Księga Estery

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Księga Estery – (hebr. מגילת אֶסְתֵּר Megilat Ester) jedna z ksiąg biblijnych, wchodząca w skład Starego Testamentu. W Septuagincie i jej przekładach na inne języki znajduje się bezpośrednio po Księdze Judyty. Nazwana jest od imienia głównej bohaterki – Estery.

Treść[edytuj | edytuj kod]

Składająca się z 10 rozdziałów księga zawiera opowieść o pewnym epizodzie z życia dworskiego perskiego króla Achaszwerosza (prawdopodobnie Kserkses I). Na jego dworze w Suzie pojawiła się młoda Żydówka Hadasa lub Estera, która została nową królową, gdy Achaszwerosz oddalił swoją żonę Waszti. Opiekun Estery Mordechaj zakazał jej wyjawiać swoje pochodzenie.

Odkrywszy spisek eunuchów przeciw królowi, Mordechaj uprzedził Achaszwerosza o zamachu na jego życie. Tymczasem największemu dostojnikowi dworskiemu Hamanowi Agagicie udało się wymóc na królu dekret przeciw Żydom, na mocy którego mieli oni być zgładzeni w trzynastym dniu miesiąca adar (luty-marzec). Na polecenie Mordochaja Estera przekonała władcę do cofnięcia dekretu.

Haman postanowił ubiegać się u Achaszwerosza o powieszenie Mordochaja, gdyż ten nie chciał mu się pokłonić. Król tymczasem przeczytał kroniki i przypomniał o wykryciu spisku przez Mordochaja. Zapytał więc Hamana, co powinien uczynić dla osoby, którą chciałby uhonorować. Haman, myśląc, że chodzi o niego, podał wyszukane propozycje, po czym otrzymał polecenie, aby sam w ten sposób uczcił Mordechaja.

Estera wyjawiła królowi, że Haman wydał ją wraz z jej ludem na zagładę. Haman zostaje powieszony przez króla, a Mordechaj zajął jego miejsce. Na prośbę Estery król zezwolił Żydom zgładzić swych wrogów. Trzynastego dnia miesiąca adar Żydzi zabili w Suzie pięciuset mężów[1], a na prowincjach – 75 tys. swoich wrogów. Następnego dnia, na życzenie Estery, zgładzono także dziesięciu synów Hamana i trzystu wrogów. Na cześć tych zajść w prowincjach wyznaczono czternasty dzień miesiąca adar, a w stolicy – piętnasty dzień na Święto Purim i dzień odpoczynku dla wszystkich Żydów.

Na końcu Księga Estry zawiera informację o tym, że dalsze wydarzenia z dziejów Achaszwerosza i Mordochaja spisane zostały w Księdze dziejów królów Medii i Persji. Mordechaj został drugą osobistością po królu i działał dla dobra swojego ludu[2].

Analiza[edytuj | edytuj kod]

Autor Księgi Estery jest anonimowy[3].

Księga Estery została włączona do Pism (Ketubim). W Biblii Hebrajskiej znajduje się na ósmym miejscu, pomiędzy Lamentacjami a Księgą Daniela[4]. Wraz z Pieśnią nad Pieśniami, Księgą Rut, Lamentacajmi i Koheletem Księga Estery zaliczana jest w kanonie hebrajskim do całości tzw. „pięciu zwojów”. Już w okresie Miszny czytano rankiem w Purim, potem zaś w wigilię tego święta[5].

Księga Estery powstała znacznie później, niż opisywane w nich wydarzenia[3], prawdopodobnie wkrótce po 190 roku p.n.e., ponieważ Jezus, syn Syracha, nie wymienia w swoim tekście imion Estery i Mordochaja. Wyróżnia się na tle innych ksiąg swoimi walorami artystycznymi. Jest zarazem dowodem na rozbudzony nacjonalizm w okresie wojen machabejskich, co odbiegało od celów, stawianych wyznawcom judaizmu przez proroków. Dlatego też stawiano opory przed włączeniem jej do kanonu ksiąg świętych (np. brak jej wśród rękopisów z Qumran[6].). Księga uważana była za dzieło świeckie, ponieważ nie zawiera imienia Jahwe, ani jego imion opisowych (Pan, Najwyższy itd.). Redakcji dokonali Żydzi aleksandryjscy, nadając jej barwy pobożności, co później przeszło do Wulgaty, Peszitty i Targuma jako deuterokanoniczny dodatek do Księgi Estery[7]. W przekładzie Septuaginty Księga Estery zawiera kilka dodatków. Są to dekrety królewskie, sen Mordochaja wraz z jego wyjaśnieniem, modlitwy Mordochaja i Estery oraz kilka fragmentów o treści historycznej. W LXX są one wplecione w treść księgi, natomiast Wulgata umieszcza je na końcu jako Est 10,4–15,24[8]. W Nowym Testamencie o Księdze Estery brak wzmianek, Ojcowie Kościoła nie pozostawili do niej komentarzy, Meliton z Sardes nie zawarł jej w swoim spisie ksiąg świętych.

Księga Estery uzasadnia wprowadzenie Święta Purim, należy więc do legend etiologicznych. Tekst pozornie przedstawia wydarzenia historyczne, podając nazwy i bilans ofiar konfliktu oraz odwołując się do królewskich dekretów i dokumentów historycznych. Taki zabieg miał uzasadnić wprowadzenie do judaizmu nowego święta, które w dodatku pochodziło spoza obszaru Palestyny[7]. Dzieło prawdopodobnie powstało w kręgu żydowskiej diaspory na wschodzie. Świadczą o tym miejsce opowieści i znajomość obyczajów na dworze perskim. Księga nie opisuje prawdziwych wydarzeń. Po pierwsze, panujący w latach 486–465 p.n.e. Kserkses I, który był prawdopodobnie biblijnym Achaszweroszem, nie miał żydowskiej małżonki o imieniu Ester. Po drugie, Mordochaj w momencie opisanych wydarzeń miałby około stu jedenastu lat, był bowiem wzięty do niewoli w 597 roku p.n.e. za panowania Jehojachina – tym bardziej opowieść wykroczyłaby poza ramy historyczne, jeśli wziąć pod uwagę młody wiek Estery. Lingwistycznie słowo pur jest w Księdze Estery wyjaśniane hebrajskim terminem goral, w związku z czym niekiedy usiłowano umieścić opisywane wydarzenia w okresie panowania Kserksesa II (404–359 p.n.e.), jednak działanie to nie uwiarygadnia tekstu.

Oprócz wątków historycznych Księga Estery zawiera motywy baśniowe, mitologiczne i poetyckie. Hermann Gunkel zaliczał ją do powieści historycznych. Carl Heinrich Cornill twierdził, że w Księdze Estery można dostrzec ślady wydarzeń z okresu wojen machabejskich, m.in. data obchodów Święta Purim pokrywa się z dniem, w którym Juda Machabeusz zwyciężył Nikanora (1 Mch 7, 49; 2 Mch 15, 36). Robert Henry Pfeiffer uważał księgę za dzieło literackie, które za Jana Hirkana (134–104 p.n.e.) miało uzasadniać kilkudniowe obchody zwycięstwa nad Nikanorem. Wątek podobnej opowieści był przypuszczalnie znany autorowi ze źródeł perskich.

Z motywów mitologicznych Peter Jensen i Heinrich Zimmern dostrzegali w Księdze Ester konflikt pomiędzy bogami babilońskimi (Ester – Isztar, Mordochaj – Marduk) a elamickimi (Waszti – Maszti, Haman – Humman), a nazwę purim wywodzono z języka akadyjskiego puhru („zgromadzenie bogów”). Julius Lewy i Paul de Lagarde doszukiwali się w Święcie Purim pierwowzoru perskiego święta Farwadigan[9].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. W. Tyloch, Dzieje ksiąg Starego Testamentu, s. 235.
  2. W. Tyloch, Dzieje ksiąg Starego Testamentu, s. 236.
  3. a b W. Tyloch, Dzieje ksiąg Starego Testamentu, s. 30.
  4. W. Tyloch, Dzieje ksiąg Starego Testamentu, s. 187.
  5. W. Tyloch, Dzieje ksiąg Starego Testamentu, s. 220–221.
  6. W. Tyloch, Dzieje ksiąg Starego Testamentu, s. 22.
  7. a b W. Tyloch, Dzieje ksiąg Starego Testamentu, s. 237.
  8. H. Langkammer, Słownik biblijny, s. 54.
  9. W. Tyloch, Dzieje ksiąg Starego Testamentu, s. 236–237.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Hugolin Langkammer, Józef Kozyra, Słownik biblijny, Ryszard Rubinkiewicz (oprac.), Katowice: Księgarnia Św[iętego] Jacka, 1990, ISBN 83-7030-014-6, OCLC 749414283.
  • Tyloch W., Dzieje ksiąg Starego Testamentu, Warszawa 1985. ​​ISBN 83-05-12655-2​.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]