Wołowate

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Krętorogie)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wołowate
Bovidae
Gray, 1821
Żubr
Żubr
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd parzystokopytne
Rodzina wołowate
Rogi pustorożców

Wołowate[1], dawniej: krętorogie, pustorogie, pustorożce (Bovidae) – rodzina ssaków parzystokopytnych z podrzędu przeżuwaczy.

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Zamieszkują wszystkie kontynenty poza Antarktydą i Australią. Największą grupę stanowią gatunki afrykańskie, a następnie azjatyckie. W Polsce żyje żubr i kozica (w naturalnym zasięgu występowania) oraz muflon (introdukowany). Wołowate preferują otwarte tereny trawiaste (stepy, tundry, sawanny) i pustynie. Żywią się pokarmem roślinnym. Tylko nieliczne uzupełniają dietę pokarmem zwierzęcym.

Najstarsze ślady kopalne pochodzą z dolnego miocenu.

Znaczącą grupę zwierząt wołowatych stanowią antylopy, do których zalicza się 2/3 gatunków w rodzinie. Do największych pustorożców zaliczane są gatunki z podrodziny Bovinae.

Cechy charakterystyczne[edytuj | edytuj kod]

Wyróżniają się następującymi cechami:

  • wszystkie gatunki mają rogi zbudowane z keratyny. Nigdy nie są one rozgałęzione (porównaj: poroże jeleniowatych), ani zrzucane, mogą jednak przybierać różnorodne kształty: proste, stożkowate, lirowate, skręcone śrubowato albo ślimakowato. Mają powierzchnię gładką lub ze zgrubieniami w kształcie pierścieni
  • wysokość dorosłego osobnika: od 25 cm (antylopa karłowata) do 250 cm (żubr)
  • palce środkowe zakończone racicami
  • zęby policzkowe o wysokiej koronie z półksiężycowymi listewkami na powierzchni miażdżącej, brak siekaczy i kłów
  • żołądek, jak u wszystkich przeżuwaczy, czterokomorowy;
  • większość gatunków żyje w stadach, tylko nieliczne (dujkery, dikdiki, anoa) spotykane są samotnie, parami lub w małych – zwykle rodzinnych – grupach
  • wszystkie potrafią pływać

Znaczenie gospodarcze[edytuj | edytuj kod]

Do wołowatych należą udomowione gatunki bydła oraz kozy i owce. Dzikie gatunki są traktowane przez człowieka jako zwierzyna.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Klasyfikacja biologiczna wołowatych ulegała znacznym zmianom na przestrzeni ostatnich dziesięcioleci, głównie ze względu na wyniki prowadzonych badań genetycznych. W wydanej w 2015 roku przez Muzeum i Instytut Zoologii PAN w Warszawie publikacji „Polskie nazewnictwo ssaków świata” zaproponowano następujący podział systematyczny i polskie nazwy zwyczajowe[1]:

Systematyka rodziny
Podrodzina Rodzaj Gatunki
Aepycerotinae Aepyceros Aepyceros melampus – (impala)
Alcelaphinae Alcelaphus Alcelaphus buselaphus – (bawolec) • Alcelaphus caama – (kama) • Alcelaphus lichtensteinii – (bawolec Lichtensteina)
Beatragus Beatragus hunteri – (antylopa Huntera)
Connochaetes Connochaetes gnou – (gnu brunatne) • Connochaetes taurinus – (gnu pręgowane)
Damaliscus Damaliscus lunatus – (topi) • Damaliscus pygargus – (bontebok) • Damaliscus superstes
Antilopinae Ammodorcas Ammodorcas clarkei – (dibatag)
Antidorcas Antidorcas marsupialis – (springbok)
Antilope Antilope cervicapra – (garna)
Dorcatragus Dorcatragus megalotis – (bejra)
Eudorcas Eudorcas albonotataEudorcas rufifrons – (gazela rudoczelna) • Eudorcas thomsonii – (gazela Thomsona)
Gazella Gazella bennettii – (gazela indyjska) • Gazella cuvieri – (gazela edmi) • Gazella dorcas – (gazela dorkas) • Gazella gazella – (gazela górska) • Gazella leptoceros – (gazela Lodera) • Gazella erlangeriGazella spekei – (gazela środkowosomalijska) • Gazella subgutturosa – (dżejran)
Litocranius Litocranius walleri – (gerenuk)
Madoqua Madoqua guentheriMadoqua kirkii – (dikdik Kirka) • Madoqua piacentiniiMadoqua saltiana – (dikdik)
Nanger Nanger dama – (gazela dama) • Nanger granti – (gazela Granta) • Nanger soemmerringii – (aul)
Neotragus Neotragus batesiNeotragus moschatus – (suni) • Neotragus pygmaeus – (antylopa karłowata)
Oreotragus Oreotragus oreotragus – (koziołek skalny)
Ourebia Ourebia ourebi – (oribi)
Pantholops Pantholops hodgsonii – (cziru)
Procapra Procapra gutturosa – (gazela mongolska) • Procapra picticaudata – (gazela tybetańska) • Procapra przewalskii – (gazela Przewalskiego)
Raphicerus Raphicerus campestris – (stenbok) • Raphicerus melanotis – (grysbok przylądkowy) • Raphicerus sharpei
Saiga Saiga tatarica – (suhak)
Bovinae Bison Bison bison – (bizon) • Bison bonasus – (żubr)
Bos Bos gaurus – (gaur) • Bos javanicus – (banteng) • Bos grunniens – (jak) • Bos sauveli – (kuprej) • Bos taurus – (bydło domowe) • Bos frontalis – (gajal)
Boselaphus Boselaphus tragocamelus – (nilgau)
Bubalus Bubalus arnee – (bawół indyjski) • Bubalus depressicornis – (anoa nizinny) • Bubalus mindorensis – (bawół mindorski) • Bubalus quarlesi – (anoa górski) • Bubalus bubalis – (bawół domowy)
Pseudoryx Pseudoryx nghetinhensis – (saola)
Syncerus Syncerus caffer – (bawół afrykański)
Taurotragus Taurotragus oryx – (eland) • Taurotragus derbianus – (oreas)
Tetracerus Tetracerus quadricornis – (czykara)
Tragelaphus Tragelaphus angasii – (niala grzywiasta) • Tragelaphus buxtoni – (niala górska) • Tragelaphus eurycerus – (bongo) • Tragelaphus imberbis – (kudu małe) • Tragelaphus scriptus – (buszbok) • Tragelaphus spekii – (sitatunga) • Tragelaphus strepsiceros – (kudu wielkie) • Tragelaphus sylvaticus - (imbabala)
kozłowate (Caprinae) Ammotragus Ammotragus lervia – (owca grzywiasta)
Budorcas Budorcas taxicolor – (takin)
Capra Capra caucasica – (koziorożec kaukaski) • Capra falconeri – (koza śruboroga) • Capra ibex – (koziorożec alpejski) • Capra nubiana – (koziorożec nubijski) • Capra pyrenaica – (koziorożec pirenejski) • Capra sibirica – (koziorożec syberyjski) • Capra walie – (koziorożec abisyński) • Capra aegagrus – (koza bezoarowa)
Capricornis Capricornis crispus – (serau kędzierzawy) • Capricornis milneedwardsiiCapricornis rubidusCapricornis sumatrensis – (serau białogrzywy) • Capricornis swinhoei – (serau tajwański) • Capricornis thar
Hemitragus Hemitragus hylocrius – (tar nilgirski) • Hemitragus jayakari – (tar arabski) • Hemitragus jemlahicus – (tar himalajski)
Naemorhedus Naemorhedus baileyi – (goral brunatny) • Naemorhedus caudatus – (goral długoogoniasty) • Naemorhedus goral – (goral zwyczajny) • Naemorhedus griseus – (goral szary)
Oreamnos Oreamnos americanus – (kozioł śnieżny)
Ovibos Ovibos moschatus – (piżmowół)
Ovis Ovis ammon – (owca dzika) • ([Owca domowa|Ovis aries]) - (Owca domowa) • Ovis canadensis – (owca kanadyjska) • Ovis dalli – (owca Dalla) • Ovis musimon – (muflon) • Ovis nivicola – (owca śnieżna) • Ovis orientalis – (owca stepowa)
Pseudois Pseudois nayaur – (nachur) • Pseudois schaeferi
Rupicapra Rupicapra pyrenaica – (kozica pirenejska) • Rupicapra rupicapra – (kozica)
dujkery (Cephalophinae) Cephalophus Cephalophus adersiCephalophus brookei – (dujker Brooke'a) • Cephalophus callipygusCephalophus dorsalis – (dujker czarnopręgi) • Cephalophus harveyi – (dujker Harveya) • Cephalophus jentinki – (dujker Jentinka) • Cephalophus leucogasterCephalophus maxwellii – (dujker karłowaty) • Cephalophus monticola – (dujker modry) • Cephalophus natalensis – (dujker czerwony) • Cephalophus niger – (dujker czarny) • Cephalophus nigrifrons – (dujker czarnoczelny) • Cephalophus ogilbyi – (dujker Ogilby’ego) • Cephalophus rubidusCephalophus rufilatus – (dujker siwopręgi) • Cephalophus silvicultor – (dujker żółtopręgi) • Cephalophus spadix – (dujker Abbotta) • Cephalophus weynsiCephalophus zebra – (dujker zebrowaty)
Sylvicapra Sylvicapra grimmia – (grym)
antylopowce (Hippotraginae) adaks (Addax) adaks pustynny (Addax nasomaculatus)
antylopowiec (Hippotragus) antylopowiec koński (Hippotragus equinus) • antylopowiec szablorogi (Hippotragus niger) • †antylopowiec modry (Hippotragus leucophaeus)
oryks (Oryx) oryks pręgoboki (Oryx beisa) • oryks szablorogi (Oryx dammah) • oryks południowy (Oryx gazella) • oryks arabski (Oryx leucoryx)
koby (Reduncinae) Kobus kob śniady (Kobus ellipsiprymnus) • kob żółty (Kobus kob) • kob nilowy (Kobus megaceros) • kob lirorogi (Kobus vardonii) • kob moczarowy (Kobus leche)
ridbok (Redunca) ridbok południowy (Redunca arundinum) • ridbok górski (Redunca fulvorufula) • ridbok zwyczajny (Redunca redunca)
pelea (Pelea) pelea sarnia (Pelea capreolus)

W innych klasyfikacjach wyróżniane są jeszcze podrodziny: Neotraginae, Saiginae, Tragelaphinae i Peleinae.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Włodzimierz Cichocki, Agnieszka Ważna, Jan Cichocki, Ewa Rajska, Artur Jasiński, Wiesław Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN w Warszawie, 2015, s. 297. ISBN 978-83-88147-15-9.