Krempna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Krempna
Widok ogólny wsi ze zboczy góry Łokieć na której znajduje się cmentarz wojenny nr 6
Widok ogólny wsi ze zboczy góry Łokieć na której znajduje się cmentarz wojenny nr 6
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat jasielski
Gmina Krempna
Liczba ludności (2013) 533[1]
Strefa numeracyjna (+48) 13
Kod pocztowy 38-232
Tablice rejestracyjne RJS
SIMC 0355358
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Krempna
Krempna
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Krempna
Krempna
Ziemia49°30′41″N 21°30′00″E/49,511389 21,500000

Krempnawieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie jasielskim, w gminie Krempna.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krośnieńskiego.

Miejscowość jest siedzibą gminy Krempna, dyrekcji Magurskiego Parku Narodowego, oraz parafii św. Maksymiliana Kolbe, należącej do dekanatu Nowy Żmigród, diecezji rzeszowskiej.

Zalew w Krempnej

Historia[edytuj]

Wieś lokowana na prawie magdeburskim w I połowie XV wieku jako niemiecka kolonia Krummbach (nm. krumm – krzywy, zakrzywiony + nm. bach – potok; tak wygląda właśnie Wisłoka w miejscu gdzie lokowano osadę)[potrzebny przypis].

Wieś założył Mikołaj Stadnicki. Do połowy XVII wieku pozostawała ona częścią kompleksu dóbr hr. Stadnickich. Mikołaj zmarł w 1510 r . i dobra te odziedziczył kasztelan sanocki Andrzej Stadnicki. Po śmierci kasztelana, w 1554 roku jego synowie – Marek i Mikołaj Stadniccy podzielili między siebie posiadłości ojca. Właścicielami tych ziem Stadniccy pozostawali do 1663 roku,kiedy to dobra rodowe podzielono pomiędzy Aleksandra Tymienieckiego i Stadnickich. W końcu XVII wieku dobra żmigrodzkie wraz z Krempną przejęli Wiśniowieccy, kolejnymi właścicielami byli Wiśniowieccy, Radziwiłłowie (m.in. Karol Radziwiłł), Józef Bobowski, Stanisław Grzembski, Józef Zubrzycki, Józef i Anna Cichońscy, Dankiewiczowie, Jan Lewicki i Józef Kalasenty Dankiewicz, Potuliccy (m.in.Franciszka Potulicka}. W 1457 i 1657 roku stacjonowały tu wojska węgierskie, które zniszczyły znacznie Krempną.

W 1807 urodził się w Krempnej Jan Wendziłowicz, pochodzący z rusińskiej rodziny duchowny greckokatolicki, malarz i rzeźbiarz. W roku 1849 wieś opanowała wielka epidemia cholery, a jej nawrót nastąpił w roku 1873. Do 1914 wieś liczyła 1200 mieszkańców. W 1914 wojska węgierskie wygnały krempnian, zmuszając ich do schronienia się w Żydowskim. W 1915 roku wieś została ponownie spustoszona na skutek operacji gorlickiej[2].7 września 1939 r., walki z nacierającymi od południa niemieckimi kolumnami pancernymi toczył w okolicach Krempnej batalion Obrony Narodowej Rzeszów. Powstała tam na początku wojny trasa przerzutowa przez Hałbów i Hutę Krempską zwana Korytarzem, która istniała do końca okupacji. W październiku 1939 roku, już po zajęciu przez Niemców Krempnej, zjawiła się we wsi ukraińska delegacja, która oświadczyła, że: była Polska, ale już jej nigdy nie będzie. Panowali Polacy, ale teraz już nie będą nigdy. Polaczki dwacet (20) lat kręcili nam językami a teraz kręcić nie będą[3]. W październiku 1939 powołano jeszcze ukraińską administrację za przyzwoleniem Niemców i do szkół jako obowiązkowy wprowadzono język ukraiński. Posterunek policji w Krempnej obsadzony był 12 ukraińskimi funkcjonariuszami dowodzonymi przez niemieckiego komendanta. Ten teren obejmowała Placówka AK Żmigród Zimorodek z dcą sierżantem Józefem Przybyłowskim Zdzisławem.

25 kwietnia 1943 r. gestapowiec Wilhelm Schuhmacher sprowadził 16 kalekich Łemków, Romów, Żydów na cmentarz do Nowego Żmigrodu i rozstrzelał ich. Patrole AK Antoniego Zawadzkiego Teresy urządzały różne akcje, np. zlikwidowały ukraińskiego komendanta posterunku w Krempnej.

13 września 1944 wieś została zajęta przez wojska radzieckie[4].

Po roku 1944 rozpoczęły się represje na Akowcach, których osadzano w więzieniach i w obozach lub wywożono na Syberię. Z Krempnej do ZSRR przesiedlono miejscowych Rusinów w okolice miasta Kałusza w obw. lwowskim. Z 10 tys. Rusinów zamieszkujących do 1939 gminę Krempna wysiedlono do roku 1947 ponad 80%. W lipcu 1946 nastąpił ostatni napad ukraińskich nacjonalistów z UPA na wieś.

W roku 1973 Krempna została ponownie siedzibą władz gminy.

Turystyka[edytuj]

W Krempnej znajduje się niewielki zalew na rzece Wisłoka oraz ośrodek jazdy konnej.

Zabytki[edytuj]

  • Cmentarz wojenny nr 6 z I wojny światowej z monumentalnym pomnikiem projektu Dušana Jurkoviča - potężnymi kamiennymi filarami ustawionymi w okręg. Biegnący u góry miedziany wieniec z liści dębu trafił tu w 1990r. i został wykonany przez arabskich rzemieślników na zamówienie polskich i austriackich żołnierzy służących w siłach pokojowych na Wzgórzach Golan.

Szlaki piesze[edytuj]

Galeria zdjęć[edytuj]

Przypisy

  1. GUS. Bank Danych Lokalnych
  2. Grzesik W. , Traczyk T."Od Komańczy do Bartnego", Warszawa 1992.
  3. Plan Rozwoju Lokalnego Powiatu Jasielskiego. zał. 30/185. F.R.L.P.J. Jasło. 2 czerwca 2005. str. 12
  4. ВОВ-60 - Сводки

Linki zewnętrzne[edytuj]