Kryg (województwo małopolskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kryg
Zabytkowe szyby naftowe
Zabytkowe szyby naftowe
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat gorlicki
Gmina Lipinki
Liczba ludności (2010) 1798
Strefa numeracyjna (+48) 13
Kod pocztowy 38-304[1]
Tablice rejestracyjne KGR
SIMC 0355849
Położenie na mapie gminy Lipinki
Mapa lokalizacyjna gminy Lipinki
Kryg
Kryg
Położenie na mapie powiatu gorlickiego
Mapa lokalizacyjna powiatu gorlickiego
Kryg
Kryg
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Kryg
Kryg
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kryg
Kryg
49,6667°N 21,2500°E/49,666670 21,250000

Krygwieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie gorlickim, w gminie Lipinki[2][3].

Wieś położona u podnóża Dubnakowej Góry (479 m n.p.m.) i Łysuli (551 m n.p.m.), w dolinie potoków Krygowianki i Królówki[4]. Centrum wsi leży ok. 320 m n.p.m., a zabudowania są na wysokości około 300–400 m n.p.m..

Przez wieś biegnie Karpacko-Galicyjski Szlak Naftowy[5]. Szlak jest jedną z głównych atrakcji turystycznych regionu, a jego celem jest ukazanie reliktów przemysłu naftowego.

Za lasem (Kryg-Góra) znajduje się zielony szlak turystyczny pieszy, prowadzący z Gorlic do Magury (829 m) – Folusz.

Części miejscowości[edytuj | edytuj kod]

Integralne części miejscowości Kryg[6]
Identyfikator SIMC Nazwa miejscowości Rodzaj miejcowości
0355855 Góra część wsi
0355861 Granice część wsi
0355878 Jedle część wsi
0355884 Pańskie część wsi
0355890 Świniarki część wsi

Toponimia[edytuj | edytuj kod]

Kryg na mapie Josephinische Landesaufnahme (1763-1787)[7], jako wieś łańcuchówka (Waldhufendorf)

Na przestrzeni dziejów nazwa miejscowości pisana była różnie, między innymi Krig (1398), Kryg (1440), Kryk (1470) i Crik (1529)[8]. Podstawą przyjęcia nazwy mogła być średniowieczna forma Krїg, występująca dzisiaj jako niem. Krieg[9] (wojna).

Jest wysoce prawdopodobne, iż nazwa wsi pochodzi od staropolskiego słowa „kryg” („kryk”), oznaczającego przyrząd do napinania cięciwy kuszy[10].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Zofia, królowa polska, pozwala kmieciom ze wsi Kryg i Libusza sprowadzać sobie drzewo z lasów w Bieszczadach. 1435 r.

Według źródeł zgromadzonych przez rodzinę Krygowskich, wieś Kryg, wraz z wsią Libusza stanowić miały królewszczyznę królowej Jadwigi[8]. Kryg lokowany miał być w 1363 r. na prawie niemieckim, podobnie jak większość wsi królewskich starostwa bieckiego. Istnieją dane, że rejon był trudny do zagospodarowania, toteż nowych osadników zwalniano z podatków na okres wielu lat[11]. Fale osadnictwa to chłopstwo, mieszczaństwo, a w końcu rycerstwo, m.in. Gryfici, Strzemieńczykowie, Odrowążowie i Bogorie[11].

W XIV–XVIII w. wieś należała do królewszczyzn podległych starostwu bieckiemu. Od XVI wieku Kryg oraz pobliskie wsie wchodziły w skład niegrodowego starostwa libuskiego, które przetrwało do pierwszego rozbioru Polski. Po roku 1776 całe starostwo, w tym Kryg, zostało zakupione przez Ewarysta Andrzeja Kuropatnickiego herbu Nieczuja.[10] Nad przysiółkiem Granice wznosi się góra Zamkowa (lub Zamek). Tuż pod szczytem odnaleziono ślady zamczyska (lub dworu obronnego) z XV–XVI wieku (fragmenty ceramiki i murów). W tym samym przysiółku znajduje się również wzgórze, na którym według legend w XVIII i XIX był ogromny, masowy cmentarz dla zwierząt i ludzi, którzy zmarli w czasie epidemii.

W Krygu w 1885 roku powstała Szkoła Wiertaczy i Kierowników Kopalń[12].

Architektura i zabytki[edytuj | edytuj kod]

Kościół w Krygu
Wiatrak typu paltrak. Kryg
Zabytkowy kiwon w Krygu
Tablica informacyjna: Karpacko-Galicyjski Szlak Naftowy. W tle Zespół Szkół w Krygu (izba pamięci)

W centrum wsi znajduje się kościół z lat 30. XX wieku należący do miejscowej parafii Matki Bożej Królowej Polski, którego inicjatorem był społecznik Błażej Kosiba[13]. Murowana trzynawowa świątynia utrzymana w stylu barokowym powstała w latach 1932–1934. Wyposażenie kościoła, w tym organy jedenastogłosowe, zostały wykonane w 1991 roku[14]. Ciekawostką jest także to, że witraże zostały ufundowane przez miejscowych nafciarzy[5]

Starsze zabudowy zagrodowe (murowane i drewniane) z tzw. dachami naczółkowymi.

Na drodze do wzgórza zamkowego znajduje się wiatrak typu paltrak, spotykany dziś w małopolskich i podkarpackich skansenach.

Na drodze do Lipinek ustawiona jest figura św. Barbary – patronki górników. Fundatorem figury był w 1875 roku naftowiec – hrabia Adam Skrzyński. Figura została wzniesiona w pobliżu kopalni ropy naftowej.

Kryg, kopalnia 1943

Szyby naftowe[edytuj | edytuj kod]

Na terenie wsi znajduje się kilkadziesiąt szybów naftowych (obecnie w znacznej części likwidowanych). Historia wydobycia ropy naftowej w okolicy wsi sięga XIX wieku. Odkrycia pól naftowych na terenach między Dominikowicami a Krygiem dokonał hrabia Adam Skrzyński[15]. W drugiej połowie XIX wieku, w okresie gwałtownego rozwoju wydobycia ropy naftowej, złoża krygowskie oceniane były jako jedne z najbardziej wydajnych na Podkarpaciu.

Pod koniec XIX wieku działalność wydobywczą w Krygu prowadziły cztery firmy naftowe. Duży wkład w rozwój przemysłu naftowego w Krygu wniósł Ignacy Król (1892–1960), współwłaściciel kopalni „Królówka”. Złoża krygowskie przyniosły fortunę m.in. Władysławowi Długoszowi – polskiemu magnatowi naftowemu, mieszkającemu od 1900 roku w Zespole pałacowo-parkowym w Siarach.

Do dziś na terenie wsi Kryg istnieją liczne ślady niegdyś świetnie prosperującego przemysłu naftowego. Są to malownicze pola naftowe z zachowanymi kiwonami i trojakami kopalni Kinga, Królówka, Sobieski, Władysław i Petrol[11].

W Zespole Szkół w Krygu utworzone zostało małe muzeum - Izba pamięci z kolekcją lamp naftowych.[16]

Sport[edytuj | edytuj kod]

We wsi działa piłkarski klub sportowy LKS Nafta Kryg, założony w 2003 roku[17].

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

W Zespole Szkół w Krygu uczniowie mają możliwość nauki języka łemkowskiego[18].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2014-03-09]. s. według wyboru.
  2. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200).
  3. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2015-11-18].
  4. Gmina Lipinki. www.portal.gison.pl. [dostęp 2016-05-05].
  5. a b Karpacko-Galicyjski Szlak Naftowy – Szlaki Małopolski, szlakimalopolski.mik.krakow.pl [dostęp 2017-01-06].
  6. Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych: Urzędowy wykaz nazw miejscowości (2012,2015) (pol.). Wykaz urzędowych nazw miejscowości i ich części (xls) opublikowany [w:] Dz.U. z 2013 r. poz. 200 ze zmianami w Dz.U. z 2015 r. poz. 1636. [dostęp 2017-07-15].
  7. First Military Survey (1763-1787) Mapire – Historical Maps of the Habsburg Empire. mapire.eu. [dostęp 2017-01-13].
  8. a b Wiesław Krygowski, Opracowania, Stowarzyszenie Rodziny Krygowskich [dostęp 2016-05-05].
  9. Jerzy Czajkowski, Łemkowie w historii i kulturze Karpat. ​ISBN 83-85195-59-9​. 1992, s. 59. „[...] Trzeba zwrócić uwagę, że wieś Kryg nad potokiem o tej samej nazwie istniała już ok. 1334–1338 na Spiszu koło Kieżmarku. Może więc Niemcy spiscy przyczynili się do założenia gorlickiego Krygu”.
  10. a b Historia wsi, www.kryg.pl [dostęp 2017-01-10].
  11. a b c Historia wsi, www.kryg.pl [dostęp 2016-05-05].
  12. Szlak Naftowy - Powiat Gorlicki - Starostwo Powiatowe w Gorlicach, powiatgorlicki.pl [dostęp 2017-01-06].
  13. Signera.pl: Historia rodziny - Kosibówka. www.kosibowie.kryg.pl. [dostęp 2017-01-10].
  14. Piotr Popielarz: Parafia w Krygu (pol.). eLipinki.pl – Niezależny Internetowy Serwis Lipinek, 2010-05-20. [dostęp 2016-05-06].
  15. 2.2 Gmina Gorlice [w:] Aleksandra Morawska. Aleksandra Pietraszek, Przemysł naftowy na ziemi gorlickiej [PDF], lipiec 2011.
  16. Szkolnastrona.pl, szkolnastrona - Zespół Szkół w Krygu - O szkole, www.spkryg.szkolnastrona.pl [dostęp 2017-01-14].
  17. darekjoo: O klubie – Nafta Kryg. naftakryg.futbolowo.pl. [dostęp 2016-05-05].
  18. Szkolnastrona.pl: szkolnastrona - Zespół Szkół w Krygu - Kadra. www.spkryg.szkolnastrona.pl. [dostęp 2016-05-27].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Historia wsi Kryg. www.kryg.pl. [dostęp 2016-05-27].
  • Wiesław Krygowski: Opracowania. Stowarzyszenie Rodziny Krygowskich, 2002. [dostęp 2016-05-27].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]