Kryg (województwo małopolskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kryg
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat gorlicki
Gmina Lipinki
Liczba ludności (2010) 1798
Strefa numeracyjna (+48) 13
Tablice rejestracyjne KGR
SIMC 0355849
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Kryg
Kryg
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kryg
Kryg
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Kryg
Kryg
Ziemia 49°39′24″N 21°15′18″E/49,656667 21,255000

Krygwieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie gorlickim, w gminie Lipinki.

Integralne części miejscowości: Góra, Granice, Jedle, Pańskie, Świniarki[1].

Położenie geograficzne[edytuj]

Wieś położona u podnóża Dubnakowej Góry (479 m n.p.m.) i Łysuli (551 m n.p.m.), w dolinie potoków Krygowianki i Królówki[2].

Centrum wsi leży ok. 320 m n.p.m., zabudowania są na wysokości około 300–400 m n.p.m., a najwyżej położone zabudowania znajdują się na wysokości ok. 400 m n.p.m.

Toponimia[edytuj]

Na przestrzeni dziejów nazwa miejscowości pisana była różnie, między innymi Krig (1398), Kryg (1440), Kryk (1470) i Crik (1529)[3]. Podstawą przyjęcia nazwy mogła być średniowieczna forma Krїg, występująca dzisiaj jako niem. Krieg[4] (wojna).

Historia[edytuj]

Według źródeł zgromadzonych przez rodzinę Krygowskich, wieś Kryg, wraz z wsią Libusza stanowić miały królewszczyznę królowej Jadwigi[3]. Kryg lokowany miał być w 1363 r. na prawie niemieckim, podobnie jak większość wsi królewskich starostwa bieckiego. Istnieją dane, że rejon był trudny do zagospodarowania, toteż nowych osadników zwalniano z podatków na okres wielu lat[5]. Fale osadnictwa to chłopstwo, mieszczaństwo, a w końcu rycerstwo, m.in. Gryfici, Strzemieńczykowie, Odrowążowie i Bogorie[5].

W XIV–XVIII w. wieś należąca do królewszczyzn podległych starostwu bieckiemu. Nad przysiółkiem Granice wznosi się góra Zamkowa (lub Zamek). Tuż pod szczytem odnaleziono ślady zamczyska (lub dworu obronnego) z XV–XVI wieku (fragmenty ceramiki i murów). W tym samym przysiółku znajduje się również wzgórze, na którym według legend w XVIII i XIX był ogromny, masowy cmentarz dla zwierząt i ludzi, którzy zmarli w czasie epidemii.

Podczas II wojny światowej w Krygu kilkakrotnie[potrzebny przypis] stacjonowały duże oddziały niemieckie, wymuszając kwaterunek u zamożniejszych chłopów. Na jesieni 1944 roku partyzanci Armii Ludowej zniszczyli gazoliniarnię w Krygu.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krośnieńskiego.

Architektura i zabytki[edytuj]

W centrum wsi znajduje się kościół z lat 30. XX wieku należący do miejscowej parafii Matki Bożej Królowej Polski. Murowana trzynawowa świątynia utrzymana w stylu barokowym powstała w latach 1932–1934. Wyposażenie kościoła, w tym organy jedenastogłosowe, zostały wykonane w 1991 roku[6].

Szyby naftowe[edytuj]

Na terenie wsi znajduje się kilkadziesiąt szybów naftowych (obecnie w znacznej części likwidowanych). Historia wydobycia ropy naftowej w okolicy wsi sięga XIX wieku.

Odkrycia pól naftowych na terenach między Dominikowicami a Krygiem dokonał hrabia Adam Skrzyński[7]. W drugiej połowie XIX wieku, w okresie gwałtownego rozwoju wydobycia ropy naftowej, złoża krygowskie oceniane były jedne z najbardziej wydajnych na Podkarpaciu. W 1885 roku utworzono w Krygu szkołę wiertaczy[5].

Pod koniec XIX wieku działalność wydobywczą w Krygu prowadziło cztery firmy naftowe. Człowiekiem, który wniósł duży wkład w rozwój przemysłu naftowego w Krygu był Ignacy Król (1892–1960), współwłaściciel kopalni „Królówka”. Złoża krygowskie przyniosły fortunę m.in. Władysławowi Długoszowi – polskiemu magnatowi naftowemu, mieszkającemu od 1900 roku w Zespole pałacowo-parkowym w Siarach.

Do dziś na terenie wsi Kryg istnieją liczne ślady, niegdyś świetnie prosperującego przemysłu naftowego. Są to malownicze pola naftowe z zachowanymi kiwonami i trojakami kopalni Kinga, Królówka, Sobieski, Władysław i Petrol[5].

Sport[edytuj]

We wsi działa piłkarski klub sportowy LKS Nafta Kryg, założony w 2003 roku[8].

Edukacja[edytuj]

W Zespole Szkół w Krygu uczniowie mają możliwość nauki języka łemkowskiego[9].

Przypisy

  1. GUS. Rejestr TERYT.
  2. Gmina Lipinki. www.portal.gison.pl. [dostęp 2016-05-05].
  3. a b WiesławW. Krygowski WiesławW., Opracowania, Stowarzyszenie Rodziny Krygowskich [dostęp 2016-05-05].
  4. Jerzy Czajkowski, Łemkowie w historii i kulturze Karpat. ISBN 83-85195-59-9. 1992, s. 59. „[...] Trzeba zwrócić uwagę, że wieś Kryg nad potokiem o tej samej nazwie istniała już ok. 1334–1338 na Spiszu koło Kieżmarku. Może więc Niemcy spiscy przyczynili się do założenia gorlickiego Krygu”.
  5. a b c d Historia wsi, www.kryg.pl [dostęp 2016-05-05].
  6. Piotr Popielarz: Parafia w Krygu (pol.). eLipinki.pl – Niezależny Internetowy Serwis Lipinek, 2010-05-20. [dostęp 2016-05-06].
  7. 2.2 Gmina Gorlice, [w:] Aleksandra Morawska. AleksandraA. M. A. Pietraszek Aleksandra Morawska. AleksandraA. M. A., Przemysł naftowy na ziemi gorlickiej [PDF], lipiec 2011.
  8. darekjoo: O klubie – Nafta Kryg. naftakryg.futbolowo.pl. [dostęp 2016-05-05].
  9. Szkolnastrona.pl, szkolnastrona - Zespół Szkół w Krygu - Kadra, www.spkryg.szkolnastrona.pl [dostęp 2016-05-27].

Bibliografia[edytuj]

  • Historia wsi Kryg. www.kryg.pl. [dostęp 2016-05-27].
  • Wiesław Krygowski: Opracowania. Stowarzyszenie Rodziny Krygowskich, 2002. [dostęp 2016-05-27].

Linki zewnętrzne[edytuj]