Krzelów (województwo świętokrzyskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Krzelów
Zespół Szkół Rolniczych w Krzelowie
Zespół Szkół Rolniczych w Krzelowie
Państwo  Polska
Województwo świętokrzyskie
Powiat jędrzejowski
Gmina Sędziszów
Strefa numeracyjna (+48) 41
Kod pocztowy 28-340[1]
Tablice rejestracyjne TJE
SIMC 0267080
Położenie na mapie gminy Sędziszów
Mapa lokalizacyjna gminy Sędziszów
Krzelów
Krzelów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Krzelów
Krzelów
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa lokalizacyjna województwa świętokrzyskiego
Krzelów
Krzelów
Położenie na mapie powiatu jędrzejowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu jędrzejowskiego
Krzelów
Krzelów
Ziemia50°33′21″N 19°59′26″E/50,555833 19,990556

Krzelówwieś sołecka[2] w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie jędrzejowskim, w gminie Sędziszów[3][4].

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa kieleckiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W średniowieczu była to siedziba rycerskiego rodu pieczętującego się herbem Lis, którzy posiadali tu w XIV wieku zamek, otoczony wodą. W XVII w. był to ośrodek działalności braci polskich. W latach 1650–1665 ich kaznodzieją w Krzelowie, był Krzysztof Crell-Spinowski.

Według opisu Jana Długosza właścicielem Krzelowa a także Tarnawy w wieku XV był Jan Skrzelewski, herbu Topór. Po nim Krzelów przechodzi do rąk możnego rodu Stadnickich. Sekwestrowane po Stadnickim dobra po sprzedaży przeszły ro rodu Trepków a następnie (w połowie XVII wieku) Ossolińskich herbu Topór [5].

W XVII i XVIII w. do klucza Krzelów należały następujące miejscowości: Krzelów z zamkiem, Tarnawa, Bugaj, Szałas, Białowieża, Swaryszów, Wojciechowice z folwarkiem[6].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Pozostałości rycerskiego zamku z XIV w. Zbudował go na wyspie pośród stawów przypuszczalnie kasztelan krakowski Warcisław de Chrzelow. Następnie właścicielem był wojewoda sandomierski Mściwoj de Skrzelow, a po nim Mikołaj, a następnie jego synowie Niemierza i Pełka. Poprzez córkę Pełki o imieniu Jagienka, Krzelów przeszedł w ręce rodu Toporczyków. Po raz pierwszy zamek wzmiankowano w 1409 roku jako castrum będące własnością Prachny wdowy po Janie z Krzelowa. Ponownie castrum wymieniono w 1412 roku. Potem w rękach Stadnickich i Trepków. W XVIII wieku był zamieszkany jeszcze przez rodzinę Ossolińskich ówczesnych właścicieli dóbr krzelowskich. Ossolińscy weszli w posiadanie dóbr Krzelów poprzez małżeństwo Krzysztofa Ossolińskiego, wojewody sandomierskiego z Zofią Cikowską. W 1699 roku i 1718 roku inwentarze opisuje zamek już jako zrujnowany. Z zamku do dziś zachowały się tylko resztki murów.
  • Zespół dworski i folwarczny, (nr rej.: A.134/1-3 z 5.12.1957 i z 28.11.1994)[7]:
    • dwór z XVIII w., przebudowany w 1830 i 1894 r.
    • dwie oficyny z galeriami z 1934 r.
    • rządcówka z 4 ćw. XIX w.
    • kancelaria z 1935 r.
    • stajnia cugowa z końca XIX w.
    • spichrz z 1850 r.
    • stodoła z II połowy XIX w.
    • owczarnia z początku XX w.
    • obora z 1935 r.
    • dom oborowego z 1935 r.
    • piwnica z końca XIX w.
    • trzy bramy wjazdowe z końca XIX w.
    • park z II połowy XVIII w., przebudowany na przełomie XIX/XX w.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  2. Jednostki organizacyjne gminy Sędziszów. Urząd Gminy Sędziszów. [dostęp 2015-03-26].
  3. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2015-03-26].
  4. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 1867, 2013-02-15. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 2015-03-20]. 
  5. Borkiewicz i Linowski 1937 ↓, s. 70.
  6. Krzelów w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. IV: Kęs – Kutno. Warszawa 1883.
  7. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo świętokrzyskie. 2018-09-30. s. 9–10. [dostęp 2015-10-19].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]