To jest dobry artykuł

Kraska orientalna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kraska orientalna
Coracias benghalensis[1]
Linnaeus, 1758[2]
Kraska orientalna
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd kraskowe
Nadrodzina Coracioidea
Rodzina kraski
Rodzaj Coracias
Gatunek kraska orientalna
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
Mapa nie uwzględnia kraski indochińskiej (Coracias benghalensis affinis)

Kraska orientalna (Coracias benghalensis) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny krasek. Występuje w południowej Azji i, częściowo, na Bliskim Wschodzie, głównie u wybrzeży Zatoki Perskiej. Nie jest zagrożony wyginięciem.

Są to średniej wielkości ptaki o długości ciała 30–34 cm i masie 166–176 g. Ciemię niebieskawe, grzbiet brązowy, sterówki oraz skrzydła fioletowo-lazurowe (bardzo charakterystyczne podczas lotu). Gardło różowawe. Na piersi widnieją wyraźne białe pasy. Nie występuje dymorfizm płciowy. Zasięg występowania krasek orientalnych rozciąga się od Półwyspu Arabskiego (w większości wybrzeża Zatoki Perskiej) przez subkontynent indyjski po Półwysep Indochiński. Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny wyróżnia trzy podgatunki – C. benghalensis benghalensis (kraska orientalna), C. benghalensis indicus (kraska indyjska) i C. benghalensis affinis (kraska indochińska), jednak ich klasyfikacja jest sporna.

Środowisko życia tych ptaków stanowią wszelkiego rodzaju zadrzewione tereny – świetliste lasy, przecinki, obszary rolnicze, pobliża domostw, zagajniki, plantacje. Najwyżej nad poziomem morza odnotowano kraskę indyjską w Nepalu (3655 m n.p.m., stwierdzenie z 1950), występują jednak i na nizinach. Trzon ich pożywienia stanowią bezkręgowce, a w szczególności chrząszcze, które stanowią nawet połowę wszystkich ofiar. Pozostałymi są między innymi prostoskrzydłe, pluskwiaki, błonkoskrzydłe i inne owady. Okazjonalnie łapią niewielkie kręgowce, a na pustyni Thar obserwowano jak pożywiają się jajami sierpówek (Streptopelia decaocto).

Dokładny okres lęgowy zależny jest od dostępności pożywienia, natomiast wszędzie trwa w pierwszej połowie roku. Kraski orientalne gniazdują w dziuplach. Mogą one pozostać puste, ale bywają również wyściełane materiałem roślinnym (włóknami, trawami), pierzem, skrawkami materiału czy odpadkami. Zniesienie liczy od 2 do 5 jaj, które przez 17–20 dni wysiaduje na zmianę oboje rodziców. Kraska orientalna jest gatunkiem najmniejszej troski (LC, Least Concern; 2018). Dla człowieka są to ptaki pożyteczne ze względu na redukcję szkód czynionych w uprawach przez owady.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Tablica barwna z 1731. Powstała 27 lat przed pierwszym naukowym opisem gatunku

Po raz pierwszy gatunek naukowo opisał Karol Linneusz w 1758 w swoim dziele Systema Naturae. Nowemu gatunkowi nadał nazwę Corvus benghalensis. Jako lokalizację pozyskania holotypu podał Bengal[2] – lokalizacja zawężona do Ćennaju[4]. Linneusz nie był bowiem pierwszym, który opisał ten gatunek. O krasce orientalnej wspomniał Eleazar Albin, angielski przyrodnik i ilustrator, już w 1731. W pierwszym tomie swojego A natural history of birds przedstawił tablicę barwną o numerze 17 zawierającą wizerunek tego ptaka. Podziękował niejakiemu Dandridge za przekazanie mu ilustracji kraski (którą nazwał Jay from Bengal – dosł. „sójką z Bengalu”) zamieszkującej Fort Saint George[5] – cytadelę Brytyjskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej w Ćennaju. Uznał ją za odmianę sójki, natomiast inaczej podpisał na tablicy barwnej, inaczej w tekście[5]. Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny umieszcza kraskę orientalną w rodzaju Coracias (2018), wyróżniając trzy podgatunki[6].

W 1766, w 12. wydaniu Systema Naturae, Linneusz przeniósł kraskę orientalną do rodzaju Coracias (gdzie współcześnie, według IOC, się znajduje) oraz opisał jako odrębny gatunek nowy podgatunek: C. benghalensis indica (kraska indyjska[7]), który uznał za odrębny gatunek[6][8]. Przedstawiciele tego podgatunku występują między innymi na Cejlonie[4]. Przed opisem Linneusza było to już wiadome – 20 września 1759 George Edwards (angielski ilustrator) wykonał tablicę barwną przedstawiającą kraskę orientalną przywiezioną mu z Cejlonu przez Joana Gideona Lotena. Nowy ptak z kolonii został przedstawiony w Muzeum Brytyjskim (dzisiejsze Muzeum Historii Naturalnej w Londynie)[9].

Sporny jest podgatunek Coracias benghalensis affinis (kraska indochińska[7]). Po raz pierwszy opisany został w 1840 na łamach Proceedings of the Zoological Society of London przez Thomasa Horsfielda[10]. Można natknąć się na informację, jakoby autorem nazwy był John McClelland. W przedruku artykułu Horsfielda w stopce znalazła się informacja o autorstwie nazw, gdzie w przypadku braku dodatkowych informacji miały one być opracowane przez McClellanda w MS. W przypadku kraski orientalnej jest to informacja niemal na pewno fałszywa. Nie ustalono, o jakie MS McClellanda chodziło i czy istnieje jego kopia; zgodnie z zasadami nomenklatury autorstwo należy się Horsfieldowi[11]. Nie ma natomiast konsensusu w sprawie pozycji systematycznej kraski indochińskiej. IOC uznaje ją za podgatunek[6], autorzy HBW klasyfikują ją zaś jako odrębny gatunek[12] od 2014[13] (stan w 2018). Do wydzielenia przyjęli kryterium morfologiczne[12]. Donoszono o przypadkach hybrydyzacji między kraską indochińską a przedstawicielami dwóch pozostałych podgatunków: kraski orientalnej i indyjskiej[14].

Opisano nieuznawany[6][4][12] podgatunek Coracias affinis theresiae, którego przedstawiciele mieli być mniejsi od tych formy nominatywnej i zamieszkiwać północny Wietnam (obszar wówczas znany jako Kochinchina) i Tajlandię[15]. Nie wykazały tego później pomiary na większej ilości okazów[16].

Genetyka[edytuj | edytuj kod]

Kariotyp kraski orientalnej poznano w latach 70. XX wieku. 2n=88, podobnie jak u kraski zwyczajnej (C. garrulus). W garniturze chromosomowym tego ptaka wśród autosomów wyróżniono dwa makrochromosomy (jeden submetacentryczny, drugi subtelocentryczny), cztery pary (3–6) niewielkich chromosomów i całą grupę (pozostałe) niewielkich akrocentrycznych chromosomów. Chromosom Z jest średniej wielkości, submetacentryczny, mniejszy chromosom W prawdopodobnie również submetacentryczny[17].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pala Pitta.jpg

Długość ciała wynosi około 30–34 cm, masa ciała 166–176 g[4][12][18]. To jedyna kraska, u której na dalszych od ciała końcach lotek I rzędu przebiega lazurowy pas, widoczny w locie[4] (zdjęcie po lewej). Kraski orientalne są, jak na przedstawicieli swojej rodziny, stosunkowo duże, krępe i o szerokich skrzydłach. Gdy ptak siedzi, w sylwetce wyróżnia się duża głowa oraz krótka szyja. W locie niemożliwy do pomylenia z żadnym innym ptakiem ze względu na fioletowo-lazurowe skrzydła. W upierzeniu nie występuje dymorfizm płciowy[19].

Główną różnicą pomiędzy kraskami orientalnymi a indyjskimi jest półobroża. Ptaki podgatunku C. b. indica wyróżnia dobrze zarysowana półobroża na karku o głębokim, czerwonobrązowym kolorze. U ptaków podgatunku nominatywnego jest ona słabo widoczna lub nie ma jej wcale[18]. Czoło płoworóżowe, z liliowym nalotem[19], kantarek brązowy[12]. Ciemię niebieskawe[18]. Tył szyi, górna część grzbietu, barkówki oraz lotki III rzędu matowe, oliwkowobrązowe, z winnoczerwonym nalotem z tyłu szyi. Niższa część grzbietu oraz pokrywy nadogonowe wyróżnia jaskrawy turkusowy kolor. Pokrywy nadogonowe mają natomiast kolor ultramaryny, z zielonymi końcówkami[19]. Skrzydła i ogon na pierwszy rzut oka fioletowo-lazurowe – na fioletowym skrzydle rysuje się lazurowy pas, natomiast fioletowy ogon ma lazurowe boki, trudne do zobaczenia. Zewnętrzne pokrywy skrzydłowe fioletowe, kontrastujące z szaroniebieskimi pokrywami większymi, mniejszymi oraz skrzydełkiem. Lotki I i II rzędu w większości o barwie ultramaryny, jedynie u nasady lazurowe. Przez zewnętrzne sześć lotek przebiega wspomniany lazurowy pas, szeroki na 3 cm. Pióra, przez która przebiega wieńczy czarniawoniebieska końcówka. Wrażenia związane z barwami zmieniają się mocno w zależności od kąta patrzenia na ptaka[19]. Pokrywy podskrzydłowe u kraski orientalnej i indyjskiej jasnoniebieskie, natomiast u kraski indochińskiej o głębokiej niebieskiej barwie[18]. Gardło i pierś różowawe, pokryte wyraźnymi białymi pasami. Brzuch[19] i okolice kloaki jasnoniebieskie. Brązowoczarny dziób mocno zbudowany, podobnie jak u kruków. Wnętrze dzioba siarkowożółto-różowe. Tęczówka brązowa, oko obwiedzione matowopomarańczowo. Nogi i stopy brązowożółte[18]. Kraski indochińskie wyróżnia kilka szczegółów. Boki ich głowy są matowe, płowoszare. Gardło, pierś i środek brzucha wyróżnia fioletowy nalot. Brak u nich czerwonawej półobroży. Kantarek jest czarny, zaś za okiem ciągnie się ciemnoniebieska linia. Wierzch ciała jest ogółem ciemniejszy[12]. Sprawiają wrażenie dużo ciemniej upierzonych, o większej głębi barw[18].

W wymiarach szczegółowych nie ma różnic między samcami a samicami. Zaobserwowano zmiany pewnych wymiarów, polegające na zwiększaniu się z południa na północ, zgodnie z regułą Bergmanna. Wymiary szczegółowe w milimetrach, dla ptaków płci obojga przedstawiono w poniższej tabeli. Opracowane zostały z pomocą informacji podanych wcześniej przez czterech zoologów, nie wspomniano liczby zmierzonych osobników[18].

Długość

skrzydła

Długość dzioba

(od nasady w czaszce)

Długość

skoku

Długość

ogona

C. b. benghalensis 178–201 39–49 25–29 117–140
C. b. indicus 170–190 41–49 24–26 109–132
C. b. affinis 184–204 30–36 26–28 118–137

Ptaki poszczególnych podgatunków przedstawiono w poniższej minigalerii (w przypadku podgatunku nominatywnego i C. b. indicus przynależność ustalono na podstawie lokalizacji i ubarwienia):

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Ptaki podgatunku nominatywnego występują na obszarze od południowo-wschodniej Arabii (północne Zjednoczone Emiraty Arabskie, północny Oman) i wschodniego Iraku przez południowy Iran i północny Pakistan na wschód po Bangladesz. W Indiach południowa granica zasięgu przebiega przez stan Maharasztra[4], około równoleżnika 20°N[18]. Jedno stwierdzenie pochodzi z północno-wschodniego Afganistanu (Dżalalabad)[4]. Występują również w Nepalu[18], niekiedy zapuszczają się do Kotliny Katmandu[20]. W stanie Maharasztra zasięgi C. b. benghalensis i C. b. indicus nachodzą się[19], zaś w Nepalu na wschód od południka 85°E kraski indyjskie współwystępują z indochińskimi[18].

Kraski indyjskie występują od centralnych Indii około równoleżnika 20°N (południowy stan Maharasztra i Andhra Pradesh) na południe po Cejlon[4]. Odnotowane również na Lakszadiwach i Malediwach[18]. Zasięg występowania krasek indochińskich obejmuje tereny od wschodniego Nepalu, Butanu i północno-wschodnich Indii (Bihar, Asam) na wschód po południowo-centralne Chiny (południowa prowincja Syczuan, Junnan) i dalej na południe po kontynentalną część Tajlandii i Indochiny[12]. Przynajmniej w 2008 nie było jeszcze wiadome, czy w Butanie omawiane ptaki gniazdują. Wiadomym jest, że występują tam w środowisku dogodnym do lęgów[21]. Zasięgi kraski indochińskiej i orientalnej stykają się między południkami 87° a 92° N[19] w północno-wschodnim Nepalu, w stanach Bihar, Sikkim, wschodnim Bengalu i zachodnim Asamie (w Garo Hills)[18].

Ptaki poza swoim sezonem lęgowym, od października do marca, odnotowywane były w Kuwejcie, w Prowincji Wschodniej (Arabia Saudyjska), Bahrajnie, Katarze, wyspie Masira (głównie podczas wędrówek), w muhafazacie Zufar w Omanie (jedno stwierdzenie, z miesiąca czerwca, do 2010), na Sokotrze (jedno stwierdzenie z grudnia 1998, do 2010[22]) i na zachód aż po Aden – stolicę Jemenu[23]. W 1875 zbłąkany ptak miał zostać odłowiony w tureckiej prowincji Kocaeli. Prawdopodobnie było to wiarygodne stwierdzenie. Informacje o rzekomych dwóch obserwacjach z 1876 na terenie Turcji najpewniej są nieprawdziwe[24]. Osobnik odstrzelony po azjatyckiej stronie Bosforu miał zostać przekazany do muzeum w Stambule, gdzie wedle informacji z 1880 widziało go dwóch zoologów[25].

Ekologia i zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Kraski orientalne zamieszkują świetliste lasy z drzewami zrzucającymi liście, przecinki, uprawy, ogrody, zagajniki mango[18], kokosów, daktylowców[19], zadrzewienia w okolicach domów[18] i roślinność wokół stawów[26]. Spotykane są również na ścierniskach, w parkach, na budynkach[19], w okresie kolonialnym na Cejlonie miano widywać je na polach tytoniu i ledwie co wyciętych połaciach lasu[27]. Chętnie korzystają z infrastruktury zamieszkując np. ronda, przesiadują na parapetach czy drutach telefonicznych[19]. W badaniu nad ptakami występującymi w Vadodara kraski orientalne odnotowano w miejscach uznanych za w niewielkim stopniu zakłócane przez człowieka: na kampusie oraz na farmie przeznaczonej do celów badawczych[28]. Wedle szacunków z lat 70. XX wieku i pierwszego dziesięciolecia XXI ówcześnie słabo jeszcze udokumentowano zachowanie i ekologię krasek orientalnych[29].

Pewien osobnik dostrzeżony w Nepalu znajdował się na około 3655 m n.p.m.; obserwacja ta pochodzi z sierpnia 1950. Górna granica zwyczajnego zasięgu krasek indochińskich w Nepalu sięga 1050 m n.p.m., a najniżej w tym państwie występują w teraju[20]. W Butanie pewna obserwacja miała miejsce na 2500 m n.p.m.; przeważnie jednak na subkontynencie indyjskim ptaki tego gatunku odnotowuje się do 1500 m n.p.m. Kraski indochińskie w większej części zasięgu żyją na równinach do około 600 m n.p.m.[18] Na początku XX wieku kraski do prywatnych kolekcji odławiano w Junnanie do około 1800 m n.p.m. (w źródle z 1926 dla większości okazów nie podano wysokości, w trzech przypadkach w stopach)[30]. Kraski orientalne z Półwyspu Arabskiego przeważnie spotykane są poniżej 1000 m n.p.m.[31] Zagęszczenie ptaków badane w Tamilnadu zależne było od roku badania, typu środowiska oraz od pory roku. Najniższą osiągniętą wartością było 22 osobników na km² (pora monsunowa, u wybrzeży rzeki, 2004), najwyższą zaś 41 osobników na km² (pora pomonsunowa, tereny rolnicze, 2004)[32]. W innym badaniu poświęconym kraskom z rolniczych obszarów Nagapattinam (Tamilnadu) obliczono zagęszczenie bliskie 50 osobników na km²[33]. Na Półwyspie Arabskim zagęszczenie tych ptaków uległo zmianom po latach 70. XX wieku, kiedy to wprowadzono na szerszą skalę nawadnianie terenów rolniczych. Największe liczby krasek orientalnych w tym regionie spotyka się na uprawach roślin przeznaczonych na paszę; odnotowano nawet 130–500 na jednym polu[23]. W całym swoim zasięgu kraski orientalne podejmują słabo poznane lokalne wędrówki, głównie ulegając dyspersji polęgowej. Przynajmniej w Omanie podejmują regularne wędrówki[19]. Wiadome jest, że na Półwyspie Arabskim poza sezonem lęgowym pewne osobniki, w niewielkiej liczbie, prowadzą włóczęgowski tryb życia. Odnotowywane są wtedy poza główną częścią swojego zasięgu[23].

Kraski orientalne zwykle przebywają pojedynczo lub w parach. Można zaobserwować je, gdy siedzą na drutach, słupkach ogrodzeniowych, na grudach ziemi po orce czy bezlistnych drzewach, również umożliwiających obserwację otoczenia, w tym zdobyczy[18]. Przeważnie podczas obserwacji siedzą od 3 do 9 m nad podłożem[33]. Podczas czatowania kiwają ogonem powoli w górę i w dół, podobnie jak pliszki leśne (Dendronanthus indicus). Jeśli zauważą potencjalną zdobycz, opuszczają się powoli, a po złapaniu i przyniesieniu z powrotem do miejsca obserwacji rozdrabniają i połykają. Kraski orientalne odzywają się głośnym, chrapliwym kak-kak-kak-kak. Podczas popisów powietrznych owe dźwięki przybierają formę nieharmonijnych skrzeków i pisków. Używają ich również przy odganianiu intruzów z terytorium[18]. U ptaków badanych w Tamilnadu stosunkowo najmniej czasu za dnia zajmowało kraskom pielęgnowanie upierzenia (9,9 ± 2,54%) – głównie grzbietu, piersi i skrzydeł – oraz odpoczynek (5,1 ± 1,84%). Stosunkowo najwięcej odpoczywały w środku dnia, głównie śpiąc na drzewach i drutach. Jest to rozkład aktywności obecny i u ptaków innych gatunków, zapobiegający przegrzaniu w środowisku o wysokich temperaturach[32]. Obserwowano konflikty terytorialne z pójdźkami leśnymi (Heteroglaux blewitti)[34]. W locie mocno uderzają skrzydłami, których koniuszki niemal stykają się pod ciałem ptaka. Według Legge'a (żołnierza i ornitologa okresu kolonialnego) ranne kraski odzywają się ostrym, płaczliwym dźwiękiem[25]. Podczas jednego z badań ptaki gromadziły się na nocleg około godziny 18:45, zaś budziły się o 6 rano. Tuż po przebudzeniu kilka minut poświęcały pielęgnacji upierzenia[33].

Pożywienie[edytuj | edytuj kod]

Kraska orientalna z płazem, Park Narodowy Kaziranga

Kraski orientalne swoich ofiar szukają na ziemi, przetrząsając roślinność, a niekiedy łapią je w locie[33]. Ptaki badane w Tamilnadu najwięcej czasu na żerowanie poświęcały w lecie – 26,2 ± 3,71% dnia, najmniej natomiast w porze monsunowej – 10,6 ± 4,56%. Niezależnie od pory roku większość ich czasu w ciągu dnia zajmowało przeszukiwanie terenu. Żerowały zwykle wieczorem i nad ranem[32]. Kraski orientalne żywią się bezkręgowcami i kręgowcami. Trzon ich diety stanowią zwierzęta bezkręgowe, głównie chrząszcze i prostoskrzydłe (szarańczowate, świerszczowate), ćmy, uskrzydlone mrówki i termity. Niekiedy zdobycz łapią w locie. Odnotowywano również spożywanie płazów, myszy, jaszczurek, a nawet piskląt[18]. Niestrawiony pokarm wydalają w postaci wypluwek, które w postaci świeżej są ciemnobrązowe[35]. Ptaki badane w Pusa (stan Bihar) spożywały najczęściej Gryllotalpa africana (turkuciowate), Platygryllus melanocephalus (świerszczowate), pewne mrówki z rodzajów: Cataglyphis i gmachówka (Camponotus), prostoskrzydłe z rodzaju Chrotogonus, różnego rodzaju pędraki (m.in. chrząszczy z rodzaju Trox, modzelatkowate i Opatrum, czarnuchowate)[18]. Badania przeprowadzone w delcie Kaweri (Tamilnadu) ukazały skład pokarmu tamtejszych krasek. 26% zdobyczy stanowiły chrząszcze. Po nich najważniejsze były kolejno: prostoskrzydłe (19,5%), pluskwiaki (16,7%), błonkoskrzydłe (14,2%), muchówki (9,1%), ważki (6,7%) oraz motyle (6,5%). Pozostała zdobycz w tym regionie stanowiła mniej, niż 1% zawartości wypluwek (badaniu podlegały sztuki zdobyczy; przeciętnie jedna wypluwka zawierała szczątki od 5 do 22 ofiar). W innej lokalizacji w Tamilnadu, okolicach miasta Nagapattinam, chrząszcze składały się na 38,3–52,7% zdobyczy w wypluwkach (liczonej w sztukach), zależnie od środowiska[35]. Na pustyni Thar posilają się również jajami sierpówek (Streptopelia decaocto), przyczyniając się do strat w lęgach[36].

Lęgi[edytuj | edytuj kod]

Kraski orientalne lęgną się w dziuplach lub szczelinach budynków

Pora lęgowa różna w zależności od miejsca występowania. W Omanie gniazdowanie ma miejsce w kwietniu-maju (na całym Półwyspie Arabskim jest to w większości okres od kwietnia do czerwca[4]), na Cejlonie od marca do maja (informacja z końca XIX wieku mówi o dłuższym okresie, od stycznia do czerwca[25]), w stanie Kerala (południowe Indie) od stycznia do marca, w północnej części Indii przeważnie w marcu i kwietniu[19]. W przypadku krasek indochińskich lęgi na Półwyspie Malajskim odbywają się od marca do maja[12][18]. Porę lęgów warunkuje dostępność pożywienia[35]. W sezonie lęgowym samce odbywają loty tokowe, podczas których wzlatują w górę, a następnie spadają obracając się, machając skrzydłami i pokrzykując. Stąd anglojęzyczna nazwa krasek (to roll – kręcić się)[32].

Gniazdo umiejscowione być może zarówno w miejscu powstałym naturalnie, jak i w utworzonym przez człowieka. Kraski orientalne swe gniazda budują w zagłębieniach – dziuplach w butwiejącym pniu drzewa, winodaniu (palmy winnej; Borassus)[18], na szczycie zwiędłej palmy kokosowej (Cocos nucifera)[19], w tamaryndowcu (Tamarindus indica), bananowcu (Musa paradisiaca)[27][35] czy albicji saman (Albizia saman)[35]. Spośród struktur pochodzenia antropogenicznego na gniazda przeznaczają szczeliny w ścianach[18], murach, rynny, miejsca pod okapami[19], miejsca pod dachem[27][18]. W Mannampandal kraski orientalne swoje gniazda umieszczały 6–7 m nad podłożem (n=4), na drzewach o wysokości 6,5–15 m[29]. Gniazdo może być pozbawione wyściółki[29][27] lub stanowić bezładną masę traw, skrawków materiału, odpadków[18], pierza, fragmentów drewna[19], włókien roślinnych[27]. Dziupla, w której umieszczone jest gniazdo, liczy od 40 do 100 cm głębokości[35].

Zniesienie liczy od 2[35] do 5[18][19] jaj. Są one przeciętnie lżejsze niż u kraski zwyczajnej[37]. Mają kształt owalny, ich skorupka jest biała, błyszcząca, chropowata[29]. 35 jaj z okolic delty Kaweri miało wymiary 33–39 na 27–31 mm i masę 12–16 g[35], dla 14 jaj z Nagapattinam – które leży przy delcie Kaweri – wymiary wyniosły 33–39 na 27–31 mm, a masa 12–15 g[29]. W wysiadywaniu uczestniczą obydwa ptaki z pary[18][29][35], trwa ono od 17[18][35] do 20[35][29] dni. Gdy jeden ptak jest w gnieździe, drugi przesiaduje na zewnątrz w pobliżu gniazda[35]. Młodymi zajmują się obydwa ptaki z pary[18]. Pisklęta klują się nagie, różowe, z oczami zamkniętymi. Zajady są żółte, wnętrze dzioba jaskrawożółte. W 6. dniu życia barwa dzioba jest już zmieniona na szarą w miejsce żółtej. Widoczne są już wówczas lotki i sterówki wyrzynające się przez skórę, jednak nadal brak piór okrywowych. W 12. dniu życia są one już obecne, po tym momencie rozwoju pisklęta mają już otwarte oczy. Około 18. dnia życia osłonki większości piór okrywowych są już pęknięte, dziób zdążył przybrać barwę czarną, jedynie koniec pozostał żółty. Do 24. dnia życia młode zyskują charakterystyczne ubarwienie piersi i brzucha, na wzór dorosłych osobników. Przy wykluciu średnia masa piskląt wynosi 10,8 ± 1,39 g (n=26), w 30. dniu życia 248,1 ± 5,85 g (n=11). W jednym z badań (obejmujących 11 gniazd) pisklęta wykluły się z 78,9% jaj (27 z 36), zaś opierzenia dożyło 80,3% piskląt (21 z 27)[35]. W kolejnym, gdzie badaniu podlegały już 4 gniazda, pisklęta wykluły się z 64,2% jaj (9 z 14), a do opierzenia się i wylotu z gniazda dożyło 66,6% (6 z 9)[29].

Status, zagrożenia i ochrona[edytuj | edytuj kod]

IUCN uznaje kraskę orientalną za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern)[38][39][3][40]. Kraska indochińska jest przez IUCN klasyfikowana osobno[40]. W okresie kolonialnym jaja krasek kolonialnych zabierano do prywatnych kolekcji; w ich byli m.in. Allan Octavian Hume, Henry Seebohm, Eugene W. Oates. Później przeszły w Muzeum Historii Naturalnej w Londynie – ówcześnie, w momencie ukazania się katalogu jaj (1903), Muzeum Brytyjskiego[41]. W 1893 angielski biznesmen i ornitolog Henry Eeles Dresser odnotował, że do Wielkiej Brytanii miano w tamtych czasach importować setki ptaków dla ich piór, natomiast kraski często spotykano w sklepach osób specjalizujących się w preparowaniu ptaków[27]. Podczas ewaluacji sklepów w Hanoi i Ho Chi Minh (odpowiednio północny i południowy Wietnam) w jednym ze sklepów dostrzeżono nielegalnie wystawioną na sprzedaż kraskę orientalną[42]. W dystrykcie Amarawati (Maharasztra) badano wpływ stosowania pestycydów na obecność ptaków w uprawach soi (Glycine max) i nikli indyjskiej (Cajanus cajan), wyrażony w liczbie obserwacji mniejszych niż oczekiwana w okresie stosowania środków ochrony roślin. Kraski orientalne okazały się być w grupie niskiego ryzyka[43].

Na początku XXI wieku przypuszczano, że liczebność krasek orientalnych wzrasta ze względu na postępującą wycinkę drzew i urbanizację[38][39]. Poszerzył się zasięg występowania tych ptaków w Iraku, na północ po Bagdad[38]. W 2016 w Bengalu Zachodnim oceniono liczebność krasek orientalnych jako bardzo niską[44]. Na przedmieściach Biratnagar w południowo-wschodnim Nepalu, w okolicach które pod koniec XX wieku przeszły silne przekształcenie przez ludzi, kraski orientalne w 2011 roku określono jako nieczęste[45]. W Czerwonej Księdze Bangladeszu kraska orientalna ma lokalny status gatunku najmniejszej troski (2015)[46]. Lokalny status w Chinach (2015) to gatunek bliski zagrożenia (NT, Near Threatened)[47].

W Indiach kraski orientalne wykorzystywane były podczas święta Dasara[48][49][50]. Ujrzenie ich w dniu obchodów miało zwiastować powodzenie[48][51]. Ze względu na niebieską barwę kojarzono te ptaki z Śiwą – w dniu święta miały dostarczać mu na górę Kajlas życzenia od mieszkańców[50][51]. Obchody wiązały się jednak z nielegalnym łapaniem ptaków, które następne były przetrzymywane przy niezachowanym dobrostanie. Kłusownicy przetrzymywali je w niewielkich zanieczyszczonych klatkach, z przyciętymi czy sklejonymi lotkami, związanymi nogami i bez wystarczającego dostępu do pokarmu i wody[51][50]. Ze względu na trudność w karmieniu tych ptaków w niewoli część z nich umierała. Celem kłusowników było pobieranie opłat za możliwość ujrzenia kraski w dniu święta. P.K. Sharma będący w 2015 kierownikiem Wydziału Służb Leśnych stanu Telangana zażądał od wszystkich stanowych organizacji pozarządowych interwencji w sprawie niehumanitarnego traktowania krasek. Zwołano również konferencję prasową przed nadchodzącą Dasarą oraz uruchomiono kampanię informacyjną oferującą możliwość zgłoszenia tego przestępstwa. Kraska orientalna jest w Indiach chroniona prawem; wymienia ją Załącznik IV do Ustawy o ochronie dzikiej przyrody z 1972[50]. W 2015 zakazano eksponowania krasek w świątyniach w stanie Telegana. Przynajmniej do 2017 nie zlikwidowano jednak problemu nielegalnego odłowu. Uprzednio w 2012 przesłano do odpowiednich organizacji materiały wskazujące na znęcanie nad tymi ptakami, jednak – zdaniem działaczy – tylko regularne kontrole są w stanie wymusić przestrzeganie prawa. Problem nie dotyczy wyłącznie stanu Telangana, podobne praktyki znane są i z północnej części kraju, w szczególności miast: Lucknow, Kanpur, Patna. Ze względu na niewielką liczebność ptaków w niektórych miastach bywają one łapane w okolicznych terenach wiejskich. Kara za takie praktyki wynosi (2017) 25 tys. rupii indyjskich (około 1400 zł), możliwa jest również kara więzienia[51][50].

Znaczenie dla człowieka[edytuj | edytuj kod]

Kraska orientalna w Palm Beach Zoo, West Palm Beach, Floryda

Rdzenni mieszkańcy Cejlonu, według autora z końca XIX wieku, łapali kraski orientalne przy pomocy pułapki skonstruowanej z odpowiednio zgiętych łodyg bambusa pokrytych lepem, sznurka i przynęty (gryzonia lub świerszcza). Miano wykorzystywać je w Kalkucie podczas święta Durgapudźa i przed zatopieniem wizerunku bogini Durga wypuszczać wcześniej zakupione ptaki na wolność. Ujrzenie ich w dniu święta miało zwiastować powodzenie[25]. Kraski orientalne są pożytecznymi zwierzętami na terenach rolniczych ze względu na eliminację owadzich szkodników[52][18][35]. Wykazano skuteczność krasek jako biologicznej ochrony upraw przed pędrakami chrząszczy Holotrichia[53].

Kraski orientalne widnieją na znaczkach z[54]:

W 2014 w Gwinei wyemitowano znaczek z ozdobnym marginesem, na którym znajdowała się między innymi kraska orientalna (na samym znaczku rysunek przedstawiał modrosójkę błękitną Cyanocitta cristata)[55].

Kraska orientalna stanowi symbol stanów Telangana, Karnataka, Orisa i Bihar[49][51], a do maja 2018 była również jednym z symboli Andhra Pradesh. Cztery lata wcześniej dokonano podziału stanu (wyodrębniając Telangana), stąd decyzja o zmianie symboli. Nowym ptakiem Andhra Pradesh została aleksandretta obrożna (Psittacula krameri)[56].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Coracias benghalensis, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b Karol Linneusz: Systema Naturae. 1758, s. 106.
  3. a b Butchart, S., Ekstrom, J., Symes, A. & Taylor, J. 2018, Coracias benghalensis [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2018 [online], wersja 2017-3 [dostęp 2018-06-15] (ang.).<
  4. a b c d e f g h i Fry, H. & Kirwan, G.M.: Indian Roller (Coracias benghalensis). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2018. [dostęp 10 czerwca 2018].
  5. a b Albin, Eleazar & Derham, W.: A natural history of birds : illustrated with a hundred and one copper plates, curiously engraven from the life. T. 1. 1731, s. 17, pl. 17.
  6. a b c d Frank Gill & David Donsker: Rollers, ground rollers, kingfishers. IOC World Bird List (v8.1), 25 stycznia 2018. [dostęp 10 czerwca 2018].
  7. a b P. Mielczarek, M. Kuziemko: Rodzina: Coraciidae Rafinesque, 1815 - kraski - Rollers (wersja: 2018-05-22). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 10 czerwca 2018].
  8. Karol Linneusz: Systema Naturae. T. 1, cz. 1. 1766, s. 159.
  9. Alexander J. P. Raat: The Life of Governor Joan Gideon Loten (1710-1789). Uitgeverij Verloren, 2010, s. 516. ISBN 978-90-8704-151-9.
  10. Thomas Horsfield. List of Mammalia and Birds collected in Assam. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 8, 1840. 
  11. Dickinson, E.C.. Systematic notes on Asian birds. 38. The McClelland drawings and a reappraisal of the 1835–36 survey of the birds of. „Assam. Zool. Verhand. Leiden”. 344, s. 63–106, 2003. 
  12. a b c d e f g h del Hoyo, J., Collar, N. & Kirwan, G.M.: Indochinese Roller (Coracias affinis). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2018. [dostęp 10 czerwca 2018].
  13. T. P. Inskipp & N. J. Collar. Notable taxonomic changes proposed for Asian birds in 2014. „BirdingASIA”. 24, s. 64–71, 2015. 
  14. Eugene M. McCarthy: Handbook of Avian Hybrids of the World. Oxford University Press, 2006, s. 117.
  15. Outram Bangs: The birds of the American Museum of Natural History's Asiatic Zoological Expedition of 1916–1917. W: R. C. Andrews et al.: Central Asiatic Expeditions of the American Museum of Natural History. 1916, s. 579.
  16. Herbert C. Robinson & Cecil Boden Kloss. The birds of south-west and peninsular Siam. „The journal of the Natural History Society of Siam”. 5 (2), s. 119, 1922. 
  17. R. H. R. Belterman; L. E. M. Boer. A karyological study of 55 species of birds, including karyotypes of 39 species new to cytology. „Genetica”. 65 (1), 1984. 
  18. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac Salim Ali & Ripley S. Dillon: Handbook of the Birds of India and Pakistan. T. 4. Frogmouths to Pittas. 2003, s. 116–120. ISBN 978-0-19-565937-5.
  19. a b c d e f g h i j k l m n o p C. Fry & Kathie Fry: Kingfishers, Bee-Eaters, Rollers. Princeton University Press, 1992, s. 289–290. ISBN 978-0-691-08780-1.
  20. a b Inskipp, Carol & Inskipp, Tim: A guide to the birds of Nepal. Wyd. 2. Londyn: Christohper Helm / A&C Black, 1991, s. 195. ISBN 0-7136-8109-8.
  21. Cobi Feijen & Hans R. Feijen. A review of the breeding birds of Bhutan. „Forktail”. 24, s. 1–24, 2008. 
  22. Nigel Redman, Terry Stevenson, John Fanshawe: Birds of the Horn of Africa: Ethiopia, Eritrea, Djibouti, Somalia and Socotra. Bloomsbury Publishing, 2010, s. 250. ISBN 978-1-4081-3576-1.
  23. a b c Brian Meadows: African Silverbill. W: Atlas of the Breeding Birds of Arabia. 2010, s. 443, seria: Fauna of Arabia. ISBN 978-3-929907-83-4.
  24. Welch G. et al.: The Birds of Turkey. Helm, 2008, s. 269, seria: Helm Field Guides. ISBN 978-1-4081-0475-0.
  25. a b c d Legge, W. Vincent: A history of the birds of Ceylon. 1880, s. 282-284.
  26. S Murali Krishnan, N Arun Nagendran & D Pandiaraja. Survey of birds in Chitrangudi and Kanjirankulam village ponds in relation to vegetation: an avian paradise of south India. „Journal of Entomology and Zoology Studies”. 5 (1), s. 407-412, 2017. 
  27. a b c d e f A monograph of the Coraciidae, or family of the rollers. Farnborough: Nakład własny, 1893, s. 30–32.
  28. Rathod Jagruti & Padate Geeta. Feeding Guilds of urban birds of Vadodara city. „International Journal of Fauna and Biological Studies”. 4 (4), s. 78-85, 2017. 
  29. a b c d e f g h G.T. Nithiyanandama & S. Asokan. Some breeding aspects of the Indian Roller Coracias benghalensis, Common Myna Acridotheres tristis and Black Drongo Dicrurus macrocercus in Southern India. „Scientific Journal of Environmental Sciences”. 4 (1), s. 66-71, 2015. 
  30. Walter Rotschild. On the avifauna of Yunnan, with critical notes. „Novitates Zoologicae”. 33, s. 243, 1926. 
  31. Richard Porter, Simon Aspinall: Birds of the Middle East. Bloomsbury Publishing, 2016, s. 264. ISBN 978-1-4729-4600-3.
  32. a b c d S. Asokan, A. Mohamed Samsoor Ali, R. Manikannan & G. Thomas Nithiyanandam. Population densities and diurnal activity pattern of the Indian Roller Coracias benghalensis (Aves: Coraciiformes) in Nagapattinam District, Tamil Nadu, India. „Journal of Threatened Taxa”. 2 (10), s. 1185-1191, 2010.  publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać
  33. a b c d Sivakumaran N. & Thiyagesan K.. „Zoos' Print Journal”. 18 (5), 2003. 
  34. F. Ishtiaq & A. R. Rahmani. The Forest Owlet Heteroglaux blewitti: vocalization, breeding biology and conservation. „Ibis”. 147, 2005. 
  35. a b c d e f g h i j k l m n Asokan, S., Ali, A.M.S., Manikannan, R.. Preliminary investigations on diet and breeding biology of Indian Roller Coracias benghalensis in a portion of Cauvery delta, Tamil Nadu, India. „World J. Zool.”. 4 (4), s. 263-269, 2009a. 
  36. B. D. Rana. Breeding Biology of the Indian Ring Dove in the Rajasthan Desert. „The Auk”. 92 (2), 1975. 
  37. Gareth J. Dyke & Gary W. Kaiser. Cracking a Developmental Constraint: Egg Size and Bird Evolution. „Records of the Australian Museum”. 62, s. 207–216, 2010. ISSN 0067-1975. 
  38. a b c Indian Roller Coracias benghalensis. BirdLife International. [dostęp 10 czerwca 2018].
  39. a b Indochinese Roller Coracias affinis. BirdLife International. [dostęp 27 czerwca 2018].
  40. a b Butchart, S., Ekstrom, J., Symes, A. & Taylor, J. 2018, Coracias affinis [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2018 [online], wersja 2017-3 [dostęp 2018-06-15] (ang.).
  41. Eugene W. Oates & Savile G. Reid: Catalogue of the collection of birds' eggs in the British Museum (Natural History). T. 3. Carinatae (Psittaciformes–Passeriformes). 1903, s. 27.
  42. James A. Eaton, Minh D. T. Nguyen, Madelon Willemsen, Jessica Lee & Serene C. L. Chng: CAGED IN THE CITY: An inventory of birds for sale in Ha Noi and Ho Chi Minh City, Viet Nam. TRAFFIC, 2017. ISBN 928-983-3393-74-9.
  43. Manoj Kale, Nandkishor Dudhe, Raju Kasambe, Kiran Morey & Prosun Bhattacharya. Cropland bird community of rain fed region in India: Abundance, activity pattern and susceptibility to pesticide use. „International Journal of Biodiversity and Conservation”. 5 (10), 2013. 
  44. Atmaja Avirupa Das & Debabrata Das. Preliminary Studies on Common Birds of West Bengal with Special Reference to Vegetation Spectrum, India. „IOSR Journal of Environmental Science, Toxicology and Food Technology”. 10 (11), 2016. 
  45. Kanchan Jha & Bharat Raj Subba. Studies on birds of Biratnagar Sub-Metropolis, Nepal. „Nepalese Journal of Biosciences”. 1, 2011. 
  46. Red List of Bangladesh. T. 3. Birds. IUCN, 2015. ISBN 978-984-34-0736-8.
  47. Red List of China’s Vertebrates. „Biodiversity Science”. 14 (5), s. 517, 2016. 
  48. a b Praveen Chopra: Vishnu’s Mount: Birds In Indian Mythology And Folklore. Notion Press, 2017.
  49. a b Harveer Dabas: This Dussehra, ‘lucky’ bird goes missing. The Times of India, 30 września 2017. [dostęp 28 czerwca 2018].
  50. a b c d e Aparna Menon: A Dussehra Superstition Is Killing This Beautiful Bird. Here’s How We Can Save It. The Better Indian, 21 października 2015. [dostęp 28 czerwca 2018].
  51. a b c d e Papri Paul & Shajini S.R: How a mindless dasara ritual is killing our state bird palapitta. The Times of India, 29 września 2017. [dostęp 28 czerwca 2018].
  52. K.B. Patel. Bird species associated with agro ecosystem and their economic status in selected area of the Patan district. „International Journal of Agricultural Sciences”. 6 (1), s. 110-112, 2010. 
  53. Natural regulation of white grub (Holotrichia sp: Scarabidae) by birds in agroecosystem. „Journal of Biosciences”. 19 (4), 1994. 
  54. Stamp catalog › Coracias benghalensis. ColNet. [dostęp 27 czerwca 2018].
  55. ISSUE OF GUINÉE POSTAGE STAMPS 2014-05-15. Guinea.post-stamps.com. Official website of Guinea postage stamps. [dostęp 27 czerwca 2018].
  56. Andhra Pradesh gets new state bird, state flower. Deccan Chronicle, 31 maja 2018. [dostęp 28 czerwca 2018].