Kryg (województwo małopolskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kryg
Kryg, widok z przysiółku Zamek
Kryg, widok z przysiółku Zamek
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat gorlicki
Gmina Lipinki
Liczba ludności (2010) 1798
Strefa numeracyjna (+48) 13
Tablice rejestracyjne KGR
SIMC 0355849
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Kryg
Kryg
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kryg
Kryg
Ziemia 49°39′24″N 21°15′18″E/49,656667 21,255000

Krygwieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie gorlickim, w gminie Lipinki.

Integralne części miejscowości: Góra, Granice, Jedle, Pańskie, Świniarki[1].

Toponimia[edytuj]

Na przestrzeni dziejów, nazwa miejscowości pisana była różnie. Wymieniane są mi.n. Krig (1398) Kryg (1440), Kryk (1470) Crik (1529).[2] Podstawą przyjęcia nazwy mogła być średniowieczna forma Krїg, według słownika Gotta, jest to nazwa osobowa od niem. Krieg[3].

Warto również zwrócić uwagę na staropolskie znaczenie słowa kryg, kryk lub krygi, oznaczające przyrząd do napinania kuszy, lewar, bądź instrumentarium. Krygi jako przymiotnik oznacza również wędzidło lub munsztuk, przyrządy służące do kierowania i hamowania koni zwłaszcza narowistych[4].

Według opracowania rodziny Krygowskich, "To, co dziś nazywamy wędzidłem lub munsztukiem, zwano dawniej krygami lub uzdą krygową, wędzidłem krygowem. Rej pisze: „Źrebiec, by na starość nie miotał, w uździe krygowej niech chodzi”. „Uzdy są rozmaite, jedne proste, drugie krygowe” (Krescencjusz)."[4]

 Zobacz też: Głuchoniemcy.

Historia[edytuj]

Według źródeł zgromadzonych przez rodzinę Krygowskich, wieś Kryg, wraz z wsią Libusza stanowić miały królewszczyznę królowej Jadwigi[4]. Kryg lokowany miał być w 1363 r. na prawie niemieckim, podobnie jak większość wsi królewskich starostwa bieckiego. Istnieją dane, że rejon był trudny do zagospodarowania, toteż nowych osadników zwalniano z podatków na okres wielu lat[5]. Fale osadnictwa to chłopstwo, mieszczaństwo, a w końcu rycerstwo, m. in. Gryfici, Strzmieńczykowie, Odrowążowie i Bogorie[5].

W XIV - XVIII w. wieś należąca do królewszczyzn podległych starostwu bieckiemu. Nad przysiółkiem Granice wznosi się góra Zamkowa (lub Zamek). Tuż pod szczytem odnaleziono ślady zamczyska (lub dworu obronnego) z XV - XVI wieku (fragmenty ceramiki i murów). W tym samym przysiółku znajduje się również wzgórze, na którym według legend w XVIII i XIX był ogromny, masowy cmentarz dla zwierząt i ludzi, którzy zmarli w czasie epidemii.

Podczas II wojny światowej w Krygu kilkakrotnie [potrzebny przypis] stacjonowały duże oddziały niemieckie, wymuszając kwaterunek u zamożniejszych chłopów. Na jesieni 1944 roku partyzanci Armii Ludowej niszczyli gazoliniarnię w Krygu.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krośnieńskiego.

Archeologia[edytuj]

Osadnictwo istniało w tym miejscu przed X w., o czym świadczą wykopaliska w okolicach zamku[potrzebny przypis].

Położenie geograficzne[edytuj]

Wieś położona u podnóża Dubnakowej Góry (479 m n.p.m.) i Łysuli (551 m n.p.m.), w dolinie potoków Krygowianki i Królówki.[6]

Centrum wsi leży ok. 320 m n.p.m., zabudowania są na wysokości około 300–400 m n.p.m., a najwyżej położone zabudowania na wysokości ok. 400 m n.p.m. Zabudowania Krygu rozciągają się na północ i na południe od tzw. „Cesarskiej Drogi” z Gorlic do Dukli.

Architektura i zabytki[edytuj]

Na terenie wsi znajduje się kilkadziesiąt szybów naftowych (obecnie w znacznej części likwidowanych). Historia wydobycia ropy naftowej w okolicy wsi sięga XIX wieku. Najbardziej znana - kopalnia „Petrol”.

W centrum wsi znajduje się kościół z lat 30. XX wieku. Parafia w Krygu powstała w 1930 roku, po odłączeniu się od Libuszy. Kościół powstał w latach 1932–1934, pierwszym proboszczem był ksiądz Adam Chmiel. Wyposażenie kościoła, w tym organy, zostało wykonane głównie za proboszcza Stanisława Gąsiorka.

Obok kościoła, w odległości około 300 metrów, znajduje się cmentarz. Cmentarz jest przedzielony lokalną drogą na część „starą” (groby głównie z lat 50.-70.) i nową (używana obecnie). W obydwu częściach znajdują się kaplice cmentarne.

Władysław Długosz - polski polityk i naftowiec

Ponad miejscowym cmentarzem znajduje się wzgórze ze starym krzyżem wśród drzew. Prawdopodobnie było ono pierwotnym cmentarzem.

Szyby naftowe[edytuj]

Według danych pochodzących z oficjalnej strony wsi Kryg[5] "w drugiej połowie XIX wieku, w okresie gwałtownego rozwoju wydobycia ropy naftowej, złoża krygowskie oceniano jako jedne z najbardziej wydajnych na Podkarpaciu. W 1872 roku w sąsiedniej Libuszy powstała rafineria nafty. W 1885 roku utworzono w Krygu szkołę wiertaczy, w której wykształciło się wielu przyszłych kierowników kopalni ropy. Złoża krygowskie przyniosły fortunę m.in. Władysławowi Długoszowi - polskiemu magnatowi naftowemu, mieszkającemu od 1900 roku w specjalnie dla niego wybudowanym pałacu w pobliskich Siarach.

Pod koniec XIX wieku działalność wydobywczą w Krygu prowadziło cztery firmy naftowe. Człowiekiem, który wniósł duży wkład w rozwój przemysłu naftowego w Krygu był Ignacy Król (1892-1960), współwłaściciel kopalni "Królówka". Do dzisiaj na terenie wsi Kryg znajdują się liczne ślady świetnie niegdyś prosperującego przemysłu naftowego, króry dawał mieszkańcom pracę i dobrobyt. Do dziś istnieją malownicze pola naftowe z zachowanymi kiwonami i trojakami kopalni Kinga, Królówka, Sobieski, Władysław i Petrol."[5]

Sport[edytuj]

We wsi działa piłkarski klub sportowy LKS "Nafta" Kryg, założony w 2003 roku[7].

Przypisy

  1. GUS. Rejestr TERYT
  2. WiesławW. Krygowski WiesławW., Opracowania, kwiecień 2002.
  3. Jerzy Czajkowski Łemkowie w historii i kulturze Karpat. ISBN 83-85195-59-9. 1992. "[...] Trzeba zwrócić uwagę, że wieś Kryg nad potokiem o tej samej nazwie istniała już ok. 1334-1338 na Spiszu koło Kieżmarku. Może więc Niemcy spissy przyczynili się do założenia gorlickiego Krygu" str. 59
  4. a b c WiesławW. Krygowski WiesławW., Stowarzyszenie Rodziny Krygowskich, www.krygowscy.res.pl [dostęp 2016-05-05].
  5. a b c d Historia wsi, [w:] www.kryg.pl [online], www.kryg.pl [dostęp 2016-05-05].
  6. Gmina Lipinki, „www.portal.gison.pl”, www.portal.gison.pl [dostęp 2016-05-05].
  7. o, O klubie - Nafta Kryg, „naftakryg.futbolowo.pl”, naftakryg.futbolowo.pl [dostęp 2016-05-05].

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]