Krystyna Janda

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Krystyna Janda
Ilustracja
Krystyna Janda (2012)
Data i miejsce urodzenia 18 grudnia 1952
Starachowice
Zawód aktorka
Współmałżonek Andrzej Seweryn
(1974−1979; rozwód)
Edward Kłosiński (1981−2008; jego śmierć)
Lata aktywności od 1973
Zespół artystyczny
Teatr „Polonia” w Warszawie
Odznaczenia
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Kawaler Orderu Sztuki i Literatury (Francja)
Strona internetowa
Odcisk dłoni i podpis Jandy na Promenadzie Gwiazd w Międzyzdrojach
Gwiazda Krystyny Jandy w Alei Gwiazd w Łodzi
Magda Umer i Krystyna Janda w czasie koncertu „Pamiętajmy o Osieckiej”, Teatr Atelier, sierpień 2014

Krystyna Jolanta Janda (ur. 18 grudnia 1952[1][2] w Starachowicach) – polska aktorka filmowa i teatralna, reżyserka, prozaiczka, felietonistka i piosenkarka; dyrektor artystyczny Teatru „Polonia” oraz Och-Teatru w Warszawie.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Krystyna Janda jest absolwentką warszawskiego Państwowego Liceum Plastycznego. W 1975 ukończyła Państwową Wyższą Szkołę Teatralną w Warszawie.

Janda debiutowała już w czasie studiów rolą Maszy Kułyginy w dramacie Trzy siostry Antona Czechowa w reżyserii Aleksandra Bardiniego w Teatrze Telewizji w 1974[3]; w tym samym roku zagrała rolę Manekina 34 w ulicznej grotesce scenicznej Bal manekinów Brunona Jasieńskiego w reżyserii Janusza Warmińskiego[3]. W 1976 zagrała rolę Doriana Graya w Portrecie Doriana Graya Oscara Wilde’a w adaptacji Johna Osborne’a i reżyserii Andrzeja Łapickiego w Teatrze Małym w Warszawie[3]. W latach 1976–1987 była aktorką Teatru Ateneum w Warszawie.

Po raz pierwszy na ekranie pojawiła się w 1973 r. w serialu Czarne chmury jako dziewczyna tańcząca na chłopskim weselu, ale dopiero rola Agnieszki w filmie Andrzeja Wajdy Człowiek z marmuru (1976) była przełomem w jej karierze artystycznej[4]. Grywa najczęściej postacie kobiet silnych i zdecydowanych o bogatym życiu wewnętrznym. Do najbardziej znanych należą jej role w filmach – oprócz Człowieka z marmuruCzłowiek z żelaza, Przesłuchanie oraz Kochankowie mojej mamy.

Na estradzie Janda debiutowała w 1977 na XV Krajowym Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu piosenką Guma do żucia z muzyką i do słów Marka Grechuty[3].

Od lat 80. gra nieprzerwanie w filmach kinowych i telewizyjnych oraz w sztukach teatralnych. Od 10 lat także reżyseruje w teatrze i telewizji. Ma na swoim koncie reżyserię filmu fabularnego Pestka, według kultowej powieści o miłości autorstwa Anki Kowalskiej.

W teatrze zagrała około 60 ról od antyku przez Szekspira do współczesnego repertuaru teatralnego polskiego i światowego. Przy czym ma na swoim koncie sukcesy właściwie we wszystkich gatunkach scenicznych. Największym sukcesem była Medea Eurypidesa. Miała w swoim repertuarze wiele monodramów, z których każdy był sukcesem. Zagrała także około 45 ról od klasycznych do współczesnych w Teatrze Telewizji oraz około 50 ról w filmach fabularnych.

Wystąpiła w 6 filmach Andrzeja Wajdy. Poza Człowiekiem z marmuru kontynuowała współpracę z reżyserem w jego kolejnych dziełach, jak np.: Człowiek z żelaza, Dyrygent, czy Bez znieczulenia.

Jest laureatką wielu nagród przyznawanych w Polsce, jak i na świecie. Za rolę w filmie Przesłuchanie otrzymała Złotą Palmę na festiwalu w Cannes, a za rolę w filmie Zwolnieni z życia Waldemara Krzystka – Srebrną Muszlę w San Sebastián. Za rolę w filmie niemiecko-francuskim Laputa knerii Helmy Sanders-Brahms została nagrodzona na festiwalu w Montrealu.

Gra, śpiewa, reżyseruje, pisze felietony, wydała 6 płyt i 5 książek. Wielokrotnie nagradzana jako najpopularniejsza i najbardziej ceniona aktorka w kraju. W roku 1998 w ankiecie „Koniec wieku” przeprowadzonej przez tygodnik „Polityka” została wybrana do grona najwybitniejszych aktorów XX wieku[5].

W 2000 roku odbyła jedną z największych tras teatralnych w historii polskiego teatru (Sto twarzy Krystyny Jandy). W ciągu dwóch miesięcy zagrała 48 spektakli w 8 największych miastach Polski.

W 2005 roku podjęła też – jako jedna z pierwszych – wyzwanie stworzenia własnego, prywatnego teatru w Warszawie, Teatru „Polonia”[6]. Jest również fundatorką i Prezesem Zarządu Fundacji Krystyny Jandy na rzecz Kultury[7]. 16 stycznia 2010 roku Fundacja Krystyny Jandy na rzecz Kultury świętowała otwarcie nowej sceny nazwanej Och-Teatr, mieszczącej się w Warszawie przy ulicy Grójeckiej w sali dawnego kina „Ochota”[8].

W maju 2006 roku otrzymała nagrodę Medaille Charlemagne pour des Medias Européens (Medal Karola Wielkiego Europejska nagroda mediów) za wybitny dorobek aktorski, zaangażowanie w europejskie porozumienie między Wschodem i Zachodem oraz walkę o równouprawnienie kobiet. W tym samym roku za rolę Tonki Babić w spektaklu Ucho, gardło, nóż (w jej własnej reżyserii) została nagrodzona prestiżowym Feliksem Warszawskim.

Pisuje felietony[9] m.in. do magazynu „Poradnik Domowy[10], a wcześniej także do miesięczników Pani oraz Uroda[11], występuje w reklamach telewizyjnych. Prowadzi blog.

Zasiada w Radzie Nadzorczej Fundacji Okularnicy[12].

We wrześniu 2015 roku[13] na rynku pojawiły się kosmetyki sygnowane jej nazwiskiem[14].

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

W latach 1974-1979 związana z aktorem Andrzejem Sewerynem. 5 stycznia 2008 zmarł jej mąż Edward Kłosiński, którego poślubiła w 1981 roku. Jest matką trójki dzieci: córki Marii Seweryn oraz dwóch synów, Adama i Jędrzeja Kłosińskich. Mieszka w podwarszawskim Milanówku.

Dorobek artystyczny[edytuj | edytuj kod]

Filmografia[edytuj | edytuj kod]

Spektakle (wybór)[edytuj | edytuj kod]

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Inne nagrody i wyróżnienia

Miejsce na liście najcenniejszych osobowości show-biznesu w Polsce według Forbesa[edytuj | edytuj kod]

  • 2009 – miejsce 19[26]
  • 2010 – miejsce 24[26]

Udział w reklamach[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Faktycznie już po północy w dniu 19 grudnia – Dziennik – wpis na 30 maja 2012, www.krystynajanda.pl, 30 maja 2012.
  2. Krystyna Jolanta Janda. monitorfirm.pl. [dostęp 2016-11-07].
  3. a b c d Kto jest kim w Polsce. Informator biograficzny. Lubomir Mackiewicz (red.), Anna Żołna (red.). Warszawa: Wydawnictwo „Interpress”, 1993, s. 239. ISBN 83-223-2644-0.
  4. Jacek Szczerba: Wykuwanie „Człowieka z marmuru”. Rozmowa z Krystyną Jandą. wyborcza.pl, 2016-08-22. [dostęp 2016-08-26].
  5. Ankieta „Polityki”. www.krystynajanda.pl, 17 sierpnia 1998.
  6. Teatr „Polonia”.
  7. Fundacja Krystyny Jandy na rzecz Kultury.
  8. Historia fundacji. ochteatr.com.pl. [dostęp 2016-10-23].
  9. krystynajanda.pl/felietony.
  10. „Felietony Krystyny Jandy”, kobieta.gazeta.pl/poradnik-domowy.
  11. K. Janda, Różowe tabletki na uspokojenie, wyd. WAB, Warszawa 2003, s. 4.
  12. http://www.krs-online.com.pl/fundacja-okularnicy-imienia-agnieszki-krs-85688.html
  13. Krystyna Janda wchodzi na rynek kosmetyków. [dostęp 2015-08-31].
  14. Janda. www.janda.pl. [dostęp 2015-08-31].
  15. M.P. z 2003 r. Nr 6, poz. 81
  16. Wręczono złote medale „Gloria Artis”. e-teatr.pl, 2005-09-10. [dostęp 2012-12-03].
  17. Prezydent odznaczył ludzi kultury. prezydent.pl, 17 stycznia 2011. [dostęp 3 marca 2011].
  18. M.P. z 2011 r. Nr 32, poz. 384
  19. www.krystynajanda.net.
  20. Nagroda Prezydenta Miasta Gdańska „Neptuny” (pol.). gdansk.pl. [dostęp 2015-02-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-07-31)].
  21. Nagrody m. st. Warszawy przyznane w 2011 roku (pol.). Urząd m. st. Warszawy, 16 czerwca 2011. [dostęp 2 lipca 2012].
  22. Laureaci z poprzednich edycji : Polish Market, www.polishmarket.com.pl [dostęp 2015-12-04].
  23. Zdrojewski, Smolar i Janda nagrodzeni przez Lewiatana, „WPROST.pl”, 18 maja 2011 [dostęp 2017-07-25] (pol.).
  24. Złoty artKciuk, www.miastogwiazd.pl [dostęp 2017-06-16] (pol.).
  25. Warszawa. Krystyna Janda z Nagrodą im. Tadeusza Boya-Żeleńskiego, www.e-teatr.pl [dostęp 2018-06-02].
  26. a b https://web.archive.org/web/20150319085749/http://www.forbes.pl/rankingi/100-najcenniejszych-gwiazd-polskiego-show-biznesu-2010,5627,1 100 najcenniejszych gwiazd polskiego show-biznesu 2010.
  27. Janda, Mann i Lipnicka w kampanii 'Lipton. Łyk inspiracji'. wirtualnemedia.pl. [dostęp 2016-10-23].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]


Poprzednik
Krystyna Feldman
za Mój Nikifor
FPFF w Gdyni dla aktorki pierwszoplanowej
2005 za Parę osób, mały czas
(Wraz z Karoliną Gruszką za Kochankowie z Marony)
Następca
Jowita Budnik
za Plac Zbawiciela
Poprzednik
Nagrody nie przyznano
FPFF w Gdyni dla aktorki pierwszoplanowej
1990 za Przesłuchanie
Następca
Ryszarda Hanin
za Jeszcze tylko ten las
Poprzednik
Michał Rosa
za Gorący czwartek
FPFF w Gdyni za debiut reżyserski
1995 za Pestka
(Wraz z Jarosławem Żamojdą za Młode wilki)
Następca
Paweł Łoziński
za Kratka