Krzyż Armii Krajowej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Krzyż Armii Krajowej
Awers
Awers i rewers
Baretka
Baretka
Ustanowiono 1 sierpnia 1966

Krzyż Armii Krajowej – odznaczenie honorujące członków Polskiego Państwa Podziemnego z okresu II wojny światowej.

Krzyż Armii Krajowej został ustanowiony w 22 rocznicę wybuchu powstania warszawskiego, 1 sierpnia 1966 przez generała Tadeusza Bora-Komorowskiego, byłego dowódcę AK i ówczesnego przewodniczącego rady naczelnej Koła AK w Londynie[1]. Szczegóły ustanowienia odznaczenia wydrukowano w „Dzienniku Polskim” z 2 września 1966[1].

Generał Bór-Komorowski tak określił odznaczenie podczas zjazdu AK w 1966: Krzyż jest symbolem bezgranicznej ofiarności i poświęcenia w walce z okupantem i jednocześnie widomym znakiem rzetelnie spełnionego obowiązku żołnierskiego[1].

Opracowaniem regulaminu Krzyża Armii Krajowej zajmowała się powołana w tym celu komisja, której przewodniczył gen. Karol Ziemski[1]. Po przeprowadzono konkursu został wybrany projekt odznaczenia, którego autorem był inż. Andrzej Bobrowski[1].

Krzyż Armii Krajowej ustanowiono niezależnie od już istniejącej Odznaki Armii Krajowej, do posiadania której byli uprawnione osoby, które służyły w Armii Krajowej przez okres co najmniej trzech miesięcy[1]. W odróżnieniu od tego przyznanie Krzyża Armii Krajowej przewidziano również dla osób należących do AK bez względu na długość służby, jak również dla osób, które mimo nie należały formalnie do AK, to uczestniczyły w walce z okupantem i oddały zasługi na rzecz tej organizacji[1]. Uhonorowani odznaczeniem mogli być zarówno Polacy, jak też cudzoziemcy[1]. Odznaczenie upamiętnienia wysiłki żołnierzy Polski Podziemnej 1939–1945, co oznacza że był nadawany nie tylko żołnierzom AK, lecz także członkom organizacji ją poprzedzających (Służba Zwycięstwu Polski, Związek Walki Zbrojnej).

Krzyż Armii Krajowej nadawano w Londynie. Nie został przyjęty do systemu odznaczeń PRL (posiadanie legitymacji tego odznaczenia było zabronione przez prezesa Zarządu Głównego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację, Mieczysława Moczara[2]). Dopiero od 1992 został uznany za polskie odznaczenie wojskowe, nadawane przez Prezydenta RP. Jego nadawanie uznano za zakończone z dniem 8 maja 1999.

Krzyż Armii Krajowej noszony jest w kolejności po aktualnych odznaczeniach państwowych.

Współczesną wersję odznaczenia opracował rzeźbiarz i medalier Edward Gorol.

Odznaczeni[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Odznaczeni Krzyżem Armii Krajowej.

Pierwszy Krzyż Armii Krajowej nadano pośmiertnie gen. Stefanowi Roweckiemu „Grotowi”.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h Krzyż Armii Krajowej. „Biuletyn”. Nr 2, s. 60, Listopad 1966. Koło Lwowian w Londynie. 
  2. Władysław Pruchniak: Ciąg dalszy moich Wspomnień. W: Andrzej Brygidyn, Magdalena Brygidyn-Paszkiewicz: Wspomnienia i relacje żołnierzy Sanockiego Obwodu Związku Walki Zbrojnej – Armii Krajowej 1939-1944. Sanok: 2012, s. 71. ISBN 978-83-903080-5-0.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

  • Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 10 listopada 1992 r. w sprawie szczegółowego trybu nadawania Krzyża Armii Krajowej i Krzyża Batalionów Chłopskich oraz w sprawie wzoru i szczegółowego trybu nadawania Krzyża Narodowego Czynu Zbrojnego (Dz.U. z 1992 r. Nr 90, poz. 454)