Kryteria konwergencji

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

     Kraje strefy euro

     Kraje należące do ERM II

     Pozostałe kraje UE

     Kraje spoza UE używające euro

Kryteria konwergencji (również kryteria konwergencji nominalnej, kryteria zbieżności, kryteria z Maastricht) – wprowadzone przez Traktat o Unii Europejskiej[1] wskaźniki ekonomiczne i zasady, jakie powinno spełniać państwo aspirujące do pełnego uczestnictwa w Unii Gospodarczej i Walutowej. Są to zatem warunki konieczne do wypełnienia dla państw członkowskich Unii Europejskiej, które dążą do wprowadzenia euro i zobowiązały się nie przeprowadzać jednostronnej euroizacji. Początkowo kryteria te zapisane były w traktacie o Unii Europejskiej, jednak w wyniku wejścia w życie traktatu lizbońskiego znalazły się one głównie w artykule 140 traktacie o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (dawny Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Gospodarczą)[2] oraz w Protokole nr 13 w sprawie kryteriów konwergencji[3]. W zakresie warunków koniecznych do przyjęcia euro, oprócz niezależności banku centralnego, kraje zobowiązane są wypełnić cztery kryteria: stabilności cen, fiskalne, kursowe i odnoszące się do stóp procentowych[4].

Kryteria[edytuj]

Stabilność cen[edytuj]

W odniesieniu do osiągnięcia wysokiego poziomu trwałej zbieżności traktat głosi, że jednym z warunków jest[2]:

osiągnięcie wysokiego stopnia stabilności cen; będzie to wynikało ze stopy inflacji zbliżonej do istniejącej w co najwyżej trzech Państwach Członkowskich, które mają najlepsze rezultaty w dziedzinie stabilności cen

— Artykuł 140 traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Jest to jedno z trzech kryteriów o charakterze monetarnym. Konkretne wskaźniki brane pod uwagę zawarte są w art. 1 Protokołu w sprawie kryteriów konwergencji[3]. Zgodnie z jego treścią poziom inflacji danego państwa w ciągu roku poprzedzającego badanie nie może przekraczać o więcej niż 1,5 proc. inflacji trzech państw Unii Europejskiej[5] o najbardziej stabilnym poziomie cen. Inflację tę mierzy się wskaźnikiem HICP, nie zaś CPI[4].

Sytuacja fiskalna[edytuj]

 Osobny artykuł: Procedura nadmiernego deficytu.

Zgodnie z treścią traktatu kolejne kryterium dotyczy sytuacji finansów publicznych danego państwa członkowskiego. W myśl art. 2 Protokołu państwo członkowskie nie może być:

objęte decyzją Rady zgodnie z artykułem 126 ustęp 6 wspomnianego Traktatu, stwierdzającą istnienie nadmiernego deficytu

— Artykuł 2 Protokołu w sprawie kryteriów konwergencji

Państwo członkowskie nie może być zatem objęte procedurą nadmiernego deficytu (EDP), która związana jest z przekroczeniem wskaźników odnoszących się do sektora instytucji rządowych i samorządowych (ang. general government)[6]. Wskaźniki te wynoszą 3% PKB w odniesieniu do deficytu oraz 60% PKB w odniesieniu do zadłużenia, jednak w praktyce przy ocenie uwzględnia się raczej tendencję, nie zaś poziom wartości referencyjnych w jednym określonym momencie. Ponadto uwzględnia się m.in. wyzwania stojące aktualnie przed budżetem danego państwa, jak np. podejmowanie określonych reform[4].

Kurs walutowy[edytuj]

 Osobny artykuł: Mechanizm Kursów Walutowych.

Drugim kryterium o charakterze monetarnym jest kryterium kursu walutowego. Zgodnie z art. 3 Protokołu państwa członkowskie zobowiązane są do uczestnictwa w europejskim mechanizmie kursowym przez minimum dwa lata, bez poważnych napięć. Ocena pomyślności pozostawania w mechanizmie wydawana jest przez Europejski Bank Centralny. W okresie przebywania w ERM II zakazana jest samowolna dewaluacja waluty krajowej względem euro. Obecnie maksymalne dopuszczalne pasmo wahań kursowych wynosi ±15% odchylenia względem wyznaczonego kursu centralnego[4].

Stopy procentowe[edytuj]

Ostatnim kryterium związanym z polityką monetarną jest kryterium stóp procentowych, ściśle określone w art. 4 Protokołu[3]. Przy ocenie jego wypełnienia brane są te same trzy państwa, co przy kryterium inflacyjnym. Kryterium głosi, że w ciągu roku przed badaniem średnia nominalna długoterminowa stopa procentowa nie może przekraczać stopy procentowej wspomnianych państw o więcej niż 2 pkt. procentowe. Przy ocenie brane są pod uwagę obligacje skarbowe[4].

Kryteria konwergencji a Polska[edytuj]

Kryteria konwergencji a Polska we wrześniu 2015[7]
 Osobny artykuł: Euro w Polsce.

Od 1 maja 2004 Polska uczestniczy w UGiW, jednak objęta jest derogacją (czasowe wyłączenie spod pewnych zasad prawnych)[8]. Ma zatem podobny status jak większość państw, które przystąpiły do UE wraz z nią, odmienny natomiast od Wielkiej Brytanii i Danii, które uzyskały klauzulę opt-out[9]. Uchylenie derogacji uzależnione jest od wypełnienia kryteriów konwergencji[10]. Bieżące informacje na temat aktualnego stanu ich wypełnienia publikowane są w wydawanym od sierpnia 2009 roku przez Biuro Pełnomocnika Rządu ds. Wprowadzenia Euro Monitorze konwergencji nominalnej[11][12] oraz publikowanym co dwa lata przez Europejski Bank Centralny Raporcie o konwergencji[13].

We wrześniu 2015 roku sytuacja przedstawiała się w sposób następujący:

Kryterium/Wskaźnik Opis Wartość referencyjna
Inflacja według HICP
(ang. Harmonised Index of Consumer Prices)
W lipcu 2015 Polska po raz kolejny znalazła się wśród trzech państw tworzących grupę referencyjną kryterium stabilności cen. Średnie 12-miesięczne tempo wzrostu indeksu HICP wyniosło −0,6% (historycznie najniższy poziom). 0,8%
Deficyt budżetowy Rada Ecofin podjęła 19 czerwca 2015 decyzję, która zakończyła procedurę nadmiernego deficytu wobec Polski. Tym samym Polska zredukowała nadmierny deficyt o rok wcześniej niż było to rekomendowane przez Radę. W 2014 deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych w Polsce wyniósł 3,2% PKB, a przekroczenie wartości referencyjnej wynoszącej 3% PKB wynikało wyłącznie z poniesionego w tym roku kosztu wdrożenia systemowej reformy emerytalnej z 1999 (0,4% PKB). Skorygowana wartość deficytu sektora g.g. w 2014 wyniosła zatem 2,8%. Dług sektora osiągnął natomiast 50,1% PKB. 3,0% PKB
Dług publiczny 60% PKB
Kurs walutowy Polska nie uczestniczy w mechanizmie ERM II 2 lata po wejściu do ERM II
Średnia długoterminowa stopa procentowa w ostatnich 12 miesiącach W lipcu 2015 Polska wypełniała kryterium stóp procentowych. Średnia długoterminowa stopa procentowa za ostatnie 12 miesięcy wyniosła 2,7%. 4,3%

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Traktat o Unii Europejskiej. eur-lex.europa.eu, 1992. [dostęp 13 lutego 2010].
  2. a b Wersja skonsolidowana traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. eur-lex.europa.eu. [dostęp 13 lutego 2010].
  3. a b c Protokoły. eur-lex.europa.eu. [dostęp 13 lutego 2010].
  4. a b c d e Kryteria konwergencji. ecb.int. [dostęp 13 lutego 2010].
  5. Czyli może to dotyczyć również państw spoza strefy euro.
  6. Procedura nadmiernego deficytu. ec.europa.eu. [dostęp 13 lutego 2010].
  7. Monitor konwergencji nominalnej, Biuro Pełnomocnika Rządu ds. Wprowadzenia Euro przez Rzeczpospolitą Polską, Wrzesień 2015
  8. Marcin Żogała, Łukasz Szymczyk: Droga do euro (I). nbportal.pl, 2009-12-21. [dostęp 11 lutego 2010].
  9. Zuzanna Gromiec: Nie wszyscy mają euro. nbportal.pl, 2010-01-22. [dostęp 11 lutego 2010].
  10. Aleksandra Rogut: Przygotowania Polski do przyjęcia euro. nbportal.pl, 2010-01-25. [dostęp 11 lutego 2010].
  11. Monitor konwergencji nominalnej, archbip.mf.gov.pl [dostęp 2015-12-03].
  12. Monitor Konwergencji Nominalnej, wyd. 9/2015, mf.gov.pl [dostęp 2016-08-22].
  13. European Central Bank, ecb.europa.eu [dostęp 2015-12-03].

Linki zewnętrzne[edytuj]