Krwawa środa w Olkuszu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Krwawa środa w Olkuszu - mieszkańcy miasta zmuszeni do leżenia na bruku

Krwawa środa w Olkuszu – akcja pacyfikacyjna przeprowadzona w Olkuszu w dniu 31 lipca 1940 w odwecie za śmierć niemieckiego żandarma. Wszystkich mężczyzn z Olkusza spędzono tego dnia na miejski rynek i pobliskie place, gdzie przez kilka godzin poddawano ich brutalnym torturom i szykanom. "Krwawą środę" poprzedziła w dodatku egzekucja 20 zakładników w dniu 16 lipca 1940.

Geneza[edytuj]

Wypadki, które doprowadziły do olkuskiej "krwawej środy", miały bardzo podobny charakter, jak w przypadku wcześniejszej zbrodni w Wawrze. W nocy z 15 na 16 lipca 1940 w willi doktora Juliana Łapińskiego na olkuskim osiedlu Parcze zastrzelono niemieckiego żandarma, Ernesta Kaddatza. Policjant (zakwaterowany w willi wraz z żoną) zginął z rąk włamywacza, którego przypadkowo zaskoczył[1].

Mimo, iż dochodzenie wykluczyło motywy polityczne, co potwierdził nawet olkuski landrat Heinrich Groll, śmierć żandarma wykorzystano jako pretekst do przeprowadzenia szeroko zakrojonej akcji odwetowej i sterroryzowania mieszkańców miasta[2].

"Krwawa środa"[edytuj]

Rabin Mosze Hagerman w otoczeniu niemieckich żołnierzy

Już 16 lipca Niemcy dokonali na Parczach odwetowej egzekucji, której ofiarą padło 20 Polaków. Piętnastu spośród rozstrzelanych specjalnie sprowadzono w tym celu z więzienia w Mysłowicach, podczas gdy pozostałych pięć ofiar pochodziło z Olkusza. Ponadto następnego dnia spalono willę Łapińskiego[1].

Nie był to jednak koniec akcji represyjnej. 31 lipca, w dniu nazwanym później "krwawą środą", do Olkusza przybyła ekspedycja karna, złożona z funkcjonariuszy niemieckiej żandarmerii, Gestapo, a wedle wielu świadków – również z żołnierzy Wehrmachtu[2]. Niemcy wywlekli z domów wszystkich mężczyzn w wieku od 15 do 55 lat (było to kilka tysięcy osób), których zgromadzili na olkuskim rynku i kilku pobliskich placach (na osiedlu Czarna Góra, przy przedwojennej kasie chorych, przy niektórych szkołach), gdzie przez kilka godzin poddawano ich brutalnym torturom i szykanom. Akcją pacyfikacyjną kierowali: landrat Heinrich Groll, Ortsgruppenleiter NSDAP w Olkuszu - dr Karol Pokorny, okupacyjny burmistrz - Rudolf Skaletz oraz miejscowy komendant żandarmerii.

Quote-alpha.png
Po kilku godzinach przeprowadzono nas na rynek i przy stoliku, przy którym siedziało kilku niemieckich funkcjonariuszy, poddano nas legitymowaniu, sprawdzając tzw. "palcówki". Potem kazano nam leżeć twarzą do bruku, a za każdy niebaczny ruch Niemcy bili i kopali Polaków[3]

Ofiary bito, maltretowano i upokarzano w najbardziej sadystyczny sposób. Grupę Polaków zmuszono na przykład do śpiewania hymnu narodowego i maszerowania z biało-czerwonym sztandarem (znalezionym na strychu u Marcelego Mroczkowskiego) na czele kolumny, bijąc wszystkich, gdzie popadło, i jednocześnie fotografując ów makabryczny pochód[1]. Ze szczególnym okrucieństwem Niemcy znęcali się zwłaszcza nad olkuskimi Żydami, każąc im m.in. rzucać do siebie ogromny kamień o ostrych brzegach, którym kaleczyli sobie dłonie[2].

Quote-alpha.png
Leżeliśmy twarzą do ziemi. Ręce założone z tyłu. Twarz musiała być podparta nosem o ziemię. Jeśli któryś z mężczyzn kładł na ziemi policzki – Niemiec kopnięciem w głowę lub wprost w twarz przywracał go do porządku. Przyprowadzono partię Żydów. Poczęto znęcać się nad nimi w tak okrutny sposób, że pióro najzdolniejszego pisarza nie byłoby w stanie odtworzyć tych bestialskich zbrodni[4]

Tego dnia zginęli w Olkuszu: Żyd Majer (obywatel USA) oraz pracownik olkuskiego magistratu, 25-letni Tadeusz Lupa, którego zastrzelono podczas próby ucieczki, a ciało zawieszono na płocie miejskiego ogrodu, jako ostrzeżenie dla innych. Dziesięć dni później zmarł z wyczerpania ksiądz kanonik Piotr Mączka[2]. 12 ciężko skatowanych mężczyzn Niemcy wywieźli ponadto do więzienia w Sosnowcu[1].

Przypisy

  1. a b c d Feliks Kiryk, Ryszard Kołodziejczyk: Dzieje Olkusza i regionu olkuskiego t.2. Warszawa-Kraków: PWN, 1975, s. 174-177.
  2. a b c d Olgierd Dziechciarz: Przewodnik po ziemi olkuskiej. Olkusz: Agencja PRomocji OK. s.c., 2000, s. 46.
  3. Wspomnienia Zbigniewa Brzezińskiego za: Przewodnik po ziemi olkuskiej, op.cit.. s. 46.
  4. Wspomnienia Henryka Osucha za: Dzieje Olkusza.., op.cit.. s. 176-177.

Bibliografia[edytuj]

  • Olgierd Dziechciarz: Przewodnik po ziemi olkuskiej. Olkusz: Agencja PRomocji OK. s.c., 2000, s. 46.
  • Feliks Kiryk, Ryszard Kołodziejczyk: Dzieje Olkusza i regionu olkuskiego t.2. Warszawa-Kraków: PWN, 1975, s. 174-177.