Krzysztof Borek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Krzysztof Borek
Miejsce urodzenia Kraków
Pochodzenie polskie
Data śmierci 1557 lub po 1573
Gatunki muzyka poważna, muzyka renesansowa
Zawód kompozytor, kapelmistrz

Krzysztof Borek (zm. 1557[1] lub po 1573[2]) – polski twórca muzyki renesansowej. Uważany za jednego z pierwszych komponujących na ziemiach polskich pełne cykle mszalne. Prawdopodobnie związany z kapelą rorantystów w Krakowie.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Źródła XIX-wieczne podają, że w 1521 znalazł się na dworze królowej Bony, gdzie był wykorzystywany do odpowiedzialnych zadań dworsko-politycznych. Następnie miał zostać duchownym i kapelanem królewskim. W końcu kapelmistrzem kapeli Rorantystów na Wawelu. Za datę śmierci przyjmowano 1557. Niemal wszystkie te informacje zostały jednak zakwestionowane. Część badaczy uważa, że chodzi o dwie różne osoby o nazwisku Borek[2].

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Zachowana twórczość to dwie, prawdopodobnie niekompletne[3][4][5] (brak jednego głosu) 5-głosowe msze a cappella, przeznaczone na chór:

  • Msza Te Deum laudamus (z adnotacją 1573 co może oznaczać rok skomponowania dzieła, ale również rok jej skopiowania[2]) – msza niekompletnie przeimitowana[6], oparta na cantus firmus melodii hymnu Te Deum laudamus.
  • msza bez tytułu (łac. sine nomine; K-G-C-S[7]) - msza przeimitowana; możliwe, że napisana na podstawie niezidentyfikowanego cantus firmus[8]; możliwe, że parodiowana[6]

Obie znalezione w muzykaliach kapeli królewskiej[2]. Dotarła do naszych czasów także Missa Mater Matris, będąca przeróbką Missa Mater Patris Josquina des Prés[9]. Większość muzykologów przyjmuje[10], że Borek w jakiś sposób był związany z kapelą Rorantystów (niewykluczone nawet, że był jej kierownikiem[11]), a jego msze napisane specjalnie dla tego zespołu[12]. Współcześnie wydana drukiem jest cała msza Te Deum (bez zaginionego piątego głosu) oraz Sanctus z mszy bez tytułu, w 5-gł. rekonstrukcji Zygmunta M. Szweykowskiego i Mirosława Perza (Kraków 1964, 1993).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Z. Jachimecki Muzyka polska w rozwoju historycznym tom I, Kraków 1948
  2. a b c d A. Chybiński Słownik muzyków dawnej Polski Kraków 1948/49
  3. o niekompletności 5-głosowych mszy Borka piszą badacze starszego pokolenia, m.in. Z. Jachimecki oraz A. Chybiński
  4. o kompletności mszy Borka jako utworów 4-głosowych piszą J.M. i K. Chomińscy Historia muzyki polskiej, cz. I, Kraków 1995 oraz Tomasz Czepiel w Music at the Royal Court and Chapel in Poland, c. 1543-1600, New York 1996
  5. P. Poźniak w Repertuar polskiej muzyki wokalnej w epoce renesansu, Kraków 1999 uważa, że możliwe jest, by msza Te Deum była 5-głosowa, ale przychyla się do opinii, że msza bez nazwy została oryginalnie skomponowana jako 4-głosowa
  6. a b P. Poźniak w Repertuar polskiej muzyki wokalnej w epoce renesansu, Kraków 1999
  7. Za: www.completorium.republika.pl)
  8. sugeruje to K. Morawska, Z. Szweykowski oraz T. Czepiel
  9. Nie podaje jej co prawda Encyklopedia muzyczna PWM, jest jednak omawiana w książce Późniaka (Repertuar...) i wspomniana w www.completorium.republika.pl.
  10. A. Chybiński w Słowniku muzyków dawnej Polski Kraków 1948/49 odrzuca taką możliwość podając, że jeden z głosów to sopran, którym Rorantyści nie dysponowali
  11. jak twierdzi Ewa Obniska w Dzieje muzyki polskiej red. Tadeusz Ochlewski, Wydawnictwo Interpress, Warszawa 1984, ​ISBN 83-223-2013-2
  12. P. Poźniak podaje ambitus głosów dla mszy bez tytułu: a-a1, d-g1, d-d1, F-a - a więc dwa tenory i dwa basy

Nagrania[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Encyklopedia muzyki. Andrzej Chodkowski (red.). Warszawa: PWN, 1995, s. 114. ISBN 83-01-11390-1. (pol.)
  • Borek Krzysztof, Elżbieta Zwolińska, w: Encyklopedia muzyczna PWM: tom I ab pod red. Elżbiety Dziębowskiej, wyd. PWM, Kraków 1979 (​ISBN 83-224-0113-2​) oraz suplement, wyd. PWM, Kraków 1998, ​ISBN 83-224-0492-1
  • Późniak Piotr, Repertuar polskiej muzyki wokalnej w epoce Renesansu, Musica Iagiellonica, Kraków 1999

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]