Kryg (województwo małopolskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kryg
Zabytkowe szyby naftowe
Zabytkowe szyby naftowe
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat gorlicki
Gmina Lipinki
Liczba ludności (2010) 1798
Strefa numeracyjna (+48) 13
Kod pocztowy 38-304[1]
Tablice rejestracyjne KGR
SIMC 0355849
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Kryg
Kryg
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kryg
Kryg
49,6667°N 21,2500°E/49,666670 21,250000

Krygwieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie gorlickim, w gminie Lipinki[2][3].

Wieś położona u podnóża Dubnakowej Góry (479 m n.p.m.) i Łysuli (551 m n.p.m.), w dolinie potoków Krygowianki i Królówki[4].

Centrum wsi leży ok. 320 m n.p.m., zabudowania są na wysokości około 300–400 m n.p.m..

Przez wieś biegnie Karpacko-Galicyjski Szlak Naftowy[5]. Szlak jest jedną z głównych atrakcji turystycznych regionu, a jego celem jest ukazanie reliktów przemysłu naftowego.

Części miejscowości[edytuj | edytuj kod]

Integralne części miejscowości Kryg[6]
Identyfikator SIMC Nazwa miejscowości Rodzaj miejcowości
0355855 Góra część wsi
0355861 Granice część wsi
0355878 Jedle część wsi
0355884 Pańskie część wsi
0355890 Świniarki część wsi

Toponimia[edytuj | edytuj kod]

Kryg na mapie Josephinische Landesaufnahme (1763-1787)[7], jako wieś łańcuchówka (Waldhufendorf)

Na przestrzeni dziejów nazwa miejscowości pisana była różnie, między innymi Krig (1398), Kryg (1440), Kryk (1470) i Crik (1529)[8]. Podstawą przyjęcia nazwy mogła być średniowieczna forma Krїg, występująca dzisiaj jako niem. Krieg[9] (wojna).

Jest wysoce prawdopodobne, iż nazwa wsi pochodzi od staropolskiego słowa „kryg” („kryk”), oznaczającego przyrząd do napinania cięciwy kuszy[10].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Zofia, królowa polska, pozwala kmieciom ze wsi Kryg i Libusza sprowadzać sobie drzewo z lasów w Bieszczadach. 1435 r.

Według źródeł zgromadzonych przez rodzinę Krygowskich, wieś Kryg, wraz z wsią Libusza stanowić miały królewszczyznę królowej Jadwigi[8]. Kryg lokowany miał być w 1363 r. na prawie niemieckim, podobnie jak większość wsi królewskich starostwa bieckiego. Istnieją dane, że rejon był trudny do zagospodarowania, toteż nowych osadników zwalniano z podatków na okres wielu lat[11]. Fale osadnictwa to chłopstwo, mieszczaństwo, a w końcu rycerstwo, m.in. Gryfici, Strzemieńczykowie, Odrowążowie i Bogorie[11].

W XIV–XVIII w. wieś należała do królewszczyzn podległych starostwu bieckiemu. Od XVI wieku Kryg oraz pobliskie wsie wchodziły w skład niegrodowego starostwa libuskiego, które przetrwało do pierwszego rozbioru Polski. Po roku 1776 całe starostwo, w tym Kryg, zostało zakupione przez Ewarysta Andrzeja Kuropatnickiego herbu Nieczuja.[10] Nad przysiółkiem Granice wznosi się góra Zamkowa (lub Zamek). Tuż pod szczytem odnaleziono ślady zamczyska (lub dworu obronnego) z XV–XVI wieku (fragmenty ceramiki i murów). W tym samym przysiółku znajduje się również wzgórze, na którym według legend w XVIII i XIX był ogromny, masowy cmentarz dla zwierząt i ludzi, którzy zmarli w czasie epidemii.

W Krygu w 1885 roku powstała Szkoła Wiertaczy i Kierowników Kopalń[12].

Architektura i zabytki[edytuj | edytuj kod]

Kościół w Krygu
Wiatrak typu paltrak. Kryg
Zabytkowy kiwon w Krygu
Tablica informacyjna: Karpacko-Galicyjski Szlak Naftowy. W tle Zespół Szkół w Krygu (izba pamięci)

W centrum wsi znajduje się kościół z lat 30. XX wieku należący do miejscowej parafii Matki Bożej Królowej Polski, którego inicjatorem był społecznik Błażej Kosiba[13]. Murowana trzynawowa świątynia utrzymana w stylu barokowym powstała w latach 1932–1934. Wyposażenie kościoła, w tym organy jedenastogłosowe, zostały wykonane w 1991 roku[14]. Ciekawostką jest także to, że witraże zostały ufundowane przez miejscowych nafciarzy[5]

Starsze zabudowy zagrodowe (murowane i drewniane) z tzw. dachami naczółkowymi.

Na drodze do wzgórza zamkowego znajduje się wiatrak typu paltrak, spotykany dziś w małopolskich i podkarpackich skansenach.

Na drodze do Lipinek ustawiona jest figura św. Barbary – patronki górników. Fundatorem figury był w 1875 roku naftowiec – hrabia Adam Skrzyński. Figura została wzniesiona w pobliżu kopalni ropy naftowej.

Kryg, kopalnia 1943

Szyby naftowe[edytuj | edytuj kod]

Na terenie wsi znajduje się kilkadziesiąt szybów naftowych (obecnie w znacznej części likwidowanych). Historia wydobycia ropy naftowej w okolicy wsi sięga XIX wieku. Odkrycia pól naftowych na terenach między Dominikowicami a Krygiem dokonał hrabia Adam Skrzyński[15]. W drugiej połowie XIX wieku, w okresie gwałtownego rozwoju wydobycia ropy naftowej, złoża krygowskie oceniane były jako jedne z najbardziej wydajnych na Podkarpaciu.

Pod koniec XIX wieku działalność wydobywczą w Krygu prowadziły cztery firmy naftowe. Duży wkład w rozwój przemysłu naftowego w Krygu wniósł Ignacy Król (1892–1960), współwłaściciel kopalni „Królówka”. Złoża krygowskie przyniosły fortunę m.in. Władysławowi Długoszowi – polskiemu magnatowi naftowemu, mieszkającemu od 1900 roku w Zespole pałacowo-parkowym w Siarach.

Do dziś na terenie wsi Kryg istnieją liczne ślady niegdyś świetnie prosperującego przemysłu naftowego. Są to malownicze pola naftowe z zachowanymi kiwonami i trojakami kopalni Kinga, Królówka, Sobieski, Władysław i Petrol[11].

W Zespole Szkół w Krygu utworzone zostało małe muzeum - Izba pamięci z kolekcją lamp naftowych.[16]

Sport[edytuj | edytuj kod]

We wsi działa piłkarski klub sportowy LKS Nafta Kryg, założony w 2003 roku[17].

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

W Zespole Szkół w Krygu uczniowie mają możliwość nauki języka łemkowskiego[18].

Przypisy

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2014-03-09]. s. według wyboru.
  2. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200).
  3. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2015-11-18].
  4. Gmina Lipinki. www.portal.gison.pl. [dostęp 2016-05-05].
  5. a b Karpacko-Galicyjski Szlak Naftowy – Szlaki Małopolski, szlakimalopolski.mik.krakow.pl [dostęp 2017-01-06].
  6. Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych: Urzędowy wykaz nazw miejscowości (2012,2015) (pol.). Wykaz urzędowych nazw miejscowości i ich części (xls) opublikowany [w:] Dz.U. z 2013 r. poz. 200 ze zmianami w Dz.U. z 2015 r. poz. 1636. [dostęp 2017-07-15].
  7. First Military Survey (1763-1787) Mapire – Historical Maps of the Habsburg Empire. mapire.eu. [dostęp 2017-01-13].
  8. a b Wiesław Krygowski, Opracowania, Stowarzyszenie Rodziny Krygowskich [dostęp 2016-05-05].
  9. Jerzy Czajkowski, Łemkowie w historii i kulturze Karpat. ​ISBN 83-85195-59-9​. 1992, s. 59. „[...] Trzeba zwrócić uwagę, że wieś Kryg nad potokiem o tej samej nazwie istniała już ok. 1334–1338 na Spiszu koło Kieżmarku. Może więc Niemcy spiscy przyczynili się do założenia gorlickiego Krygu”.
  10. a b Historia wsi, www.kryg.pl [dostęp 2017-01-10].
  11. a b c Historia wsi, www.kryg.pl [dostęp 2016-05-05].
  12. Szlak Naftowy - Powiat Gorlicki - Starostwo Powiatowe w Gorlicach, powiatgorlicki.pl [dostęp 2017-01-06].
  13. Signera.pl: Historia rodziny - Kosibówka. www.kosibowie.kryg.pl. [dostęp 2017-01-10].
  14. Piotr Popielarz: Parafia w Krygu (pol.). eLipinki.pl – Niezależny Internetowy Serwis Lipinek, 2010-05-20. [dostęp 2016-05-06].
  15. 2.2 Gmina Gorlice [w:] Aleksandra Morawska. Aleksandra Pietraszek, Przemysł naftowy na ziemi gorlickiej [PDF], lipiec 2011.
  16. Szkolnastrona.pl, szkolnastrona - Zespół Szkół w Krygu - O szkole, www.spkryg.szkolnastrona.pl [dostęp 2017-01-14].
  17. darekjoo: O klubie – Nafta Kryg. naftakryg.futbolowo.pl. [dostęp 2016-05-05].
  18. Szkolnastrona.pl: szkolnastrona - Zespół Szkół w Krygu - Kadra. www.spkryg.szkolnastrona.pl. [dostęp 2016-05-27].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Historia wsi Kryg. www.kryg.pl. [dostęp 2016-05-27].
  • Wiesław Krygowski: Opracowania. Stowarzyszenie Rodziny Krygowskich, 2002. [dostęp 2016-05-27].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]