Kryzys migracyjny w Europie

Liczba wniosków o azyl w państwach UE i EFTA od 1 stycznia do 30 czerwca 2015 wg danych Eurostatu

Liczba wniosków o azyl w państwach UE i EFTA według państwa pochodzenia w okresie 1 stycznia – 30 czerwca 2015

Kryzys migracyjny w Europie – kryzys spowodowany masowym napływem imigrantów z Azji, Afryki i krajów bałkańskich do bogatych krajów członkowskich Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Jest to najsilniejsza tego typu fala od czasów II wojny światowej.

Większość uchodźców pochodzi z Kosowa, Albanii i Serbii, a następnie z Syrii, Afganistanu i Erytrei. Główne szlaki uchodźców z Syrii, Afganistanu i Erytrei prowadzą przez Morze Śródziemne do Włoch i Grecji, a także drogą lądową przez Turcję. Część łodzi z imigrantami ulega zatonięciu, przez co zginęło ponad dwa tysiące osób.

Tło

Trwająca od 2011 roku wojna domowa w Syrii spowodowała śmierć kilkuset tysięcy ludzi. Krwawe walki zmusiły ok. 13 milionów Syryjczyków do opuszczenia swoich domów. Podobnie rządy al-Kaddafiego, a później jego obalenie i destabilizacja w kraju doprowadziły do zwiększonej migracji z Libii.

Wraz z masową imigracją mieszkańców Afryki i Bliskiego Wschodu do Europy w celach zarobkowych napływają również imigranci z nowych państw członkowskich Unii Europejskiej: przede wszystkim Rumunii (są to głównie Romowie), a także z Kosowa, Albanii, Ukrainy, jak również z Pakistanu, Filipin i Bangladeszu.

Statystyki

Migranci według narodowości przybywający drogą morską do krajów UE w 2014 roku
Syria	66 698
Erytrea	34 323
Niedookreślone narodowości z Afryki Subsaharyjskiej	26 341
Afganistan	12 687
Mali	9789
Gambia	8642
Nigeria	8490
Somalia	7440
Palestyna	6418
Senegal	4769
Maroko	116
Pozostali	34 597
Razem	220 194

W 2014 roku o udzielenie azylu w UE ubiegało się 600 tysięcy osób. W przypadku 55% wniosków o udzielenie azylu podjęto w 2014 roku decyzję negatywną.

Na teren państw europejskich od początku 2015 roku do końca sierpnia dotarło ponad 310 tysięcy uchodźców. Około 200 tysięcy z nich dostało się do Grecji, a 110 tysięcy – na teren Włoch. W 2014 roku na Węgrzech zarejestrowano w Biurze Imigracyjnym i Obywatelskim 42 777 wniosków o udzielenie azylu.

Migranci przemierzają Morze Śródziemne dwoma szlakami: przez Włochy i Maltę oraz przez Grecję, Bułgarię i na Cypr.

Od 1 stycznia do 31 lipca 2015 w Niemczech złożono 195 723 wniosków o azyl. 21,5% od osób z Syrii, 15,3% z Kosowa, 15% z Albanii, 5,9% z Serbii, 5,4% z Iraku, 5,2% z Afganistanu, 2,8% z Macedonii, 2,5% z Erytrei, 1,7% z Nigerii oraz z Pakistanu i 23% z innych państw lub których pochodzenie jest nieznane lub są wątpliwości co do ich pochodzenia.

Przyjmowanie uchodźców

Obóz dla azylantów – Jenfelder Moorpark w Hamburgu

Działania na forum Unii Europejskiej

W maju 2015 roku Komisja Europejska zaproponowała rozdzielenie 40 tysięcy uchodźców pomiędzy państwa członkowskie UE w celu odciążenia Włoch i Grecji. Mają oni być rozdzieleni na podstawie PKB państw członkowskich oraz liczby ich mieszkańców. Austria i Węgry nie zadeklarowały przyjęcia uchodźców.

Bułgaria

Szlak prowadzący wzdłuż rzeki Marica, na granicach Grecji, Turcji, Bułgarii

Pierwsza fala imigrantów przechodząca przez Europę, przebiegała już w 2013 roku przez Bułgarię; głównie są to Syryjczycy, Afgańczycy, Irakijczycy, Pakistańczycy, Banglijczycy. Od jesieni 2013 r. wzdłuż granicy z Turcją rozmieszczono ponad tysiąc policjantów, mających powstrzymać uchodźców. Jesienią 2013 roku Bułgaria jako pierwsza zbudowała solidne ogrodzenie wzdłuż granicy z Turcją, aby zapobiec przekraczaniu jej terytorium przez imigrantów chcących dotrzeć do państw Zachodniej i Północnej Unii Europejskiej. Dotychczas wybudowano 30 km muru. Część odcinka wzdłuż granicy bułgarsko-tureckiej jest monitorowana. Według Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Bułgarii w okolicach Ełchowa „zieloną granicę” przekraczało 85% uchodźców. Od grudnia 2014 roku Bułgaria buduje dodatkowe 131 km ogrodzeń wzdłuż granicy z Turcją w celu zatrzymania nasilającej się fali uchodźców, co ma pozwolić na niemal całkowite ograniczenie możliwości przekroczenia „zielonej granicy” przez nielegalnych imigrantów. Na terenie Bułgarii działają gangi przemytnicze starające się wywozić uchodźców poza granice Bułgarii; większość krajowej sieci przemytu narkotyków przerzuciła się na uchodźców, gdyż przemyt ludzi przynosi wielokrotnie większe i szybsze zyski. Najczęściej przekraczają granicę w Widynie. Organizatorami przemytu uchodźców z bułgarskiej strony, najczęściej są Romowie, Syryjczycy i Arabowie, posiadający bułgarskie dokumenty tożsamości i od dawna mieszkający w Bułgarii. Niestety próby integracji uchodźców okazują się niepowodzeniem, z powodów niewystarczających środków finansowych i braku programów integracyjnych, co z kolei powoduje napięcia między uchodźcami a miejscową ludnością, zwłaszcza w miejscowościach, w których znajdują się duże ośrodki dla imigrantów. Bułgaria podjęła dodatkowe kroki na rzecz readmisji nielegalnie przebywających na jej terytorium osób. Od 2014 roku do 2015 roku dzięki ogrodzeniu i stałej obecności ponad 1000 policjantów na granicy z Turcją uniemożliwiono przejście do Bułgarii ponad 35 tysiącom nielegalnych imigrantów. Jednak wciąż powstają nowe szlaki przechodzące przez Bułgarię. Uchodźcy do Bułgarii dostają się morzem Czarnym lub przez graniczne rzeki Rezowska, Tundża i Marica oraz góry Strandża. Siły Zbrojne Bułgarii włączyły się do pomocy policji granicznej, strzegącej także bułgarskiej granicy z Grecją i Macedonią przed nielegalnymi imigrantami. We wrześniu 2015 r. szef dyplomacji, Danieł Mitow, oświadczył, że Bułgaria nie sprzeciwia się zasadniczo polityce kwot uchodźców, lecz uważa, że przyjęła ich już wystarczająco wielu. Codziennie zatrzymywanych jest od 100 do 1000 uchodźców, próbujących przekroczyć nielegalnie granicę bułgarską. We wrześniu 2015 roku Bułgaria podniosła kary za przemyt ludzi. Maksymalne grzywny za przemyt ludzi podniesiono z obecnych 1000 lewów do 20 tys. lewów. Maksymalna kara pozbawienia wolności dla przemytników wzrosła do 10 lat, a dla funkcjonariuszy do 12 lat. Rada Ministrów postanowiła przekazać dodatkowe 5 milionów lewów (2,5 miliony euro) państwowej Agencji ds. Uchodźców. Środki te będą przeznaczone na utrzymanie regionalnych biur agencji, przede wszystkim na przyśpieszenie wydawania dokumentów i przyznawania statusu uchodźców. Pod koniec września, Bułgaria zamknęła tymczasowo jedno z trzech przejść granicznych z Turcją – Lesowo. MSW i Państwowa Agencja Bezpieczeństwa Narodowego prowadzą tam operację przeciw przemytowi migrantów. Według MSW najaktywniej w przemycie ludzi uczestniczą Romowie. Uchodźcy kontynuując drogę na Zachód, znajdują schronienie w hostelach, prywatnych domach, głównie romskich oraz w obiektach przemysłowych. Prokurator generalny Sotir Cacarow poinformował, że od początku 2015 roku przeciw przemytnikom ludzi i organizatorom kanałów przerzutu wszczęto ponad 300 dochodzeń. Bułgarska policja zastrzeliła migranta, który przekroczył nielegalnie granicę.

Finlandia

Juha Sipilä, premier Finlandii, zaoferował swój dom jako schronienie dla uchodźców starających się o azyl w tym kraju. Finlandia przyjmie od 15 do 30 tysięcy uchodźców.

Francja

Niektórzy z uchodźców próbują dostać się do Wielkiej Brytanii przez Eurotunel lub promami z Calais. Z tego powodu w okresie sierpień–wrzesień 2015 część z pociągów i promów została wstrzymana. W obszarze Calais powstały obozy uchodźców określane jako „Calais jungle”. W największym z obozów położonym 5 km od centrum miasta przebywało ponad 1000 osób (stan na kwiecień 2015).

Grecja

Jednym z częstszych celów uchodźców jest dostanie się na greckie wyspy położone blisko granicy z Turcją – Chios, Lesbos i Kos. W latach 2008-2012 duża liczba imigrantów dotarła do Turcji i Grecji. Wynikiem tego było wysłanie dodatkowych 1800 policjantów do patrolowania granicy Grecji.

Łącznie w 2015 roku do Grecji trafiło ponad 160 tysięcy osób (stan na wrzesień).

Jordania

Jordania jako państwo graniczące z Syrią było jednym z pierwszych celów uchodźców. Na północy kraju powstał w 2012 roku obóz uchodźców Az-Zatari. Liczbę uchodźców z Syrii przebywających w obozie oszacowano na ponad 80 000 (sierpień 2015).

Manifestacje poparcia dla uchodźców w Austrii

Niemcy

W Konwencji dublińskiej postanowiono, że złożony przez imigranta wniosek o azyl rozpatrywany będzie przez państwo UE, do którego azylant przyjechał w pierwszej kolejności. Jednak większość imigrantów nie stara się o azyl we Włoszech bądź Grecji, lecz podróżuje dalej, najczęściej do Niemiec. Niemcy jednak zrezygnowały z odsyłania uchodźców z Syrii do państw, przez które podróżowali. To działanie spotkało się z krytyką organizacji charytatywnych z powodu nierejestrowania części uchodźców i przymykania oczu na ich podróż na północ Europy.

Polska

W wyniku napływu imigrantów do Europy, zgodnie z decyzją KE w sprawie przyjęcia uchodźców od Grecji i Włoch, do Polski powinno trafić 2659 osób. Dodatkowo do Polski miały by w ciągu najbliższych 2 lat przyjechać 962 osoby (głównie z Syrii) w ramach przesiedlenia uchodźców znajdujących się obecnie poza granicami UE. Obecnie jednak (wrzesień 2015) ze względu na ciągle zwiększającą się liczbę imigrantów, Unia Europejska proponuje Polsce większą liczbę – ok. 10 000.

Spośród cudzoziemców ubiegających się w Polsce o azyl status uchodźcy otrzymują najczęściej Syryjczycy. W 2014 roku spośród 262 cudzoziemców, którzy zostali objęci tą formą międzynarodowej ochrony aż 115 stanowili Syryjczycy.

W 2015 roku fundacja Estera razem z Barnabas Fund przyjęły do Polski 50 syryjskich rodzin zapewniając im zakwaterowanie i środki na życie. We wrześniu 2015 w Gdańsku miał miejsce protest przeciwko przyjmowaniu przez Polskę imigrantów, a Lech Wałęsa zadeklarował, że przyjąłby imigrantów do swojego domu.

Węgry

Tymczasowy płot graniczny na granicy węgiersko-serbskiej

Od początku 2015 roku węgierska policja zatrzymała ponad 67 000 nielegalnych imigrantów, którzy w większości trafili na Węgry przez terytorium Serbii. W ciągu tygodnia na terytorium Węgier przybywało średnio ok. 1000 imigrantów. W związku z tym 17 lipca 2015 roku rząd węgierski zdecydował o zamknięciu zielonej granicy na odcinku węgiersko-serbskim. Tymczasowy płot w celu zabezpieczenia granicy ma mieć długość ok. 175 km i wysokość 4 m. Premier Węgier, Viktor Orbán oświadczył, że nie wyklucza zbudowania bezprecendesowego muru pomiędzy dwoma państwami członkowskimi Strefy Schengen – Węgrami i Chorwacją.

Na początku września zaczęto przewozić uchodźców z terytorium Węgier do Austrii. 102 autokary przewiozły do Austrii ok. 4500 uchodźców, którzy przez kilka dni koczowali na stacji kolejowej Budapest Keleti.

Viktor Orbán oświadczył, że po 15 września 2015 roku granice Węgier zostaną zamknięte, obstawione przez policję oraz, jeśli Zgromadzenie Narodowe wyda zgodę, na węgierskiej granicy zostaną rozmieszczone wojska.

Włochy

Unijna operacja Triton

Większość imigrantów, którzy przepłynęli Morze Śródziemne, trafia początkowo na włoską wyspę Lampedusa oraz do bazy w Katanii.

W 2011 roku Włochy przyjęły 61 000 uchodźców z północnej Afryki. W lipcu 2013 papież Franciszek podczas swojej pierwszej podróży przyleciał na Lampedusę i pomodlił się za imigrantów.

W roku 2014 drogą morską do Włoch trafiło ponad 170 000 imigrantów z czego około 140 000 przypłynęło z Libii. Blisko ⅓ wszystkich imigrantów, którzy przybyli do Włoch stanowią uchodźcy z Erytrei.

Ofiary śmiertelne

3 października 2013 roku u wybrzeży Lampedusy zatonął kuter z imigrantami. Podczas katastrofy zginęło ponad 300 osób, a 155 osób zostało ocalonych. We wrześniu 2014 roku u wybrzeży Malty zatonęła łódź na której znajdowało się ponad 500 imigrantów.

Międzynarodowa Organizacja ds. Migracji podała, że w 2014 roku zginęło 3,5 tys. osób, a od początku 2015 roku do końca sierpnia zginęło 2,5 tysiąca osób, próbujących się dostać drogą morską do Europy.

27 sierpnia 2015 roku u wybrzeży Libii roku zatonęła łódź z 400 uchodźcami z Afryki Subsaharyjskiej, Pakistanu, Syrii, Maroka i Bangladeszu. 201 z nich udało się uratować. 82 ciała morze wyrzuciło na brzeg, a 100 osób zostało uznanych za zaginione. Następnego dnia na austriackiej autostradzie A4 znaleziono ciężarówkę z 71 ciałami nielegalnych imigrantów (w tym 59 mężczyzn, 8 kobiet i czworga dzieci).

Wśród uchodźców dochodzi również do aktów mordowania współtowarzyszy nielegalnej emigracji. 16 kwietnia 2015 roku w Palermo piętnastu muzułmańskich imigrantów wyrzuciło do wody dwunastu chrześcijańskich towarzyszy.

W październiku 2015 r. bułgarska policja zastrzeliła migranta, który wraz z grupą, przekroczył nielegalnie granicę Bułgarii z Turcją w rejonie miasta Sredec. To pierwszy przypadek śmiertelnego postrzelenia migranta na granicy bułgarskiej. Oddano tylko strzał ostrzegawczy, ale migrant został ranny rykoszetem. Odwieziono go do szpitala, lecz w drodze zmarł.

Krytyka

Krytycy postawy UE wykorzystują flagę z czaszkami bądź z martwymi ciałami zamiast gwiazdek jako wyraz sprzeciwu wobec bierności w obliczu śmierci imigrantów

W lipcu Organizacja Narodów Zjednoczonych skrytykowała Unię Europejską za bierną postawę w sprawie kryzysu migracyjnego. William Spindler z UNHCR powiedział:

Widzimy ogromne trudności w tym europejskim kraju. To wszystko dzieje się w Unii Europejskiej, w której znajdują się najbardziej zaawansowane gospodarki świata. Tymczasem sytuacja wciąż się pogarsza. Nie widzimy pełnego i odpowiedniego rozwiązywania tej sytuacji przez Unię Europejską. W niektórych przypadkach wolontariusze i turyści robią dla uchodźców więcej niż władze Grecji.

28 sierpnia 2015 roku artysta Banksy opublikował na swoim profilu na Facebooku przerobione zdjęcie, które ma przedstawić flagę UE, w której zamiast gwiazdek znajdują się dryfujące na wodzie zwłoki imigrantów. Post został udostępniony na portalu ponad 80 tysięcy razy.