Kryg (województwo małopolskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kryg
Widok na wieś
Widok na wieś
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat gorlicki
Gmina Lipinki
Liczba ludności (2010) 1798
Strefa numeracyjna (+48) 13
Tablice rejestracyjne KGR
SIMC 0355849
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Kryg
Kryg
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kryg
Kryg
Ziemia 49°39′24″N 21°15′18″E/49,656667 21,255000

Krygwieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie gorlickim, w gminie Lipinki.

Integralne części miejscowości: Góra, Granice, Jedle, Pańskie, Świniarki[1].

Toponimia

Na przestrzeni dziejów nazwa miejscowości pisana była różnie, m.in. Krig (1398), Kryg (1440), Kryk (1470) i Crik (1529)[2]. Podstawą przyjęcia nazwy mogła być średniowieczna forma Krїg, występująca dzisiaj jako niem. Krieg[3] (wojna).

Historia

Według źródeł zgromadzonych przez rodzinę Krygowskich, wieś Kryg, wraz z wsią Libusza stanowić miały królewszczyznę królowej Jadwigi[2]. Kryg lokowany miał być w 1363 r. na prawie niemieckim, podobnie jak większość wsi królewskich starostwa bieckiego. Istnieją dane, że rejon był trudny do zagospodarowania, toteż nowych osadników zwalniano z podatków na okres wielu lat[4]. Fale osadnictwa to chłopstwo, mieszczaństwo, a w końcu rycerstwo, m.in. Gryfici, Strzemieńczykowie, Odrowążowie i Bogorie[4].

W XIV–XVIII w. wieś należąca do królewszczyzn podległych starostwu bieckiemu. Nad przysiółkiem Granice wznosi się góra Zamkowa (lub Zamek). Tuż pod szczytem odnaleziono ślady zamczyska (lub dworu obronnego) z XV–XVI wieku (fragmenty ceramiki i murów). W tym samym przysiółku znajduje się również wzgórze, na którym według legend w XVIII i XIX był ogromny, masowy cmentarz dla zwierząt i ludzi, którzy zmarli w czasie epidemii.

Podczas II wojny światowej w Krygu kilkakrotnie[potrzebny przypis] stacjonowały duże oddziały niemieckie, wymuszając kwaterunek u zamożniejszych chłopów. Na jesieni 1944 roku partyzanci Armii Ludowej zniszczyli gazoliniarnię w Krygu.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krośnieńskiego.

Archeologia

Osadnictwo istniało w tym miejscu przed X w., o czym świadczą wykopaliska w okolicach zamku[potrzebny przypis].

Położenie geograficzne

Wieś położona u podnóża Dubnakowej Góry (479 m n.p.m.) i Łysuli (551 m n.p.m.), w dolinie potoków Krygowianki i Królówki[5].

Centrum wsi leży ok. 320 m n.p.m., zabudowania są na wysokości około 300–400 m n.p.m., a najwyżej położone zabudowania znajdują się na wysokości ok. 400 m n.p.m.

Architektura i zabytki

Na terenie wsi znajduje się kilkadziesiąt szybów naftowych (obecnie w znacznej części likwidowanych). Historia wydobycia ropy naftowej w okolicy wsi sięga XIX wieku.

W centrum wsi znajduje się kościół z lat 30. XX wieku. Murowana trzynawowa świątynia utrzymana w stylu barokowym powstała w latach 1932–1934. Wyposażenie kościoła, w tym organy jedenastogłosowe, zostały wykonane w 1991 roku[6].

Szyby naftowe

Odkrycia pól naftowych na terenach między Dominikowicami a Krygiem dokonał hrabia Adam Skrzyński[7]. W drugiej połowie XIX wieku, w okresie gwałtownego rozwoju wydobycia ropy naftowej, złoża krygowskie oceniane były jedne z najbardziej wydajnych na Podkarpaciu. W 1885 roku utworzono w Krygu szkołę wiertaczy[4].

Pod koniec XIX wieku działalność wydobywczą w Krygu prowadziło cztery firmy naftowe. Człowiekiem, który wniósł duży wkład w rozwój przemysłu naftowego w Krygu był Ignacy Król (1892–1960), współwłaściciel kopalni "Królówka". Złoża krygowskie przyniosły fortunę m.in. Władysławowi Długoszowi – polskiemu magnatowi naftowemu, mieszkającemu od 1900 roku w Zespole pałacowo-parkowym w Siarach.

Do dziś na terenie wsi Kryg istnieją liczne ślady, niegdyś świetnie prosperującego przemysłu naftowego. Są to malownicze pola naftowe z zachowanymi kiwonami i trojakami kopalni Kinga, Królówka, Sobieski, Władysław i Petrol[4].

Sport

LKS Nafta Kryg

We wsi działa piłkarski klub sportowy LKS Nafta Kryg, założony w 2003 roku[8].

Edukacja

W Zespole Szkół w Krygu uczniowie mają możliwość nauki języka łemkowskiego[9].

Przypisy

  1. GUS. Rejestr TERYT
  2. a b WiesławW. Krygowski WiesławW., Opracowania, Stowarzyszenie Rodziny Krygowskich [dostęp 2016-05-05].
  3. Jerzy Czajkowski, Łemkowie w historii i kulturze Karpat. ISBN 83-85195-59-9. 1992, s. 59. „[...] Trzeba zwrócić uwagę, że wieś Kryg nad potokiem o tej samej nazwie istniała już ok. 1334–1338 na Spiszu koło Kieżmarku. Może więc Niemcy spiscy przyczynili się do założenia gorlickiego Krygu”.
  4. a b c d Historia wsi, www.kryg.pl [dostęp 2016-05-05].
  5. Gmina Lipinki, www.portal.gison.pl [dostęp 2016-05-05].
  6. PiotrP. Popielarz PiotrP., Parafia w Krygu, eLipinki.pl - Niezależny Internetowy Serwis Lipinek, 20 maja 2010 [dostęp 2016-05-06] (pol.).
  7. 2.2 Gmina Gorlice, [w:] Aleksandra Morawska. AleksandraA. M. A. Pietraszek Aleksandra Morawska. AleksandraA. M. A., Przemysł naftowy na ziemi gorlickiej [PDF], lipiec 2011.
  8. darekjoo, O klubie – Nafta Kryg, naftakryg.futbolowo.pl [dostęp 2016-05-05].
  9. Szkolnastrona.pl, szkolnastrona - Zespół Szkół w Krygu - Kadra, „www.spkryg.szkolnastrona.pl”, www.spkryg.szkolnastrona.pl [dostęp 2016-05-27].

Bibliografia

  • Historia wsi Kryg. www.kryg.pl. [dostęp 2016-05-27].
  • Wiesław Krygowski: Opracowania. Stowarzyszenie Rodziny Krygowskich, 2002. [dostęp 2016-05-27].

Linki zewnętrzne