Krasnogruda

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Krasnogruda
dwór w Krasnogrudzie
dwór w Krasnogrudzie
Państwo  Polska
Województwo podlaskie
Powiat sejneński
Gmina Sejny
Liczba ludności 53
Strefa numeracyjna (+48) 87
Tablice rejestracyjne BSE
SIMC 0768149
Położenie na mapie gminy wiejskiej Sejny
Mapa lokalizacyjna gminy wiejskiej Sejny
Krasnogruda
Krasnogruda
Położenie na mapie powiatu sejneńskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu sejneńskiego
Krasnogruda
Krasnogruda
Położenie na mapie województwa podlaskiego
Mapa lokalizacyjna województwa podlaskiego
Krasnogruda
Krasnogruda
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Krasnogruda
Krasnogruda
Ziemia54°09′10,8″N 23°25′30,8″E/54,153000 23,425222

Krasnogrudawieś nad jeziorem Hołny w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie sejneńskim, w gminie Sejny tuż przy granicy z Litwą.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa suwalskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza wzmianka o dworze i majątku Krasnogruda (pierwotna nazwa Krasnyhrud) pochodzi z 1676 roku. Wczesne dzieje majątku nie są dokładnie znane, więcej wiadomo od 1785 roku, kiedy dobra Krasnogruda (składające się z folwarku Krasnogruda oraz wsi Żegary, Gawieniańce i Bierżynie) zostały zakupione przez Eysymontów. Ich pierwszym z rodu właścicielem był Maciej Tadeusz Eysymont, m.in. fundator kościoła w Żegarach.

Majątek ziemski pod koniec XIX w. posiadał 4 domy i 38 mieszkańców. Dobra Krasnogruda składały się z folwarków Krasnogruda i Wereszczeńszczyzna. Obejmował 1815 mórg[1].

W 1929 r. majątek ziemski obejmował 414 mórg. Właścicielem był Bronisław Kunat (wg innych źródeł pisał się Kunatte)[2].

Dzieje dworu i własności ziemskiej w okresie od końca XVIII wieku do drugiej wojny światowej ściśle związane są z rodzinami ziemiańskimi Eysymontów i Kunatów. Pierwszym właścicielem Krasnogrudy z rodziny Kunatów, z której wywodziła się matka Czesława Miłosza, Weronika, był Teofil, po nim syn Bronisław Kunat. W okresie międzywojennym ostatnie spadkobierczynie Krasnogrudy, siostry Gabriela Lipska z d. Kunat (1888–1962) i Janina Niementowska z d. Kunat (1898–1977) prowadziły we dworze pensjonat letniskowy. W okresie drugiej wojny światowej majątek przeszedł pod zarząd niemiecki. Po wojnie, w rezultacie dekretu PKWN z 6 września 1944 roku o reformie rolnej, dwór i dobra ziemskie (wówczas o powierzchni 344,5 ha) przestały pełnić rolę własności prywatnej, a właściciele zostali zmuszeni do jego opuszczenia. Nierozparcelowaną część, tj. 154,5 ha, przejęło państwo. Użytkownikiem Krasnogrudy po wojnie był najpierw Aleksander Czyrowski, a następnie Okręgowy Zarząd Lasów Państwowych Nadleśnictwo Pomorze. We dworze mieszkały rodziny pracowników nadleśnictwa.

Wolą Czesława i Andrzeja Miłoszów oraz Janiny i Andrzeja Jurewiczów – ostatnich spadkobierców Krasnogrudy – dwór krasnogrudzki wraz z parkiem w 2002 roku w wieloletnią dzierżawę przejęła Fundacja „Pogranicze”, który po rewitalizacji jest siedzibą Międzynarodowego Centrum Dialogu[3].

Dwór[edytuj | edytuj kod]

We wsi znajduje się dworek z końca XVII wieku - dawna siedziba Macieja Eysymonta. We dworze często przebywał Czesław Miłosz, którego matka Weronika z domu Kunat była siostrą cioteczną ostatnich spadkobierczyń dóbr krasnogródzkich – Gabrieli Lipskiej z d. Kunat i Janiny Niementowskiej z d. Kunat.

Parterowy budynek, podpiwniczony, datowany na koniec XVII:

Quote-alpha.png
...dom mieszkalny (…) z drzewa zbudowany, gontami kryty, długości arszynów 33, a szerokości arszynów 18; przed frontem znajduje się ganek na czterech słupach wsparty, wchodząc do domu korytarzem głównym, rozdzielającym dom na dwie połowy, po lewej stronie znajduje się przedpokój, z tego wchodzi się do salonu mającego drzwi półszklane, na ogród wychodzące, z salonu wychodzi się do pokoju sypialnego, obszernego, a stamtąd do dwóch małych pokoików. Prawa strona składa się z obszernego pokoju jadalnego i dwóch pokoi; nadto z korytarza prowadzą drzwi oddzielone do spiżarni i do garderoby. Z tyłu domu, od strony ogrodu, korytarz zakończony jest sienkami na czterech słupach murowanych zbudowanemi...[4]

W pierwszej połowie XIX wieku dwór został przebudowany, a w skład założeń ponadto wchodziły: dom mieszkalny i kancelaria gminy Krasnogruda, dom dla czeladzi, stajnie, wozownie, trzy obory, dwie stodoły oraz browar. Dwór otaczał park, którego resztki przetrwały do dzisiaj.

Zasadnicza bryła dworu została zachowana, ale remonty przeprowadzane w latach 1967–1986 spowodowały liczne zmiany. Po rewitalizacji w 2011 roku, w setną rocznicę urodzin Czesława Miłosza, otwarto w krasnogrudzkim dworze Międzynarodowe Centrum Dialogu[5]. W uroczystości wziął udział syn poety Anthony Milosz. W okresie wakacyjnym organizowane są przez Ośrodek „Pogranicze - sztuk, kultur, narodów” w Sejnach liczne spektakle[6].

Zespół dworski (dwór wraz z parkiem) wpisany jest do rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa[7].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom IV - wynik wyszukiwania - DIR, dir.icm.edu.pl [dostęp 2017-03-31].
  2. The 1929 Polish Business Directory Project, data.jewishgen.org [dostęp 2017-03-31].
  3. Zbigniew Fałtynowicz: Historia Dworu (pol.). Ośrodek „Pogranicze”. [dostęp 2014-08-13].
  4. Archiwum Państwowe w Suwałkach, Akta stanu cywilnego parafii rzymskokatolickiej w Berżnikach, Zbiory dowodów hipotecznych do księgi wieczystej majątku Krasnogruda.
  5. Otwarto Międzynarodowe Centrum Dialogu w Krasnogrudzie. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, 2011-07-01. [dostęp 2018-01-03].
  6. Dwór (pol.). Fundacja Pogranicze. [dostęp 2014-08-13].
  7. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo podlaskie. 2018-06-30. [dostęp 2018-04-04].