Kryzys migracyjny na granicy Białorusi z Unią Europejską (2021)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Kryzys migracyjny na granicy Białorusi z Unią Europejską – zapoczątkowany w 2021 przez rząd białoruski kryzys, będący elementem kryzysu migracyjnego w Europie spowodowany zorganizowanym przerzutem uchodźców i imigrantów m.in. z Iraku, Afganistanu oraz innych krajów Bliskiego Wschodu oraz Afryki przez granicę białorusko-litewską oraz białorusko-polską[1][2][3] i białorusko-łotewską[4].

W 2021 władze białoruskie uruchomiły kanały przerzutu migrantów z kraju przez granicę z UE, początkowo na Litwę, a później na terytorium Polski. Prezydent Alaksandr Łukaszenka oraz minister spraw zewnętrznych Uładzimir Makiej przyznali, że wspieranie transgranicznego przerzutu nielegalnych imigrantów jest odpowiedzią na unijne sankcje wobec Białorusi, spowodowane sfałszowanymi wyborami prezydenckimi w 2020 r. i represjonowaniem opozycjonistów. Przerzut ludzi przez granicę dokonuje się przy aktywnej pomocy białoruskich służb granicznych. Jednocześnie białoruskie władze wprowadziły utrudnienia w wyjazdach obywateli własnego kraju, zarówno na granicy z Schengen, jak i białorusko-ukraińskiej[3][5].

Sytuacja w graniczących z Białorusią państwach UE[edytuj | edytuj kod]

Litwa[edytuj | edytuj kod]

Granica litewsko-białoruska w 2008 roku

2 lipca rząd Litwy wprowadził stan nadzwyczajny w całym kraju w związku z nasileniem się nielegalnej migracji[6]. W drugim tygodniu lipca rozpoczęto wznoszenie zasieków na granicy litewsko-białoruskiej i podjęto decyzję o budowie ogrodzenia granicznego[7]. W trzecim tygodniu lipca zaczął powstawać obóz dla nielegalnych migrantów w Dziewieniszkach[7].

13 lipca parlament Litwy uchwalił nowe prawo pozwalające na odsyłanie migrantów przekraczających granicę litewsko-białoruską z powrotem na Białoruś. Przepisy skracają także czas rozpatrywania wniosków o azyl do 10 dni. Władze Litwy uzasadniały wprowadzenie takiego prawa przeciwdziałaniu wojnie hybrydowej prowadzonej przez białoruskie władze. Organizacje chroniące prawa człowieka skrytykowały nowe ustawodawstwo, ponieważ ogranicza ono swobodę przepływu osób wraz z ich prawami[8]. Rząd litewski zadecydował o budowie płotu na granicy z Białorusią o długości 508 km. Dodatkowo litewskie MSW zapowiedziało, że każdy, kto przekroczył nielegalnie granice, a będzie chciał powrócić do swojego kraju, to otrzyma bilet lotniczy i 300 euro[9].

30 lipca na Litwę przybyło 60 funkcjonariuszy Frontexu w celu wsparcia służb granicznych. 17 sierpnia doszło do incydentu, podczas którego 12 żołnierzy białoruskich przekroczyło litewską granicę wypychając migrantów ze swojej strony granicy. Przekraczających zawrócili strażnicy litewscy[10].

Łotwa[edytuj | edytuj kod]

W sierpniu władze Łotwy zaprezentowały nagrania, na których widać jak umundurowani funkcjonariusze służb białoruskich przeprowadzają nielegalnych migrantów przez granicę łotewsko-białoruską[4].

Łotewskie MSZ nazwało kryzys wojną hybrydową, która w połączeniu z rosyjsko-białoruskimi ćwiczeniami „Zapad-2021” może doprowadzić do zwiększenia ilości incydentów lub prowokacji. Ponadto łotewski rząd zapowiedział odwołanie się do art. 4 Traktatu Północnoatlantyckiego, który wzywa do konsultacji wewnątrz sojuszu, jeżeli któryś z członków uzna, że jego integralność terytorialna, niezależność polityczna lub bezpieczeństwo są zagrożone[11].

Polska[edytuj | edytuj kod]

Granica polsko-białoruska w lipcu 2020 roku
Premier Mateusz Morawiecki i minister spraw wewnętrznych i administracji Mariusz Kamiński informują o wystąpieniu z wnioskiem do Prezydenta RP o wprowadzenie stanu wyjątkowego. 31 sierpnia 2021

W okresie 7–8 sierpnia Straż Graniczna zatrzymała na granicy polsko-białoruskiej 349 nielegalnych imigrantów, pochodzących z Iraku i Afganistanu[12]. 17 sierpnia Centrum Informacyjne Rządu podało, że od początku miesiąca 1935 osób próbowało przekroczyć granicę polsko-białoruską, z czego 1175 zostało zawróconych, a 760 skierowanych do ośrodków dla cudzoziemców. Wiceminister MSWiA Maciej Wąsik poinformował tego dnia, że od tygodnia działania Straży Granicznej wspiera 1000 żołnierzy[13].

8 sierpnia po białoruskiej stronie granicy niedaleko wsi Usnarz Górny pojawiła się grupa ok. 60 osób podających się za uchodźców m.in. z Iraku i Afganistanu, z czego część z nich – głównie kobiety i dzieci podające się za uchodźców z Iraku – po kilku dniach wycofała się na terytorium Białorusi, pozostawiając na miejscu grupę 32 osób, której powrót uniemożliwiają funkcjonariusze białoruskiej straży granicznej[14], a której wejście na terytorium Polski uniemożliwiają znajdujący się na miejscu funkcjonariusze polskiej Straży Granicznej[15]. Przeciągająca się patowa sytuacja stała się przedmiotem ożywionej debaty politycznej[16][17][18].

19 sierpnia polska Straż Graniczna zapowiedziała, że nie wpuści na teren Polski migrantów z Białorusi[19]. 22 sierpnia Straż Graniczna poinformowała, że kolejne osoby powróciły w głąb Białorusi, a na miejscu pozostały 24 osoby, które odmawiają opuszczenia obozowiska[20]. Tego samego dnia polskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych zaoferowało białoruskiemu chargé d’affaires chęć udzielenia pomocy humanitarnej Białorusi i migrantom przebywającym na jej terytorium[21]. 24 sierpnia wysłany na Białoruś konwój z pomocą humanitarną został zatrzymany na przejściu granicznym w Bobrownikach; władze białoruskie nie wydały zgody na jego wjazd[22]. 27 sierpnia Ministerstwo Spraw Zagranicznych ponowiło propozycję udzielenia migrantom pomocy rzeczowej, zwracając się do władz białoruskich o zgodę na wjazd konwoju humanitarnego oczekującego na granicy[23].

26 sierpnia polscy funkcjonariusze policji zabezpieczyli miasteczko namiotowe migrantów za przejściem granicznym z Białorusią[24]. Następnego dnia polska Straż Graniczna udostępniła film, na którym widać, jak funkcjonariusze białoruscy rozdają żywność migrantom, informując, że codziennie otrzymują oni posiłki i inną pomoc od białoruskich służb[25]. Jednocześnie premier Mateusz Morawiecki potwierdził, że pomoc ze strony Polski dla migrantów jest gotowa, jednak Białoruś odmawia wpuszczenia konwoju z żywnością i innymi zasobami na terytorium swojego państwa[26].

29 sierpnia funkcjonariusze polskiej policji i straży granicznej zatrzymali niedaleko Usnarza Górnego grupę osób (12 Polaków i 1 obywatela Holandii), która próbowała zniszczyć pod wsią Szymaki[27] przygraniczne zasieki i umocnienia; jednym z zatrzymanych był Bartosz Kramek z Fundacji Otwarty Dialog. W opublikowanym manifeście pt. „Brońmy granicy przed Łukaszenką i Putinem, nie ich ofiarami”, podpisani z nazwiska uczestnicy akcji określili ją jako „pokojowy protest w duchu obywatelskiego nieposłuszeństwa” mający na celu zwrócenie uwagi na „legitymizowanie ksenofobii i rasizmu pod płaszczykiem dbałości o bezpieczeństwo narodowe”[28]. Minister spraw wewnętrznych i administracji, Mariusz Kamiński, zapowiedział, że aresztowane osoby „poniosą wszelkie konsekwencje swoich działań”[29]. Następnego dnia wszyscy sprawcy usłyszeli zarzuty zniszczenia mienia[30]. 31 sierpnia cała grupa została wypuszczona na wolność po tym jak Sąd Rejonowy w Sokółce nie znalazł podstaw, by przystać na wniosek prokuratury o areszt tymczasowy dla aktywistów[31]; tego samego dnia Rada Ministrów podjęła uchwałę o wprowadzeniu stanu wyjątkowego na wąskim pasie leżącym bezpośrednio przy granicy z Białorusią, obejmującym 115 miejscowości w woj. podlaskim i 68 miejscowości w woj. lubelskim[32]. 2 września prezydent Andrzej Duda wydał decyzję o wprowadzeniu stanu wyjątkowego w przygranicznym pasie z Białorusią[33]. Następnego dnia odnotowano 84 próby nielegalnego przekroczenia przez migrantów granicy Polski z Białorusią[34]. 6 września Sejm zdecydował o utrzymaniu stanu wyjątkowego[35].

Reakcje państw i organizacji międzynarodowych[edytuj | edytuj kod]

Unia Europejska[edytuj | edytuj kod]

Przewodniczący Rady Europejskiej Charles Michel oskarżył władze białoruskie o wykorzystywanie nielegalnej migracji do wywierania wpływu na Unię Europejską oraz Litwę[6].

Rzecznik Komisji Europejskiej Christian Wigand oświadczył, że KE nie może zaakceptować „jakichkolwiek prób podżegania lub przyzwolenia na nielegalną migrację do Unii Europejskiej przez państwa trzecie”; oświadczył także, że Komisja ściśle współpracuje z polskimi władzami, „aby wspierać je w skutecznym zarządzaniu granicami na granicy zewnętrznej, zgodnie z prawem UE, z pełnym poszanowaniem podstawowych praw człowieka i zapewnieniem skutecznego dostępu do procedury azylowej”[36].

Komisarz Rady Europy ds. praw człowieka Dunja Mijatović wydała oświadczenie, w którym stanowczo potępiła skłanianie ludzi do przekraczania granicy przez Białoruś. Odnosząc się do sytuacji na granicy polsko-białoruskiej zaznaczyła jednak, że „Polska nie może pozwolić, by ofiarą padli niewinni i bezbronni ludzie”, a „cofanie ludzi z powrotem na granicę, odmawianie im dostępu do sprawiedliwych procedur azylowych lub pozostawianie ich w sytuacji zagrożenia humanitarnego nie może być reakcją państwa członkowskiego Rady Europy, związanego Europejską Konwencją Praw Człowieka, konwencją dotyczącą statusu uchodźców i innymi międzynarodowymi instrumentami praw człowieka”[37][38].

Unijna komisarz ds. migracji w rozmowie z „New York Times” oświadczyła, że sytuacja na wschodniej granicy Unii Europejskiej nie jest kwestią migracji. Według słów Ylvy Johansson, to „część agresji Łukaszenki wobec Polski, Litwy i Łotwy, której celem jest destabilizacja UE”[39]. 31 sierpnia unijni ministrowie spraw zagranicznych oświadczyli, że „Unia Europejska będzie odpowiadać na próby instrumentalizacji nielegalnej migracji do celów politycznych i inne zagrożenia hybrydowe”[40]. 3 września szef dyplomacji UE Josep Borrell wyraził solidarność z Litwą, Łotwą i Polską w związku z kryzysem[41].

Rada Europy[edytuj | edytuj kod]

25 sierpnia 2021 Europejski Trybunał Praw Człowieka wydał środki tymczasowe i nakazał Polsce oraz Łotwie zapewnić osobom koczującym na granicy z Białorusią wodę, żywność, opiekę medyczną i, jeśli to możliwe, tymczasowe schronienie. Trybunał zaznaczył jednak, że nie oznacza to nakazu wpuszczenia tych osób na terytoria Polski i Łotwy[42][43][44].

NATO[edytuj | edytuj kod]

26 sierpnia w oficjalnym oświadczeniu NATO potwierdziło, że jest „gotowe pomóc Polsce w sprawie zagrożenia hybrydowego na granicy z Białorusią” oraz że „wykorzystywanie migrantów przez reżim Łukaszenki jako taktyki hybrydowej jest niedopuszczalne”. Ogłoszono także pełną gotowość do pomocy Polsce w obecnym kryzysie[45].

Wysoki komisarz Narodów Zjednoczonych do spraw uchodźców[edytuj | edytuj kod]

Przedstawicielka Biura Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych do spraw Uchodźców w Polsce Christine Goyer wystosowała apel do polskich władz o zakończenie impasu na granicy polsko-białoruskiej, a także „o zapewnienie ludziom, którzy utknęli na polsko-białoruskiej granicy w pobliżu Usnarza Górnego, dostępu do terytorium RP, natychmiastowej opieki medycznej, pomocy prawnej oraz wsparcia psychologicznego i socjalnego. Dostęp do terytorium i azylu powinien być udzielony zgodnie z zobowiązaniami wynikającymi z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz prawa krajowego i międzynarodowego”[38][46][47].

Białoruś[edytuj | edytuj kod]

Prezydent Białorusi ogłosił brak chęci współpracy z krajami UE w zakresie nielegalnej migracji[6]. Podczas spotkania państw WNP prezydent Łukaszenka oskarżył polskie władze o wywołanie kryzysu przez wyłapywanie migrantów na terytorium RP i przymusowe odsyłanie ich na Białoruś[48]. 30 sierpnia władze Białorusi oskarżyły Litwę, Łotwę i Polskę o celowe działania w celu pozbycia się migrantów trafiających na Białoruś[49].

Niemcy[edytuj | edytuj kod]

Kanclerz Niemiec Angela Merkel ostro skrytykowała działania białoruskie, zaznaczając, że „prezydent Łukaszenka wykorzystuje uchodźców, na przykład z Iraku, w sposób hybrydowy do podważania bezpieczeństwa i oczywiście potępiamy to w najostrzejszych słowach”[50].

Polska[edytuj | edytuj kod]

Rząd[edytuj | edytuj kod]

19 sierpnia wiceszef MSWIA, Maciej Wąsik, zapowiedział, że Polska nie przyjmie migrantów z Białorusi[51]. 23 sierpnia minister obrony narodowej Mariusz Błaszczak zapowiedział wzmocnienie ochrony granicy polsko-białoruskiej poprzez rozpoczęcie budowy płotu o wysokości 2,5 m[52]. Tego samego dnia premierzy Polski, Litwy, Łotwy i Estonii wydali wspólne oświadczenie, w którym wzywają władze białoruskie do zaprzestania działań prowadzących do eskalacji napięć, oskarżając władze w Mińsku o zaplanowanie całej operacji[53].

24 sierpnia premier Mateusz Morawiecki potwierdził plany uszczelnienia granicy polsko-białoruskiej, zapowiadając, że polski rząd nie dopuści do tego, „aby na terytorium Polski przedostawały się fale osób, które są do tego nieuprawnione”, a także oskarżając wprost władze białoruskie o eskalację konfliktu i prowadzenie działań o charakterze hybrydowym[54]. Tego samego dnia w wywiadzie dla telewizji publicznej prezydent Andrzej Duda również zarzucił władzom białoruskim zorganizowane sprowadzanie imigrantów na teren Białorusi, a następnie wysyłanie ich na granicę polsko-białoruską, dodając, że jest to „coś, na co nikt nie może się zgodzić”[55].

Rzecznik Praw Obywatelskich[edytuj | edytuj kod]

Po przeprowadzeniu wizytacji granicy polsko-białoruskiej przez przedstawiciela Rzecznika Praw Obywatelskich stwierdził on w wystąpieniu, że polska Straż Graniczna naruszyła Konwencję genewską o statusie uchodźców, nie przyjmując ustnych oświadczeń od osób chcących ubiegać się o ochronę międzynarodową w Polsce[56], a prawo do ubiegania się w Polsce o status uchodźcy jest prawem konstytucyjnym, gwarantowanym w art. 56 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej[15][57] „i – jako takie – nie może być w swej istocie ograniczane, ani przepisami ustaw, ani tym bardziej działaniem lub zaniechaniem ze strony organów państwa”[58]. Według RPO uchodźcy znaleźli się pod jurysdykcją polskiej Straży Granicznej, gdy pogranicznicy zaczęli wykonywać wobec nich czynności, niezależnie od tego czy uchodźcy znaleźli się na terytorium Polski[58].

Episkopat[edytuj | edytuj kod]

25 sierpnia Rada Biskupów Konferencji Episkopatu Polski w komunikacie przypomniała, że „sytuacja migrantów i uchodźców zawsze powinna budzić zrozumienie, współczucie i pomoc” oraz o potrzebie okazania chrześcijańskiej gościnności przy zachowaniu przepisów prawa. Biskupi podziękowali również żołnierzom, straży granicznej oraz wszystkim zaangażowanym wolontariuszom[59]. 8 września stan wyjątkowy w Polsce został zniesiony dla pielgrzymów[60].

Inne państwa[edytuj | edytuj kod]

19 sierpnia 2021 do przyjęcia uchodźców z Białorusi zobowiązały się – za apelem Stanów ZjednoczonychAlbania, Macedonia Północna i Kosowo[61]. 4 września na Węgrzech został wprowadzony stan kryzysowy[62].

Krytyka[edytuj | edytuj kod]

17 sierpnia 2021 zapowiedziano potępienie władz Białorusi przez szefów MSW Unii Europejskiej za wywołanie kryzysu migracyjnego[63]. 2 września polski unijny ambasador, Andrzej Sadoś, stwierdził, że kryzys migracyjny przy granicy Białorusi z UE został zaplanowany[64]. 8 września władze Unii Europejskiej potępiły władze Białorusi za wywołanie kryzysu migracyjnego[65]; tego samego dnia przewodniczący Rady Europejskiej Charles Michel w rozmowie z Władimirem Putinem skrytykował "używanie przez Białoruś nielegalnej migracji jako broni przeciwko państwom członkowskim Unii Europejskiej"[66]. Rzecznik białoruskiego MSZ, w odpowiedzi na krytykę, stwierdził, że "nie ma podstaw do protestu ze strony UE"[67]. 14 września doradca ds. bezpieczeństwa narodowego USA, Jake Sullivan, potępił kryzys migracyjny na Białorusi[68].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Jacek Raubo, Białoruś uderza w litewską granicę. Pogranicznicy pomagają imigrantom dostać się do UE? – InfoSecurity24, infosecurity24.pl, 5 sierpnia 2021 [dostęp 2021-08-31] (pol.).
  2. Kryzys migracyjny na Litwie. Białoruscy pogranicznicy przy pomocy broni palnej zmuszają ludzi do przekraczania granicy, onet.pl, 6 sierpnia 2021 [dostęp 2021-08-31] (pol.).
  3. a b Nikita Grekowicz, Łukaszenka zarabia na przemycie ludzi z Bliskiego Wschodu, oko.press, 27 lipca 2021 [dostęp 2021-08-31] (pol.).
  4. a b Video footage taken by Latvian border guards show participation of Belarusian militarized units in trafficking of migrants to the border with Latvia, baltictimes.com, 14 sierpnia 2021 [dostęp 2021-08-31] (ang.).
  5. Witold Repetowicz, Broń „D” i Białoruś – scenariusze dla Polski [KOMENTARZ], defence24.pl, 10 lipca 2021 [dostęp 2021-08-31] (pol.).
  6. a b c Unia Europejska potępia Białoruś za kryzys migracyjny na Litwie, euractiv.pl, 6 lipca 2021 [dostęp 2021-08-31] (pol.).
  7. a b Frontex wyśle większe siły na granicę z Białorusią, infosecurity24.pl, 12 sierpnia 2021 [dostęp 2021-08-31] (pol.).
  8. Lithuania passes law to limit migrant arrivals from Belarus, euronews.com, 13 lipca 2021 [dostęp 2021-08-31] (ang.).
  9. Kryzys na granicy z Białorusią. Szef prezydenckiego Biura Polityki Międzynarodowej jedzie na Litwę, polsatnews.pl, 19 sierpnia 2021 [dostęp 2021-08-31] (pol.).
  10. Incydent na granicy z Litwą. Białoruscy żołnierze wypchnęli imigrantów, dziennik.pl, 17 sierpnia 2021 [dostęp 2021-08-31] (pol.).
  11. „Wysoki potencjał do incydentów”. Szef MSZ Łotwy o kryzysie migracyjnym i manewrach Zapad-2021, dziennik.pl, 9 sierpnia 2021 [dostęp 2021-08-31] (pol.).
  12. Alan Charlish i inni, Poland reports record number of migrants at Belarusian border, reuters.com, 9 sierpnia 2021 [dostęp 2021-08-31] (ang.).
  13. MSWiA: granica z Białorusią jest uszczelniona; Straż Graniczną wspierają żołnierze Wojska Polskiego, polsatnews.pl, 17 sierpnia 2021 [dostęp 2021-08-31] (pol.).
  14. Jacek Buraczewski, Na granicy polsko-białoruskiej w Usnarzu koczuje 32 obywateli Afganistanu, pap.pl, 19 sierpnia 2021 [dostęp 2021-08-31] (pol.).
  15. a b RPO, Nieprzyjmowanie wniosków o ochronę międzynarodową od cudzoziemców przebywających w strefie przygranicznej w okolicach Usnarza stanowi naruszenie prawa. Wystąpienie RPO do Prezesa Rady Ministrów, brpo.gov.pl, 20 sierpnia 2021 [dostęp 2021-08-31] (pol.).
  16. Maciej Chołodowski, Podlaskie. Donald Tusk w sprawie polsko-białoruskiej granicy oczekuje reakcji prezydenta Dudy i prezesa Kaczyńskiego, wyborcza.pl, 18 sierpnia 2021 [dostęp 2021-08-31] (pol.).
  17. Gorąco na wschodniej granicy Polski. Jachira: jak można coś takiego robić?!, wideo.wp.pl, 20 sierpnia 2021 [dostęp 2021-08-31] (pol.).
  18. Posłanka PO o migrantach. „Wpuście ich, później się ustali, kim są”, wprost.pl, 20 sierpnia 2021 [dostęp 2021-08-31] (pol.).
  19. Migracyjny impas na granicy. Straż Graniczna nie będzie wpuszczać imigrantów z terenu Białorusi, Dziennik Gazeta Prawna, 19 sierpnia 2021.
  20. Straż Graniczna: w pobliżu Usnarza zostały 24 osoby. „Reszta wróciła na białoruską stronę”, polsatnews.pl, 22 sierpnia 2021 [dostęp 2021-08-31] (pol.).
  21. Artur Bartkiewicz, Dyplomata z Białorusi w polskim MSZ. Na stole oferta pomocy, rp.pl, 23 sierpnia 2021 [dostęp 2021-08-31] (pol.).
  22. Białoruś odmawia wjazdu polskiego konwoju humanitarnego, gazetaprawna.pl, 24 sierpnia 2021 [dostęp 2021-08-31] (pol.).
  23. Komunikat dot. działań MSZ w związku z sytuacją grupy osób przebywających na terenie Białorusi w pobliżu miejscowości Usnar Dolnyj, gov.pl, 27 sierpnia 2021 [dostęp 2021-08-31] (pol.).
  24. Sytuacja imigrantów bez zmian, rosną miasteczka namiotowe, Polskie Radio Pik, 2021-08-26.
  25. Przemysław Malinowski, Straż Graniczna publikuje film. „Białoruś dostarcza posiłki”, rp.pl, 27 sierpnia 2021 [dostęp 2021-08-31] (pol.).
  26. Sara Bounaoui, Straż Graniczna: Koczujący na granicy z Polską otrzymali jedzenie. Nie widać osób chorych, rmf24.pl, 26 sierpnia 2021 [dostęp 2021-08-31] (pol.).
  27. a, 13 osób, które niszczyły zasieki na granicy wyszło na wolność. Sąd nie zastosował aresztu tymczasowego [WIDEO], https://isokolka.eu/sokolka/40234-13-osob-ktore-niszczyly-zasieki-na-granicy-wyszlo-na-wolnosc-sad-nie-zastosowal-aresztu-tymczasowego-wideo.
  28. Alicja Cembrowska, Grupa aktywistów przecinała zasieki na granicy polsko-białoruskiej. Zostali zatrzymani, natemat.pl, 29 sierpnia 2021 [dostęp 2021-08-31] (pol.).
  29. Marek Zając, Szef MSWiA: Sprawcy, którzy przerwali ogrodzenie na granicy poniosą wszelkie konsekwencje swoich działań, rmf24.pl, 29 sierpnia 2021 [dostęp 2021-08-31] (pol.).
  30. Zarzuty dla 13 osób za próbę zniszczenia płotu na granicy z Białorusią, tvp.info, 30 sierpnia 2021 [dostęp 2021-08-31] (pol.).
  31. Joanna Klimowicz, 13 gniewnych ludzi wychodzi na wolność. Sąd odrzucił wniosek o areszt aktywistów, którzy zniszczyli część „płotu Błaszczaka”, wyborcza.pl, 31 sierpnia 2021 [dostęp 2021-08-31] (pol.).
  32. Agnieszka Ziemska, Rząd zwraca się wnioskiem do prezydenta RP o wprowadzenie stanu wyjątkowego, isokolka.eu, 31 sierpnia 2021 [dostęp 2021-08-31] (pol.).
  33. Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 września 2021 r. w sprawie wprowadzenia stanu wyjątkowego na obszarze części województwa podlaskiego oraz części województwa lubelskiego. Dz.U. z 2021 r. poz. 1612.
  34. Dziesiątki prób nielegalnego przekroczenia granicy. Straż Graniczna przedstawia dane, tvp.info, 3 września 2021 [dostęp 2021-09-04] (pol.).
  35. Sejm zdecydował w sprawie stanu wyjątkowego, onet.pl., 6 września 2021
  36. Komisja Europejska reaguje na sytuację na granicy polsko-białoruskiej, onet.pl, 24 sierpnia 2021 [dostęp 2021-08-31] (pol.).
  37. Poland should take immediate action to protect the human rights of people stranded at its border with Belarus, coe.int, 25 sierpnia 2021 [dostęp 2021-08-31] (ang.).
  38. a b Michał Wilgocki, Komisarz praw człowieka Rady Europy: Polska musi bronić praw osób na granicy, wyborcza.pl, 25 sierpnia 2021 [dostęp 2021-08-31] (pol.).
  39. Łukasz Osiński, Komisja Europejska:Unia uważa, że sytuacja na polsko- białoruskiej granicy nie jest kwestią migracji, a agresji na Polskę, pap.pl, 27 sierpnia 2021 [dostęp 2021-08-31] (pol.).
  40. Kryzys migracyjny. Jest oświadczenie UE, forsal.pl, 31 sierpnia 2021 [dostęp 2021-08-31] (pol.).
  41. Kryzys migracyjny. Szef dyplomacji UE wyraził poparcie dla Polski, Litwy i Łotwy, www.tvp.info, 3 września 2021 [dostęp 2021-09-04] (pol.).
  42. The European Court of Human Rights, Court indicates interim measures in respect of Iraqi and Afghan nationals at Belarusian border with Latvia and Poland, echr.coe.int, 25 sierpnia 2021 [dostęp 2021-08-31] (ang.).
  43. Europejski Trybunał Praw Człowieka wydał środki tymczasowe w sprawie migrantów, tvn24.pl, 25 sierpnia 2021 [dostęp 2021-08-31] (pol.).
  44. Europejski Trybunał Praw Człowieka nakazał Polsce i Łotwie, by zapewniły migrantom wodę, żywność i opiekę medyczną, onet.pl, 25 sierpnia 2021 [dostęp 2021-08-31] (pol.).
  45. Katarzyna Szymańska-Borginon, Kryzys na granicy polsko-białoruskiej. NATO gotowe pomóc Polsce, rmf24.pl, 27 sierpnia 2021 [dostęp 2021-08-31] (pol.).
  46. UNHCR apeluje o zakończenie impasu na granicy polsko-białoruskiej, unhcr.org, 24 sierpnia 2021 [dostęp 2021-08-31] (pol.).
  47. Joanna Zajchowska, UNHCR apeluje ws. impasu na polsko-białoruskiej granicy. „Wzywamy polski rząd”, gazeta.pl, 24 sierpnia 2021 [dostęp 2021-08-31] (pol.).
  48. Agnieszka Kazimierczuk, Łukaszenko oskarża Polskę o wywołanie konfliktu na granicy, rp.pl, 23 sierpnia 2021 [dostęp 2021-08-31] (pol.).
  49. Łukasz Razowski, Kryzys migracyjny. Mińsk wydał oświadczenie, wp.pl, 30 sierpnia 2021 [dostęp 2021-08-31] (pol.).
  50. Angela Merkel potępia traktowanie migrantów przez Białoruś, tvn24.pl, 18 sierpnia 2021 [dostęp 2021-08-24] (pol.).
  51. Michał Potocki, Migracyjny impas na granicy. Straż Graniczna nie będzie wpuszczać imigrantów z terenu Białorusi, gazetaprawna.pl, 19 sierpnia 2021 [dostęp 2021-08-31] (pol.).
  52. Mariusz Błaszczak: nie pozwolimy na stworzenie szlaku przerzutu migrantów przez Polskę, polsatnews.pl, 23 sierpnia 2021 [dostęp 2021-08-31] (pol.).
  53. Artur Bartkiewicz, Polska i państwa bałtyckie: Białoruś prowadzi atak hybrydowy, rp.pl, 23 sierpnia 2021 [dostęp 2021-08-31] (pol.).
  54. Płot na granicy polsko-białoruskiej. Premier Mateusz Morawiecki: prace rozpoczną się w najbliższych dniach, tvn24.pl, 24 sierpnia 2021 [dostęp 2021-08-31] (pol.).
  55. Marek Mikołajczyk, Kryzys na granicy. Duda: Nielegalna migracja jest nielegalna i koniec, wp.pl, 24 sierpnia 2021 [dostęp 2021-08-31] (pol.).
  56. Anna Koper, Joanna Plucińska, UN refugee agency presses Poland to help migrants on Belarus border, reuters.com, 24 sierpnia 2021 [dostęp 2021-08-31] (ang.).
  57. Konwencja dotycząca statusu uchodźców, sporządzona w Genewie dnia 28 lipca 1951 r. Dz.U. z 1991 r. nr 119, poz. 515.
  58. a b Maria Pankowska, Nowy RPO wzywa Morawieckiego: Uchodźców na granicy z Białorusią trzeba wpuścić do Polski, oko.press, 20 sierpnia 2021 [dostęp 2021-08-31] (pol.).
  59. Komunikat po obradach Rady Biskupów Diecezjalnych, episkopat.pl, 25 sierpnia 2021 [dostęp 2021-08-31] (pol.).
  60. Stan wyjątkowy nie dla pielgrzymów? Zaskakujące doniesienia, wp.pl., 08-09-2021
  61. Migracyjny impas na granicy. Straż Graniczna nie będzie wpuszczać imigrantów z terenu Białorusi, Dziennik Gazeta Prawna, 19 sierpnia 2021
  62. [https://www.tvp.info/55693245/wegry-nielegalna-migracja-rzad-wegier-podjal-decyzje-o-stanie-kryzysowym Nielegalna migracja. Rząd Węgier podjął decyzję o stanie kryzysowym, TVP Info, 04.09.2021
  63. Unijni szefowie MSW potępią Białoruś za wywołanie kryzysu migracyjnego, Dziennik Gazeta Prawna, 17 sierpnia 2021
  64. Ambasador Polski przy UE: kryzys migracyjny na granicach z Białorusią został zaplanowany, Forsal.pl., 2 września 2021
  65. UE potępiła Białoruś w związku z nielegalnym napływem migrantów, Forsal.pl., 8 września 2021
  66. Szef Rady Europejskiej Charles Michel rozmawiał z Władimirem Putinem o wykorzystywaniu przez Białoruś migracji, TVN24 BiS, 8 września 2021
  67. MSZ: demarche UE w sprawie kryzysu migracyjnego „pozbawione podstaw”, wnp.pl., 08-09-2021
  68. Kryzys migracyjny w Europie. Zdecydowany głos z USA, o2.pl., 14.09.2021