Kruczek (ptak)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kruczek
Ptilostomus afer[1]
(Linnaeus, 1766)
Ilustracja
Osobnik dorosły z termitami w dziobie
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd śpiewające
Rodzina krukowate
Rodzaj Ptilostomus
Swainson, 1837
Gatunek kruczek
Synonimy
Corvus afer Linnaeus, 1766[2]

Corvus senegalensis

Ptilostomus senegalensis[3]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Kruczek[5] (Ptilostomus afer) – gatunek średniego ptaka z rodziny krukowatych, jedyny przedstawiciel rodzaju Ptilostomus. Występuje w Afryce Subsaharyjskiej[6]. Gatunek opisany po raz pierwszy przez Karola Linneusza na podstawie osobnika znalezionego w Senegalu w roku 1766[7]. Pierwotnie przypisywany do rodzaju Corvus[8][6]. Nie wyróżnia się podgatunków[9][8].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Wymiary i masa ciała[edytuj | edytuj kod]

Całkowita długość ciała kruczka mieści się w zakresie 35–42 cm[8], z czego ogon może stanowić 22,5–30 cm. Skrzydło osiąga długość 15,2–17,2 cm, skok mierzy 4,4–4,7 cm, a dziób 3,2–3,6 cm[10].

Masa ciała przeciętnego osobnika to 121–130 g[8].

Wygląd zewnętrzny[edytuj | edytuj kod]

Mocny dziób, łukowato wygięty, o czarnej lub różowawej barwie. Pióra u nasady nosa stosunkowo krótkie i lekko sterczące do góry. Upierzenie ciemne z niebieskawym lub fioletowym połyskiem. Kuper oraz pokrywy nadogonowe o mniej głębokim odcieniu czerni. Lotki pierwszo- i drugorzędowe ciemnobrunatne z czarnymi końcówkami. Spodnie pokrywy skrzydłowe ciemnopopielate. Długi, szarobrązowy ogon podzielony na kilka poziomów. W przeciwieństwie do większości wróblowych posiada 10, a nie 12 sterówek. Nogi czarne. Tęczówki o zabarwieniu fioletowym, fioletoworóżowym lub czerwonawym[11][10][8][12].

Różnice między płciami to bardziej czerwony odcień tęczówki samicy[10] oraz dłuższy ogon samca[11].

Oczy młodych osobników mają brązową barwę i różowoczerwony dziób z ciemną końcówką. Kolor tęczówki zmienia się zaraz po pierzeniu, natomiast barwa dzioba pozostaje taka sama przez pierwszy rok życia[13][10][14][15].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Południowo-zachodnia Mauretania, Senegal, Gambia, Gwinea, Sierra Leone, północna część Wybrzeża Kości Słoniowej, południowe Mali, Burkina Faso, północ i wschód Ghany, Togo, Benin, południowy Niger, wąski obszar od Nigerii do południowo-zachodniego Sudanu, północno-wschodnie Kongo, Uganda poza południowym zachodem i wschodem, skrajna południowo-zachodnia Etiopia, zachodnia Kenia. Zarejestrowano pojedyncze przypadki pojawiania się kruczka w północnym Kongo oraz Liberii[8].

Środowisko[edytuj | edytuj kod]

Spotykany na terenach uprawnych oraz sawannach[14], często wśród drzew, zwłaszcza w pobliżu palmy winnej[16][12][8].

Tryb życia i zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Kruczki na grzbiecie bawołu afrykańskiego

Kruczek łączy się w niewielkie stada liczące do 20 osobników[11]. Zazwyczaj obserwowany na wysokościach 600–1500 m[17]. Gatunek generalnie osiadły, znane jedynie przypadki lokalnego przemieszczania się ptaków (głównie w centralnej Afryce[8]). Często przebywa w pobliżu dużych zwierząt dzikich lub hodowlanych[18][16][15]. Pojawia się na pastwiskach i przemieszcza się razem z bydłem, by zjadać towarzyszące mu owady. Zdarza się również, że siada na plecach zwierząt (m.in. słoni), żeby wypatrywać owadów lub jeść ich pasożyty, np. kleszcze. Poszukuje pożywienia w grupach, najczęściej na terenach trawiastych porośniętych krzewami, grzebiąc dziobem w ziemi i ściółce. Po podłożu porusza się krótkim biegiem lub skokami[10]. Gniazduje w koloniach[19].

Głos[edytuj | edytuj kod]

Często słyszane nawoływania osobników przelatujących w grupach. Dźwięki wydawane przez kruczka opisywane są jako wysokie piski lub głębokie szczebiotanie. Zapisywane jako pee-ip, pee-ip, pee-ip[8]. Odnotowano także szorstkie trajkotanie i kraczące nawoływanie ostrzegawcze[10].

Pożywienie[edytuj | edytuj kod]

Gatunek wszystkożerny. Kruczek spożywa nasiona, owoce (m.in. olejowca gwinejskiego), jagody, pajęczaki oraz małe owady[8].

Rozród[edytuj | edytuj kod]

Gniazdo leży zazwyczaj na szczytach wysokich drzew. Ma okrągły kształt, niewielkie wejście i jest zbudowane w całości z ciernistych gałązek[20][11].

Samica składa od sześciu do ośmiu jasnych (białych lub jasnoniebieskich) jaj, nakrapianych brązowo zwłaszcza przy szerszej części[11].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Ptilostomus afer, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Ptilostomus afer (Linnaeus, 1766) sec. Droege, G., Corvids of the World | Corvids of the World, dataportal.corvids.de [dostęp 2018-08-02] (ang.).
  3. Edgar Leopold Layard, The Birds of South Africa: A Descriptive Catalogue of All the Known Species Occurring South of the 28th Parallel of South Latitude, J. C. Juta, 1867 [dostęp 2018-08-02] (ang.).
  4. Ptilostomus afer. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  5. Systematyka i nazwa polska za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Corvidae Leach, 1820 - krukowate - Crows and jays (wersja: 2020-01-11). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2020-04-18].
  6. a b Ptilostomus afer (Piapiac) – Avibase, avibase.bsc-eoc.org [dostęp 2018-08-02].
  7. Carl von, Linné, Systema naturae, per regna tria naturae :, t. v. 1, pt. 1, 1767 [dostęp 2018-08-02] (ang.).
  8. a b c d e f g h i j Madge, S.: Piapiac (Ptilostomus afer). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (red.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. Lynx Edicions, Barcelona, 2020. [dostęp 2020-04-18].
  9. F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Crows, mudnesters, birds-of-paradise (ang.). IOC World Bird List (v10.1). [dostęp 2020-04-18].
  10. a b c d e f Steve Madge, Crows and Jays, A&C Black, 30 sierpnia 2010, ISBN 978-1-4081-3527-3 [dostęp 2018-08-02] (ang.).
  11. a b c d e John Latham, A general history of birds, Printed by Jacob and Johnson, for the author, 1822 [dostęp 2018-08-02] (ang.).
  12. a b John George Williams, Norman Arlott, The Collins field guide to the birds of East Africa, S. Greene Press, 1980, ISBN 978-0-8289-0661-6 [dostęp 2018-08-02] (ang.).
  13. Piapiac Ptilostomus afer – some photos and notes, www.arthurgrosset.com [dostęp 2018-08-02].
  14. a b Piapiac, [w:] World-Birds.com [online] [dostęp 2018-09-19] [zarchiwizowane z adresu 2018-09-19] (ang.).
  15. a b Nigel Redman, Terry Stevenson, John Fanshawe, Birds of the Horn of Africa: Ethiopia, Eritrea, Djibouti, Somalia, and Socotra – Revised and Expanded Edition, Princeton University Press, 20 września 2016, ISBN 978-0-691-17289-7 [dostęp 2018-08-02] (ang.).
  16. a b Adrian Lewis, Derek Pomeroy, A Bird Atlas of Kenya, CRC Press, 1 czerwca 1989, ISBN 978-90-6191-716-8 [dostęp 2018-08-02] (ang.).
  17. P.L. Britton, G.C. Backhurst, Birds of East Africa: Their Habitat, Status and Distribution, East Africa Natural History Society, 1980 [dostęp 2018-08-04] (ang.).
  18. S. Mark Henry, Symbiosis: Associations of Invertebrates, Birds, Ruminants, and Other Biota, Elsevier, 17 września 2013, ISBN 978-1-4832-7592-5 [dostęp 2018-08-04] (ang.).
  19. Tiziano Londei, The conspicuous juvenile bill coloration in the Piapiac Ptilostomus afer: an infant signal from aggressive helpers?, „Journal of Field Ornithology”, 76 (1), 2005, s. 90–93, JSTOR4151266.
  20. Edgar Leopold Layard, The Birds of South Africa: A Descriptive Catalogue of All the Known Species Occurring South of the 28th Parallel of South Latitude, J. C. Juta, 1867 [dostęp 2018-08-04] (ang.).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]