Krabojad foczy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Krabojad)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Krabojad foczy
Lobodon carcinophaga[1]
(Hombron & Jacquinot, 1842)
Krabojad foczy
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd drapieżne
Rodzina fokowate
Rodzaj krabojad[2]
Gatunek krabojad foczy
Synonimy
  • Lobodon carcinophagus (Hombron & Jacquinot, 1842) (błąd ort.)[3]
  • Phoca carcinophaga Hombron & Jacquinot, 1842
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Krabojad foczy[4], krabojad[5], foka krabojad[6] (Lobodon carcinophaga) – gatunek drapieżnego ssaka morskiego z rodziny fokowatych, najliczniej reprezentowany w Antarktyce gatunek płetwonogich. W zimie spotykany na wybrzeżach Ameryki Południowej, Australii i południowej Afryki[7].

Charakterystyka[edytuj]

Krabojad foczy charakteryzuje się giętkim, opływowym ciałem, kończynami przekształconymi w płetwy oraz ochronną, izolującą warstwą sierści i/lub podskórnego tłuszczu. Warstwa tłuszczu zapewnia izolację cieplną, dobra pływalność i zapasy energetyczne. Ciekawą cechą jest to, że zwierzęta te dobrze słyszą, szczególnie pod wodą, a nie mają małżowin usznych[8].

Ssaki te są doskonale przystosowane do życia w wodzie, jednak muszą wracać na brzeg w czasie rozrodu.

Samice są większe od samców i osiągają 2,7 m długości i 250–300 kg wagi. Futro szare i kremowobiałe. Żyją i rozmnażają się w strefie paku lodowego, gdzie tworzą liczne stada po kilkadziesiąt sztuk. Żywią się prawie wyłącznie krylem, który cedzą przez charakterystycznie zbudowane zęby. Dojrzałość płciową uzyskują pomiędzy 3. i 4. rokiem życia.

Krabojad jest najbardziej licznym gatunkiem płetwonogich. Jego populacja jest szacowana na 15–40 milionów osobników.

W związku z uzależnieniem tego gatunku od paku lodowego, którego powierzchnia się kurczy, jego populacja wydaje się być silniej zagrożona niż pozostałych ssaków antarktycznych[6].

Poruszanie się[edytuj]

Fokowate pływają głównie za pomocą uderzeń tylnych płetw, których na lądzie nie potrafią podciągnąć do przodu, pod ciało, przez co na lądzie poruszają się wyjątkowo niezgrabnie.

Budowa[edytuj]

Szkielet[edytuj]

Część twarzowa czaszki jest skrócona, puszka mózgowa spłaszczona i szeroka, a oczodoły bardzo duże. W takiej budowie brak jest kości łzowych.

Kręgosłup może swobodnie wyginać się we wszystkich kierunkach.

W szkielecie widoczny jest brak obojczyka. Obręcz kończyny przedniej jest masywniejsza od obręczy kończyny tylnej. Kość ramienna i kości przedramienia są raczej krótkie. Kość łódeczkowata, księżycowata i środkowa są zlane w nadgarstku. Dłoń jest pięciopalczasta, przy czym pierwszy palec jest najdłuższy, z kolei w stopie palce boczna są dłuższe i silniejsze od środkowych[potrzebny przypis].

Zęby[edytuj]

Najbardziej charakterystyczną cechą krabojadów są zęby. Ich powierzchnia jest silnie pofałdowana licznymi guzkami, dzięki czemu tworzą sito, za pomocą którego foki filtrują pokarm z wody. U krabojadów oczy są niewielkie, szeroko osadzone na dość dobrze zarysowanej głowie[9]

Mięśnie[edytuj]

Krabojady pływają głównie za pomocą płetw tylnych, które złożone razem działają jak ogon u ryb. Ruchy ich są wykonywane przez bardzo silnie rozwinięte mięśnie tułowia[potrzebny przypis].

Skóra[edytuj]

Naskórek jest gruby, niemal do powierzchni zbudowany z żywych komórek. Gruczoły łojowe są dobrze rozwinięte u nasady każdego włosa. Obecne są też gruczoły potowe, których wydzielina ma prawdopodobnie znaczenie przy termoregulacji na lądzie, a także nadaje zwierzętom charakterystyczny zapach. Pod skórą właściwą znajduje się gruba warstwa tkanki tłuszczowej[potrzebny przypis].

Włosy[edytuj]

Włosy rosną zwykle w grupach, z których każda składa się z włosa przewodniego i kilku włosów wełnistych. Poszczególne włosy mają oddzielne cebulki, ale wychodzą na powierzchnię wspólnym kanałem. Włosy zatokowe są liczne i długie, tworząc "wąsy". Linka odbywa się w ten sposób, że górna warstwa naskórka rogowacieje i odpada całymi płatami wraz z zawartymi w niej włosami. Linka ma miejsce raz do roku, na lądzie[potrzebny przypis].

Funkcjonowanie i budowa układów[edytuj]

Układ krążenia i oddychania[edytuj]

Żyła główna przednia rozszerzona jest w pobliżu przepony i opatrzona zwieraczem. U nasady płetw znajdują się sieci tętnicze i żylne. Nozdrza umieszczone są na końcu pyska. Napięcie mięśniowe utrzymuje je stale zamknięte, dopiero dzięki pracy mięśni są otwierane przy oddychaniu[potrzebny przypis].

Przed nurkowaniem ma miejsce wydech, a pozostałe w płucach powietrze znajduje się głównie w oskrzelikach, odcięte od pęcherzyków płucnych zastawkami. Uderzenia serca pod wodą są zwolnione, przyspieszają bezpośrednio po wynurzeniu. Rozszerzenie żyły głównej i obecność w niej zwieracza powstrzymują prawdopodobnie krew żylną od powrotu do serca w czasie pracy w warunkach bezdechu. Krew płetwonogich ma zwiększoną zdolność pochłaniania tlenu, a mięśnie mogą długo pracować w warunkach słabego utlenienia[potrzebny przypis].

Wewnętrzna temperatura ciała wynosi 36,5 - 37,5 ° C. Dla zwierząt tych żyjących w zimnych wodach problem termoregulacji sprawia dużo trudności. Z związku z tym skóra ma temperaturę nieznacznie wyższą od ciepłoty wody morskiej, a dopiero w głębokości kilku cm występuje stała temperatura ciała. Ukrwienie skóry jest słabe. U nasady płetw znajdują się sieci tętniczo - żylne, w których ogrzewa się wychłodzona krew płynąca z płetw, a ochładza krew tęnicza płynąca do nich. W związku z tymi przystosowaniami ssaki te utrzymują stałą ciepłotę bez podnoszenia poziomu przemiany materii. Przy pobycie na lądzie, gdy grozi przegrzanie, głównym miejscem utraty nadmiaru ciepła są płetwy, opatrzone licznymi gruczołami potowymi[potrzebny przypis].

Układ nerwowy i zmysły[edytuj]

Mózg jest kulisty, a jego powierzchnia silnie pofałdowana. Ośrodki węchowe są słabo rozwinięte. Węch służy jedynie na powierzchni, bo pod wodą otwory nosowe są zamknięte. Oczy są bardzo duże, dostosowane do widzenia zarówno pod wodą jak i na lądzie. Soczewka jest kulista. Niekiedy spotyka się, że wzrok może być zastąpiony przez inne zmysły. Słuch zdaję się odgrywać bardzo ważną rolę. Pod wodą otwór uszny jest zamknięty, a drgania mogą się przenosić tylko wzdłuż jego ścian. Płetwonogie wydają pod wodą dźwięki, być może mają one niekiedy znaczenie echolokacyjne. Brodawki smakowe na języku są nieliczne[potrzebny przypis].

Odżywanie i układ pokarmowy[edytuj]

Krabojad odżywia się niemal wyłącznie pelagicznymi skorupiakami .Podstawą diety jest przede wszystkim kryl Euphausia superba. Krabojady w niewielkich ilościach żywią się także niedużymi rybami i kalmarami. Sposób w jaki zwierzęta te zdobywają pożywienie jest bardzo interesujący. Dzięki licznym guzkom na zębach tworzy się sito za pomocą którego foki mogą oddzielić kryl od wody, podobnie jak robią to wieloryby fiszbinowe. Krabojady płyną z otwartymi pyskami i zasysają wodę a niewielkie skorupiaki osadzają się na zębach. Foki te mogą także wysysać pokarm ze szczelin w dnie.  Kryl zabarwia kał krabojadów na kolor czerwony[9].

Uzębienie, które służy głównie do przytrzymywania, a nie do rozdrabniania pokarmu, odznacza się tendencją do ujednolicenia kształtu zębów.

Żołądek jest prosty, jelita bardzo długie, jelito ślepe niewielkie. W żołądku spotyka się dużo kamyków, które być może spełniają rolę balastu.Przewody wyprowadzające trzustki i wątroby łączą się przed ujściem do dwunastnicy, tworząc wspólny zbiornik[potrzebny przypis].

Rozród[edytuj]

Wszystkie płetwonogie wychodzą na ląd lub lód, by urodzić młode i odbyć gody. Do kopulacji dochodzi zaledwie kilka dni po urodzeniu potomka (zwykle jednego), lecz zagnieżdżenie się w macicy zapłodnionego jaja następuje dopiero kilka miesięcy później. Ta tzw. przedłużona ciąża pozwala zwierzętom w tym samym czasie rodzić, karmić oraz kopulować, i dzięki temu ograniczyć przebywanie na lądzie, gdzie są najbardziej narażone na ataki wrogów, do jednego krótkiego okresu w roku[8].

Noworodki rodzą się pokryte wełnistym brązowoszarym futrem (lanugo). Mają około 1m długości i ważą 20-40kg [9].

Bardzo interesujące jest zachowanie samców podczas sezonu rozrodczego. Gdy samica szykuje się do porodu lub jest tuż po nim dołącza do niej samiec. Broni on przed innymi samcami zarówno samicę jak i jej potomka, mimo że nie jest jego biologicznym ojcem. Bardzo często jest on także agresywny w stosunku do ‚swoich podopiecznych’. Dwa tygodnie po zakończeniu laktacji dochodzi do kopulacji, która odbywa się zarówno w wodzie jak i na lądzie. Samice gryzą swoich partnerów w pysk oraz płetwy. Powoduje to, że u starsze samce pokryte są niewielkimi bliznami. W pierwszym roku życia nawet 80% krabojadów pada łupem lampartów morskich[9]

Zagrożenia[edytuj]

Krabojady są jednym z najbardziej licznych gatunków dużych ssaków na Ziemi.Tak dużą populację zawdzięczają człowiekowi. Wielorybnictwo doprowadziło do przetrzebienia stad wielorybów fiszbinowych, u  których tak jak u krabojadów głównym pokarmem jest kryl. Stosunkowo niewielka liczba wielorybów doprowadziła do nieograniczonego rozwoju tych niewielkich skorupiaków. Baza pokarmowa krabojadów znacząco się zwiększyła, dzięki czemu doszło do wzrostu liczebności populacji. Zagrożeniem dla tego gatunku może być komercyjne poławianie kryla. Przypuszcza się, że największy negatywny wpływ na ten gatunek może mieć globalne ocieplenie. Podniesienie się temperatury o kilka stopni może doprowadzić do utraty  miejsc rozrodu oraz do żerowania. Przypuszcza się, że wraz z ludźmi i ich zwierzętami, odwiedzającymi focze siedliska, mogą być przenoszone choroby, na które krabojady nie są uodpornione[9].

Ochrona[edytuj]

Krabojady są chronione na mocy Konwencji o ochronie fok antarktycznych oraz Konwencji o zachowaniu żywych zasobów morskich Antarktyki.

Przypisy

  1. Lobodon carcinophaga, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. J. E. Gray: The Seals of the Southern Hemisphere. W: J. Richardson, J. E. Gray: The zoology of the voyage of the H.M.S. Erebus & Terror, under the command of Captain Sir James Clark Ross, during the years 1839 to 1843. Londyn: E. W. Janson, 1844, s. 2. (ang.)
  3. a b Southwell, C. (IUCN SSC Pinniped Specialist Group) 2008, Lobodon carcinophagus [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2015 [online], wersja 2015.1 [dostęp 2015-07-14] (ang.).
  4. Systematyka i nazwy polskie za: Włodzimierz Cichocki, Agnieszka Ważna, Jan Cichocki, Ewa Rajska, Artur Jasiński, Wiesław Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 154. ISBN 978-83-88147-15-9.
  5. K. Kowalski (redaktor naukowy), A. Krzanowski, H. Kubiak, G. Rzebik-Kowalska, L. Sych: Ssaki. Wyd. IV. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991, s. 149, seria: Mały słownik zoologiczny. ISBN 83-214-0637-8.
  6. a b Zmiany w populacjach ptaków i ssaków płetwonogich Antarktyki Zachodniej. „Kosmos – Problemy nauk biologicznych”. 62 (3), s. 393-400, 2013. ISSN 0023-4249. 
  7. Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Lobodon carcinophaga. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 22 września 2009]
  8. a b Dr George McKay, Encyklopedia zwierząt. Ssaki, s. 114.
  9. a b c d e Krabojad, „Seal You Around!”, 28 października 2012 [dostęp 2017-04-11] (pol.).