Krosno Odrzańskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Krosno Odrzańskie
Krosno Odrzańskie – most na Odrze
Krosno Odrzańskie – most na Odrze
Herb Flaga
Herb Krosna Odrzańskiego Flaga Krosna Odrzańskiego
Państwo  Polska
Województwo  lubuskie
Powiat krośnieński
Gmina Krosno Odrzańskie
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie przed 1238
Burmistrz Marek Cebula
Powierzchnia 8,15[1] km²
Wysokość 38-85 m n.p.m.
Populacja (2012)
• liczba ludności
• gęstość

12 041[2]
1477 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 68
Kod pocztowy 66-600 do 66-603
Tablice rejestracyjne FKR
Położenie na mapie powiatu krośnieńskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu krośnieńskiego
Krosno Odrzańskie
Krosno Odrzańskie
Położenie na mapie województwa lubuskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubuskiego
Krosno Odrzańskie
Krosno Odrzańskie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Krosno Odrzańskie
Krosno Odrzańskie
Ziemia 52°03′10″N 15°06′47″E/52,052778 15,113056
TERC
(TERYT)
4081102064
Urząd miejski
ul. Parkowa 1
66-600 Krosno Odrzańskie
Strona internetowa

Krosno Odrzańskie (niem. Crossen an der Oder) – miasto powiatowe w województwie lubuskim, w Dolinie Środkowej Odry, nad Odrą u ujścia Bobru. Znajdują się tu siedziby Nadodrzańskiego Oddziału Straży Granicznej oraz garnizon wojskowy.

Laureaci Statuetki "Gmina Fair Play" 2007 w kategorii: miasteczko i małe miasto[3].

Nazwa[edytuj]

Nazwa odnosi się do polskiej nazwy krosna tkackiego – urządzenia do tkania z przędzy tkanin[4]. Niemiecki językoznawca Heinrich Adamy swoim dziele o nazwach miejscowości na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu wymienia jako najwcześniejszą zanotowaną nazwę miejscowości w dokumencie z 1105 roku Crosno podając jej znaczenie "Stadt der Weber" - "miasto tkaczy"[4].

W kronice łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna w latach 1295-1305 miejscowość wymieniona jest w zlatynizowanej formie Crosna[5][6].

Obecną nazwę zatwierdzono 7 maja 1946[7].

Historia[edytuj]

Krosno Odrzańskie ok. 1650
Krosno Odrzańskie plan miasta z 1721, orientacja południowa
Krosno Odrzańskie ok. 1904

Na podstawie mapy starożytnego kartografa Klaudiusza Ptolemeusza specjaliści z departamentu Geodezji i Geoinformacji Technicznego Uniwersytetu Berlińskiego[8] ustalili, że Krosno Odrzańskie mogło być stolicą (Lugidunum) starożytnego Związku Lugijskiego, a przynajmniej leżało na jego terenie. 6 r. n.e. kojarzone ze Związkiem Lugijskim państwo Marboda stało się podległe Rzymowi[9].

Pierwsze wzmianki pisemne o mieście w 1005 r. w kronice biskupa Thietmara z Merseburga, miejsce walk Bolesława Chrobrego z Henrykiem II w roku 1005 i 1015 – bitwa pod Krosnem Odrzańskim. Przed 1226 r. pierwsza inicjatywa lokacyjna na prawie niemieckim Henryka Brodatego[10]. Do 1482 r. w granicach księstwa głogowskiego, później we władaniu Brandenburgii. Miasto mocno zniszczone w czasie wojny 30-letniej i III wojny śląskiej.

W XVII wieku w mieście przebywali członkowie rodu Wittelsbachów, m.in Luiza Julianna Orańska, Elżbieta Charlotta Wittelsbach (zmarła w Krośnie), Elisabeth Simmern van Pallandt (która w latach 1646-1649 prowadziła stąd korespondencję z Kartezjuszem[11]).


Ludność polskojęzyczna utrzymała się w okolicach miejscowości jednak dość długo skoro Hieronymus Megiser, który był autorem wielojęzycznego słownika opracowanego w roku 1603 podał w nim także informacje o polskiej gwarze ówczesnych mieszkańców okolic Krosna Odrzańskiego.

Rozwój miasta w XIX wieku: powstanie zakładów przemysłowych; budowa stacji kolejowej i linii kolejowych: w 1870 z Gubina do Czerwieńska, gdzie uzyskano połączenie z linią do Poznania przez Zbąszynek, oraz z linią do Legnicy przez Zieloną Górę, a w 1913 poprowadzenie kolei do Lubska (obecnie częściowo rozebrana).

W czasie I wojny światowej na obrzeżach miasta był duży obóz jeniecki. Duże zniszczenia (60-70% zabudowy) w 1945 r., miasto spalone przez oddziały sowieckie. Od 1945 do 1948 miasto nosiło nazwę Krosno nad Odrą.

Na południe od miasta rozpoczyna się łańcuch średniowiecznych, legendarnych budowli ziemnych, o historycznym, prawdopodobnym znaczeniu graniczno-obronnym – tzw. Wały Śląskie, określane również jako Wały Chrobrego, ciągnące się od Krosna w kierunku południowo-wschodnim, aż po mokradła w okolicy wsi Wierzbowa w Borach Dolnośląskich (zachował się tam, w relatywnie dobrym stanie 7,5 kilometrowy ich fragment). Ta łańcuchowa budowla jest uznawana za najdłuższy zabytek archeologiczny w Europie środkowej, i jednocześnie jest ona także obiektem o bardzo enigmatycznej przeszłości (pomimo wielu prób, dotychczas nie udało się ustalić miarodajnych opinii i faktów w tym zakresie i ich ewentualnej roli w bitwie pod Krosnem Odrzańskim)[12].

Kalendarium od 1005 do 1482[edytuj]

Krosno Odrzańskie – widok ze skarpy na zabudowania zamku piastowskiego
Krosno Odrzańskie - mury obronne (XIV w.)
  • 1005 – pierwsza pisemna wzmianka o mieście
  • 1015 – bitwa pod Krosnem Odrzańskim
  • 1138 – po śmierci Bolesława Krzywoustego Krosno wchodzi w skład dzielnicy śląskiej
  • przed 1226 – domniemana data pierwszej lokacji[10]
  • 1238 – na zamku w Krośnie umiera Henryk I Brodaty
  • 1241 – pod Legnicą ginie Henryk II Pobożny, podział księstwa między jego synów
  • XIII-XV wiek – przynależność miasta do księstwa głogowskiego
  • 1317 – z rąk margrabiów brandenburskich Krosno otrzymuje pełne prawo magdeburskie[13]
  • XIV wiek – działa w mieście mennica książęca
  • 1476 – umiera ostatni książę głogowski Henryk XI
  • 1476–1482 – Wojna o sukcesję głogowską
  • 1477 – oblężenie miasta przez księcia Jana II Szalonego
  • 1478 – krośnianie biorą udział w wyprawie po stronie Brandenburczyków, pokonani pod Leśniowem Wielkim
  • 1482 – układ w Kamieńcu Ząbkowickim, miasto przechodzi pod władanie Brandenburgii

Kalendarium od 1483 do 2005[edytuj]

Ty42 107 na stacji Krosno Odrzanskie (Parowozem przez Wielkopolskę - 2013 r.)
  • XVI wiek – w mieście zwycięża protestantyzm
  • 1618–1648 – Wojna XXX-letnia, miasto zajmowane na przemian przez Szwedów i wojska cesarskie, miasto uczynione twierdzą
  • 1699 – W Krośnie wyszły drukiem "Bajki Ezopowe" Krzysztofa Niemirycza, poety, arianina wówczas mieszkającego w Czarnowie.
  • 1701 – Krosno w Królestwie Prus
  • 1756–1763 – wojna siedmioletnia, po bitwie pod Kijami
  • 23 czerwca 1759 – miasto zajmują i rabują Rosjanie
  • 1806 – miasto zajmują oddziały francuskie
  • 1814 – przez miasto przeciąga pochód ze zwłokami księcia Józefa Poniatowskiego, mieszczanie oddają księciu hołd
  • XIX wiek – początki przemysłu
  • 1870 – powstaje pierwsza linia kolejowa
  • 1871 – Krosno w granicach Cesarstwa Niemiec
  • 1897 – w mieście wprowadzone zostaje oświetlenie gazowe
  • 1914 – w czasie I wojny światowej w mieście powstaje obóz jeniecki
  • 1919 – w obozie przebywają jeńcy – powstańcy wielkopolscy
  • 20 lutego 1945 – miasto zajmują oddziały sowieckie, zniszczenia 60-70%
  • maj 1945 – miasto przejmuje administracja polska
  • od 1945 – do miasta przybywają m.in. przymusowo wysiedleni Polacy z Kresów Wschodnich
  • 2005 – miasto obchodzi symboliczne tysiąclecie istnienia grodu

Demografia[edytuj]

  • Piramida wieku mieszkańców Krosna Odrzańskiego w 2014 roku [14].


Piramida wieku Krosno Odrzanskie.png

Zabytki[edytuj]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[15]:

  • miasto
  • kościół filialny pod wezwaniem św. Andrzeja Apostoła, neogotycki z 1887 roku, projekt Ferdinanda Martiusa poprawiony przez Karla Friedricha Schinkla
  • kościół ewangelicki, obecnie rzymsko-katolicki parafialny pod wezwaniem św. Jadwigi Śląskiej, z XVIII w., XV wieku, w latach 1708-1729, XIX wieku
  • budynek poklasztorny, ul. Szkolna 4, z XVIII wieku, z połowy XIX wieku
  • zamek piastowski w ruinie, zbudowany prawdopodobnie w pocz. XIII wieku przez Henryka I Brodatego, miejsce jego śmierci w 1238 r., miejsce schronienia jego żony Jadwigi i synowej Anny podczas najazdu tatarskiego w 1241 r. Przebudowany w XIV-XIX wieku. Od XVI w. siedziba wdów po elektorach brandenburskich, później koszary; niszczony licznymi wojnami, spalony w 1945 r., w odbudowanej części bramnej muzeum regionalne i punkt informacji turystycznej, ul. Szkolna 1
  • przyziemie spichrza zamkowego, z lat 1642-1650
  • mury obronne – miejskie, fragment z XIV wieku, z prostokątną czatownią
  • domy, ul. Chrobrego 2, 14, 17, 25, z z połowy XIX wieku
  • domy, ul. Pocztowa 9, 26, 28, z z połowy XIX wieku
  • dom, ul. Prusa 12, z XVIII/XIX wieku
  • dom, ul. Rokossowskiego 10, z XVIII-XIX wieku
  • dom, ul. Rybaki 2, z XVIII-XIX wieku
  • domy, ul. Walki Młodych 1, 3, 5, 7, 9, 11, 13, 15, 17, 19, 21, 25, 27, 29 i 31, 33, z XVIII/XIX wieku
  • dom, ul. Wąska 11, z XVIII/XIX wieku
  • dom, pl. Wolności 5, z połowy XIX wieku
  • dom, pl. ZBOWID-u 14, z połowy XIX wieku
  • dom, pl. Żeromskiego 10, z XVIII/XIX wieku.

Komunikacja[edytuj]

Przez miasto przebiega Droga krajowa nr 29. Droga ta wytyczona jest przez jedyny w Krośnie Odrzańskim most nad Odrą, przebiega też przez ścisłe centrum miasta, będąc najważniejszą arterią komunikacyjną miasta.

Edukacja[edytuj]

  • SP nr 1 ul. Bohaterów Wojska Polskiego
  • SP nr 2 ul. St. Moniuszki
  • SP nr 3 ul. K. Pułaskiego 3
  • Gimnazjum im. Henryka I Brodatego ul. K. Pułaskiego 3
  • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych im. Władysława Broniewskiego ul. Szkolna 1
  • Zespół Szkół Specjalnych ul. Poznańska 88

Sport[edytuj]

Od 1945 roku w Krośnie Odrzańskim funkcjonuje klub piłkarski Miejski Klub Sportowy „Tęcza” Krosno Odrzańskie, który został założony w 1945 roku i występuje w zielonogórskiej klasie okręgowej. Zespół swoje domowe mecze rozgrywa na Stadionie Ośrodka Sportu i Rekreacji. Barwy klubu: niebiesko-białe[16].

W kwietniu 2013 w Krośnie Odrzańskim powstała akademia piłkarska – Football Academy. Szkółka trenuje dzieci od 4 do 12 lat Obecnie uczęszcza tam 80 zawodników.

Struktury wyznaniowe[edytuj]

Kościół pw. św. Andrzeja

Współpraca międzynarodowa[edytuj]

Miasta partnerskie[18]

Miasta współpracujące[19]

Osoby związane z Krosnem Odrzańskim[edytuj]

Urodzeni w Krośnie Odrzańskim[edytuj]

Joanna Brodzik aktorka urodzona w Krośnie Odrzańskim

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2010 r.), GUS, 2011, Warszawa.
  2. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 30 VI 2012
  3. Strona konkursu "Gmina Fair Play"
  4. a b Heinrich Adamy: Die Schlesischen Ortsnamen ihre entstechung und bedeutung. Breslau: Verlag von Priebotsch`s Buchhandlung, 1888, s. 8.
  5. Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis online
  6. H. Markgraf, J. W. Schulte, "Codex Diplomaticus Silesiae T.14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis", Breslau 1889
  7. Zarządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. (M.P. z 1946 r. Nr 44, poz. 85).
  8. Czy wykopaliska w Krośnie Odrzańskim pozwolą odkryć antyczną stolicę Związku Lugijskiego?.
  9. Lugidunum i Związek Lugijski..
  10. a b Maria Bogucka, Henryk Samsonowicz, Dzieje miast i mieszczaństwa w Polsce przedrozbiorowej, Ossolineum 1986, ISBN 83-04-01701-6, s. 84-88
  11. JerzyJ. Kopania JerzyJ., Wstęp, [w:] RenéR. Descartes, Listy do księżniczki Elżbiety, Warszawa - Poznań: PWN, 1995, VII-XXV.
  12. Szlakiem książąt piastowskich... (w tym: Wał Chrobrego Krosno Odrz. – Wierzbowa)
  13. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, t. II, s. 639
  14. http://www.polskawliczbach.pl/Krosno_Odrzanskie, w oparciu o dane GUS.
  15. Rejestr zabytków nieruchomych woj. lubuskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 25.1.13]. s. 19-20.
  16. 90minut.pl: Miejski Klub Sportowy Tęcza Krosno Odrzańskie (pol.). [dostęp 9 października 2010].
  17. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 4 czerwca 2014.
  18. krosnoodrzanskie.pl: Charakterystyka miast partnerskich (pol.). [dostęp 8 lutego 2012].
  19. krosnoodrzanskie.pl: Miasta współpracujące (pol.). [dostęp 8 lutego 2012].

Bibliografia[edytuj]

  • O Krośnie Odrzańskim... (pol.). W: Urząd Miasta w Krośnie Odrzańskim [on-line]. [dostęp 26-05-2010].
  • Beata Halicka, Krosno Odrzańskie / Crossen an der Oder 1005 – 2005. Wspólne dziedzictwo kultury / Das gemeinsame Kulturerbe. Wydawnictwo Instytutowe, Skórzyn 2005.

Linki zewnętrzne[edytuj]