Kryg (województwo małopolskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kryg
Zabytkowe szyby naftowe
Zabytkowe szyby naftowe
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat gorlicki
Gmina Lipinki
Liczba ludności (2010) 1798
Strefa numeracyjna (+48) 13
Kod pocztowy 38-304[1]
Tablice rejestracyjne KGR
SIMC 0355849
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Kryg
Kryg
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kryg
Kryg
49,6667°N 21,2500°E/49,666670 21,250000

Krygwieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie gorlickim, w gminie Lipinki.

Wieś położona u podnóża Dubnakowej Góry (479 m n.p.m.) i Łysuli (551 m n.p.m.), w dolinie potoków Krygowianki i Królówki[2].

Centrum wsi leży ok. 320 m n.p.m., zabudowania są na wysokości około 300–400 m n.p.m., a najwyżej położone zabudowania znajdują się na wysokości ok. 400 m n.p.m.

Przez wieś biegnie Karpacko-Galicyjski Szlak Naftowy[3]. Szlak jest jedną z głównych atrakcji turystycznych regionu, a jego celem jest ukazanie reliktów przemysłu naftowego.

Części miejscowości[edytuj]

Integralne części wsi Kryg[4][5]
SIMC Nazwa Rodzaj
0355855 Góra część wsi
0355861 Granice część wsi
0355878 Jedle część wsi
0355884 Pańskie część wsi
0355890 Świniarki część wsi

Toponimia[edytuj]

Kryg na mapie Josephinische Landesaufnahme (1763-1787)[6], jako wieś łańcuchówka (Waldhufendorf)

Na przestrzeni dziejów nazwa miejscowości pisana była różnie, między innymi Krig (1398), Kryg (1440), Kryk (1470) i Crik (1529)[7]. Podstawą przyjęcia nazwy mogła być średniowieczna forma Krїg, występująca dzisiaj jako niem. Krieg[8] (wojna).

Jest wysoce prawdopodobne iż nazwa wsi pochodzi od staropolskiego słowa „kryg” („kryk”) oznaczającego przyrząd do napinania cięciwy kuszy[9].

Historia[edytuj]

Zofia, królowa polska, pozwala kmieciom ze wsi Kryg i Libusza sprowadzać sobie drzewo z lasów w Bieszczadach. 1435 r.

Według źródeł zgromadzonych przez rodzinę Krygowskich, wieś Kryg, wraz z wsią Libusza stanowić miały królewszczyznę królowej Jadwigi[7]. Kryg lokowany miał być w 1363 r. na prawie niemieckim, podobnie jak większość wsi królewskich starostwa bieckiego. Istnieją dane, że rejon był trudny do zagospodarowania, toteż nowych osadników zwalniano z podatków na okres wielu lat[10]. Fale osadnictwa to chłopstwo, mieszczaństwo, a w końcu rycerstwo, m.in. Gryfici, Strzemieńczykowie, Odrowążowie i Bogorie[10].

W XIV–XVIII w. wieś należała do królewszczyzn podległych starostwu bieckiemu. Od XVI wieku Kryg oraz pobliskie wsie wchodziły w skład niegrodowego starostwa libuskiego, które przetrwało do pierwszego rozbioru Polski. Po roku 1776 całe starostwo, w tym Kryg, zostało zakupione przez Ewarysta Andrzeja Kuropatnickiego herbu Nieczuja.[11] Nad przysiółkiem Granice wznosi się góra Zamkowa (lub Zamek). Tuż pod szczytem odnaleziono ślady zamczyska (lub dworu obronnego) z XV–XVI wieku (fragmenty ceramiki i murów). W tym samym przysiółku znajduje się również wzgórze, na którym według legend w XVIII i XIX był ogromny, masowy cmentarz dla zwierząt i ludzi, którzy zmarli w czasie epidemii.

W Krygu w 1885 roku powstała Szkoła Wiertaczy i Kierowników Kopalń[12].

Architektura i zabytki[edytuj]

Kościół w Krygu
Zabytkowy kiwon w Krygu
Tablica informacyjna: Karpacko-Galicyjski Szlak Naftowy. W tle Zespół Szkół w Krygu (izba pamięci)[13]

W centrum wsi znajduje się kościół z lat 30. XX wieku należący do miejscowej parafii Matki Bożej Królowej Polski, którego inicjatorem był społecznik Błażej Kosiba[14]. Murowana trzynawowa świątynia utrzymana w stylu barokowym powstała w latach 1932–1934. Wyposażenie kościoła, w tym organy jedenastogłosowe, zostały wykonane w 1991 roku[15]. Ciekawostką jest także to, że witraże zostały ufundowane przez miejscowych nafciarzy[16]

Starsze zabudowy zagrodowe (murowane i drewniane) z tzw dachami naczółkowymi.

Na drodze do Lipinek ustawiona jest figura św. Barbary – patronki górników. Fundatorem figury był w 1875 roku naftowiec – hrabia Adam Skrzyński. Figura została wzniesiona w pobliżu kopalni ropy naftowej.

Kryg, kopalnia 1943

Szyby naftowe[edytuj]

Na terenie wsi znajduje się kilkadziesiąt szybów naftowych (obecnie w znacznej części likwidowanych). Historia wydobycia ropy naftowej w okolicy wsi sięga XIX wieku. Odkrycia pól naftowych na terenach między Dominikowicami a Krygiem dokonał hrabia Adam Skrzyński[17]. W drugiej połowie XIX wieku, w okresie gwałtownego rozwoju wydobycia ropy naftowej, złoża krygowskie oceniane były jedne z najbardziej wydajnych na Podkarpaciu.

Pod koniec XIX wieku działalność wydobywczą w Krygu prowadziło cztery firmy naftowe. Człowiekiem, który wniósł duży wkład w rozwój przemysłu naftowego w Krygu był Ignacy Król (1892–1960), współwłaściciel kopalni „Królówka”. Złoża krygowskie przyniosły fortunę m.in. Władysławowi Długoszowi – polskiemu magnatowi naftowemu, mieszkającemu od 1900 roku w Zespole pałacowo-parkowym w Siarach.

Do dziś na terenie wsi Kryg istnieją liczne ślady, niegdyś świetnie prosperującego przemysłu naftowego. Są to malownicze pola naftowe z zachowanymi kiwonami i trojakami kopalni Kinga, Królówka, Sobieski, Władysław i Petrol[10].

W Zespole Szkół w Krygu utworzono zostało małe muzeum - Izba pamięci z kolekcją lamp naftowych.[18]

Sport[edytuj]

We wsi działa piłkarski klub sportowy LKS Nafta Kryg, założony w 2003 roku[19].

Edukacja[edytuj]

W Zespole Szkół w Krygu uczniowie mają możliwość nauki języka łemkowskiego[20].

Przypisy

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2014-03-09]. s. według wyboru.
  2. Gmina Lipinki. www.portal.gison.pl. [dostęp 2016-05-05].
  3. » Karpacko-Galicyjski Szlak Naftowy Szlaki Małopolski. . [dostęp 2017-01-06]. 
  4. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. 2013 poz. 200).
  5. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2015-11-18].
  6. First Military Survey (1763-1787) Mapire – Historical Maps of the Habsburg Empire. mapire.eu. [dostęp 2017-01-13].
  7. a b Wiesław Krygowski, Opracowania, Stowarzyszenie Rodziny Krygowskich [dostęp 2016-05-05].
  8. Jerzy Czajkowski, Łemkowie w historii i kulturze Karpat. ​ISBN 83-85195-59-9​. 1992, s. 59. „[...] Trzeba zwrócić uwagę, że wieś Kryg nad potokiem o tej samej nazwie istniała już ok. 1334–1338 na Spiszu koło Kieżmarku. Może więc Niemcy spiscy przyczynili się do założenia gorlickiego Krygu”.
  9. Historia wsi, www.kryg.pl [dostęp 2017-01-10].
  10. a b c Historia wsi, www.kryg.pl [dostęp 2016-05-05].
  11. Historia wsi. „www.kryg.pl”. [dostęp 2017-01-10]. 
  12. Szlak Naftowy - Powiat Gorlicki - Starostwo Powiatowe w Gorlicach, powiatgorlicki.pl [dostęp 2017-01-06].
  13. Szkolnastrona.pl, szkolnastrona - Zespół Szkół w Krygu - O szkole, www.spkryg.szkolnastrona.pl [dostęp 2017-01-14].
  14. Signera.pl: Historia rodziny - Kosibówka. www.kosibowie.kryg.pl. [dostęp 2017-01-10].
  15. Piotr Popielarz: Parafia w Krygu (pol.). eLipinki.pl – Niezależny Internetowy Serwis Lipinek, 2010-05-20. [dostęp 2016-05-06].
  16. » Karpacko-Galicyjski Szlak Naftowy Szlaki Małopolski. „szlakimalopolski.mik.krakow.pl”. [dostęp 2017-01-06]. 
  17. 2.2 Gmina Gorlice, [w:] Aleksandra Morawska. Aleksandra Pietraszek, Przemysł naftowy na ziemi gorlickiej [PDF], lipiec 2011.
  18. Szkolnastrona.pl, szkolnastrona - Zespół Szkół w Krygu - O szkole, www.spkryg.szkolnastrona.pl [dostęp 2017-01-14].
  19. darekjoo: O klubie – Nafta Kryg. naftakryg.futbolowo.pl. [dostęp 2016-05-05].
  20. Szkolnastrona.pl: szkolnastrona - Zespół Szkół w Krygu - Kadra. www.spkryg.szkolnastrona.pl. [dostęp 2016-05-27].

Bibliografia[edytuj]

  • Historia wsi Kryg. www.kryg.pl. [dostęp 2016-05-27].
  • Wiesław Krygowski: Opracowania. Stowarzyszenie Rodziny Krygowskich, 2002. [dostęp 2016-05-27].

Linki zewnętrzne[edytuj]