niczego potrzebne. Nałożono kary śmierci na osoby, które kontynuowałyby praktykę oraz zapoczątkowano narodową kampanię „uwalniania stóp"[2], która odniosła wielki sukces. Do roku 1949[3] udało się w większej części Chin praktycznie wyeliminować tę tradycję, a w 1957 odnotowano ostatni przypadek wiązania stóp.[4] W Chinach wymarło już niemal całkowicie ostatnie pokolenie kobiet, które poddawano krępowaniu stóp.

Zabieg[edytuj | edytuj kod]

Chińska wystawa o krępowaniu stóp. Na pierwszym planie buciki

Przyjmuje się, że cały proces nadawania kształtu stopom rozpoczynano u dziewczyn w wieku 5–6 lat. Jednakże w zależności od źródła podaje się, że proceder ten zaczynano już u dzieci pomiędzy 3 a 12 rokiem życia. Rytuał poprzedzano wizytą u wróżbity, który to ustalał jak najlepszą datę do rozpoczęcia obrzędu. Wszystko zależało od daty urodzin dziewczynki, wróżb i symboli z nią związanych oraz stopnia jej rozwoju fizycznego.[5] W dniu pierwszego wiązania stóp, dziewczynki otrzymywały od swojej matki pierwsze „lotosowe buciki”, wykonywane z jedwabiu wysokiej klasy. Były one składane na ołtarzu bogini Guanyin – dziewczęciu o małych stopach[6] – gdzie rodzicielki szeptały modlitwy za pomyślność zabiegu u ich córek. Wynikało to z dużej obawy o powikłania, jakie często miały miejsce wskutek tak inwazyjnej metody skracania stóp. Dziewczętom przez cały ten okres były podawane posiłki zmiękczające kości, co miało zwiększyć ich łamliwość i podatność na lepsze zniekształcenie, aby osiągnąć idealne siedem centymetrów długości. Gdy nadchodził dzień pierwszego krępowania stóp, matka przychodziła z ekwipunkiem składającym się z bandaża, ałunu, obcinaków do paznokci, nożyczek, igły i nici. Dziewczę musiało wymoczyć stopy w ciepłej wodzie z dodatkiem ziół oraz krwi zwierzęcia – miało to na celu zmiękczyć tkankę i ułatwić wiązanie. Następnie jej stopy nacierane były ałunem, który dzięki swym antyseptycznym właściwościom, miał przeciwdziałać infekcjom. Płytki paznokci były przycinane jak najkrócej, aby nie wrastały w podeszwę kończyny dolnej i nie wywołały zakażenia, gdyż wszystkie palce, z wyjątkiem palucha, były wykręcane i zginane do środka, a następnie mocno obwiązywane nasączonym bandażem, który po wyschnięciu kurczył się i jeszcze mocniej ściągał tkanki. Cały opatrunek o długości od 3 do 5 metrów zszywano i przystępowano do procederu łamania kości. Gdy następowało przerwanie ciągłości tkanki kostnej, zaciskano bandaże jeszcze ciaśniej, aby nadać stopie wymarzony kształt „złotego lotosu”. Tortury te trwały zazwyczaj dwa lata, do czasu, gdy kości nie zrosły się, nadając stopie idealny kształt.[7] Nie wszystkim jednak udawał się ten zabieg i niektóre dziewczynki umierały wskutek gangreny. Nikt bowiem nie leczył gnijących stóp, ponieważ odpadające palce postrzegano jako korzyść i wówczas zacieśniano bandaże jeszcze mocniej. Zabieg zakończony powodzeniem nie zwalniał jednak ze skutków ubocznych. Zdarzało się, że kobieta musiała zmagać się z paraliżem bądź zanikiem mięśni. Krępowanie było źródłem wielkiego bólu. Chińskie przysłowie mówi: Piękność wymaga cierpienia; każda para zabandażowanych stóp kosztuje wannę łez[8]. Powstające na skutek złamania otwarte rany niosły ryzyko zakażenia i powikłań. Szacuje się, że umierało od nich co najmniej 10 procent dziewcząt.

Stopy trzeba było owijać bandażem do końca życia. Jeżeli zabieg wykonano niepoprawnie, były one dla właścicielki źródłem przewlekłego bólu. Czasem zabieg wywoływał częściowy paraliż i/lub zanik mięśni (atrofię). Kiedy w komunistycznych Chinach pod groźbą śmierci nakazano kobietom zrezygnować z krępowania, stopy niektórych z nich urosły o kilka centymetrów.

Fetysz i krytyka[edytuj | edytuj kod]

Chińscy mężczyźni zachwycali się krótkimi stopami, których kształt porównywano do tarczy Księżyca w nowiu albo do lilii. jednak nie wiedzieli, co kryje się za grubym bandażem ze względu na zakaz odwijania ich. Jednakże ,,złote lotosy” działały na ich wyobraźnię w dużym stopniu, w związku z czym idealizowano je. Tajemnica ta sprawiła, że stały się obiektem pożądania seksualnego, fetyszu oraz tematem wierszy i sztuki. Niektórzy mężczyźni uważali także zapach zgnilizny, jaki wydobywał się z gnijących stóp, za pociągający.[9] Temat wierszy i fetyszu pełnił nawet bandaż, którym owijano stopy, oraz maleńkie buciki, które zakładały kobiety. Zachowały się nawet wiersze wychwalające jego zapach. Feng Xun miał powiedzieć: Jeśli zdejmiesz buty i bandaże, czar pryśnie[potrzebny przypis].

Fang Xian z epoki Qing poświęcił krępowanym stopom cały traktat. Jego zdaniem powinny być one tłuste, miękkie i eleganckie. O ideale tak pisał: Wąskie stopy są zimne, a umięśnione – twarde. Uważam je za beznadziejnie wulgarne. Tłuste stopy są pełne i gładkie w dotyku, stopy miękkie – delikatne i estetyczne, stopy eleganckie – doskonałe i piękne. Tłustość nie zależy jednak od ciała, miękkość – od sposobu bandażowania, ale elegancja – od butów. Co więcej, tłustość i miękkość można osądzić podług formy, ale elegancję – wyłącznie oczami duszy.[potrzebny przypis]

Najwcześniejszym znanym przeciwnikiem obyczaju krępowania był w czasach dynastii Song pisarz nazwiskiem Che Ruoshui. W XVII wieku z praktyką bandażowania stóp bezskutecznie walczyli Mandżurowie z dynastii Qing. Edykt cesarza Kangxi zakazujący krępowania został wycofany po kilku latach jako martwe prawo, a mandżurskie dziewczęta wkrótce same zaczęły naśladować Chinki. Krępowanie potępiali Li Ruzhen (autor feministycznej powieści Jinghuayuan z 1825 r.), Yuan Mei (1716-1799) oraz Yu Zhengxie (1775-1840). Gorącym przeciwnikiem krępowania był Sun Jat-sen, ojciec Republiki Chińskiej, który w dzieciństwie bezradnie oglądał cierpienia siostry. Do zniesienia obyczaju przyczynili się także zachodni misjonarze.

Lin Yutang, autor znanego anglojęzycznego opracowania o Chinach My Country and My People z 1935 r. broni krępowania, wskazując na jego erotyczny podtekst. Jego zdaniem kobiety łatwo poddały się tej praktyce, żeby skuteczniej uwodzić mężczyzn (dlatego też matki łatwo godziły się na cierpienia córek).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Amanda Foreman, Why Footbinding Persisted in China for a Millennium.data dostępu?
  2. Angelika Lipka, Siostry Kopciuszka. O krępowaniu stóp w Chinach, „Loża Wschodu”, Warszawa 2012, s. 20.
  3. Tiffany Marie Smith, Footbinding [dostęp 2014-08-01].
  4. Dorothy Ko, Cinderella's Sisters: A Revisionist History of Footbinding, 2007.
  5. Angelika Lipka, Siostry Kopciuszka. O krępowaniu stóp w Chinach, „Loża Wschodu”, Warszawa 2012, s. 14, Cytat: daty urodzin dziewczynki, wróżb i symboli z nią związanych oraz stopnia jej rozwoju fizycznego.
  6. Dorothy Ko, Every Step a Lotus: Shoes for Bound Feet, 2007, s. 66.
  7. Angelika Lipka, Siostry Kopciuszka. O krępowaniu stóp w Chinach, „Loża Wschodu”, Warszawa 2012, s. 16-17.
  8. Wasilij Sidichmienow, Chiny : karty przeszłości, 1978.
  9. Wyatt Redd, Why the Excruciating Process of Bound Feet Was Considered Extremely Erotic In China [dostęp 2017-12-01].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • W.J. Sidichmienow, Chiny. Karty przeszłości, Iskry, Warszawa, 1978, s. 215–217
  • Lin Yutang, My Country and My People, Foreign Language Teaching and Reasearch Press, Pekin, 2000, s. 162–166