Ku Klux Klan

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ku Klux Klan
Flaga Ku Klux Klanu
Flaga Ku Klux Klanu
Utworzenie 1865

Ku Klux Klan (KKK) – organizacja rasistowska, utworzona w miejscowości Pulaski w Stanach Zjednoczonych, częściowo zakonspirowana, walcząca o utrzymanie supremacji białych w USA i dążąca do ograniczenia praw innych grup rasowych i etnicznych, głównie Afroamerykanów, oraz Żydów, jak i katolików jako grupy wyznaniowej (mimo iż jego członkowie uważali KKK za stowarzyszenie chrześcijańskie), zorganizowana na wzór tajnego stowarzyszenia. Powstała w XIX wieku (po wojnie secesyjnej), reaktywowana w 1915 roku, w szczytowym momencie posiadała ok. 4 mln członków w całych Stanach Zjednoczonych. Począwszy od lat 30. popularność KKK zaczęła jednak gwałtownie spadać i w konsekwencji w 1944 roku organizacja została rozwiązana. Po II wojnie światowej ruch zaczął się odradzać, ale w znacznie bardziej ograniczonej formie. Z powodu dopuszczania się przemocy na tle rasowym i religijnym był zwalczany przez Kongres Stanów Zjednoczonych i władze federalne. Na przełomie XX i XXI wieku składał się z szeregu marginalnych i niezależnie od siebie działających organizacji. Można więc mówić w perspektywie historycznej o co najmniej trzech Ku Klux Klanach, niezależnych i nie zachowujących ciągłości swojej historii.

Nazwa organizacji pochodzi od kombinacji greckiego słowa kyklos (okrąg, koło) ze słowem klan. Według innej wersji jest to onomatopeja, oddająca dźwięk przeładowania broni palnej[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Rycina przedstawiająca trzech członków Ku Klux Klanu aresztowanych w 1871 roku za usiłowanie zabójstwa

Pierwszy KKK - po wojnie secesyjnej[edytuj | edytuj kod]

Ku Klux Klan to organizacja, która powstała wkrótce po zakończeniu wojny secesyjnej (pierwsza grupa zawiązała się 24 grudnia 1865 roku, w Pulaski, w stanie Tennessee, a w kwietniu 1867 roku organizacje lokalne zorganizowano na szczeblu centralnym w Nashville). Jej założycielami było 6 weteranów armii Południa - kpt. J. Lester, mjr J.R. Crow, J. Kennedy, C. Jones, R. Reed i F. Mc Cord. Początkowo niosła pomoc wdowom i sierotom po zabitych żołnierzach Konfederacji. Jej członkowie zakładali białe ubrania, symbolizujące dusze poległych Konfederatów, choć zdaniem innych szata i kaptur mają nawiązywać do strojów wykorzystywanych w trakcie hiszpańskich Pastas i procesji. Od samego początku Ku Klux Klan przybrał charakter organizacji klanowej, a zadecydowało o tym pochodzenie narodowe kilku jego założycieli. Co najmniej dwóch z nich wywodziło się z tradycji celtyckiej (byli Iroszkotami), w której były silne struktury klanowe. Rozwój Ku Klux Klanu ułatwiło upodobanie Amerykanów z Południa do tajnych organizacji, fascynacja masonerią i wiara we własne posłannictwo dziejowe.

Na pierwszym zjeździe członków organizacji wiosną 1867 r., nastąpiły istotne zmiany programowe i strukturalne. Pod wpływem bieżących wydarzeń (wprowadzenie okupacji wojskowej) postanowiono ustosunkować się do nowej rzeczywistości, stwierdzając, że Ku-Klux-Klan będzie występował w obronie: Konstytucji, byłych żołnierzy Konfederacji oraz praw białej większości mieszkańców Południa. W tym celu rozproszone i pozostające w luźnym związku lokalne organizacje postanowiono zjednoczyć, przyjmując jednolitą i zhierarchizowaną strukturę. Na czele organizacji stał Wielki Mag bądź Wielki Czarownik (Grand Wizard) sprawujący władzę nad Niewidzialnym Imperium Południa (Invisible Empire of the South). Podlegali mu niżsi rangą oficerowie, w zależności od szczebla, zwani Wielkimi Smokami (Grand Dragon), Czarnymi Jastrzębiami (Black Hawk) lub Wielkimi Cyklopami (Grand Cyclop)[2].

Z czasem KKK przekształcił się w organizację rasistowską, głoszącą wyższość białego człowieka, zwłaszcza anglojęzycznego protestanta. Metodami terrorystycznymi zwalczał równouprawnienie czarnoskórych, a także przychylnych im białych ludzi[3]. KKK w praktyce był organizacją nietykalną, więc jego ofiary nie miały się do kogo zwrócić o pomoc. W styczniu 1869 roku został formalnie rozwiązany przez jego przywódcę, generała konfederatów Nathana Bedforda Forresta, który nakazał spalenie strojów i dokumentów. Część organizacji lokalnych działała jednak nielegalnie nadal, niektóre przez wiele lat. Liczebność Ku Klux Klanu w 1869 roku oceniano na 550 tysięcy członków (w 1861 na Południu mieszkało łącznie 15 mln ludzi); była to więc organizacja masowa. Kilku gubernatorów z południa zaangażowało w walkę z KKK Milicje Stanowe, ale bez większego skutku. W latach 1871-1872 Kongres Stanów przyjął trzy ustawy o szczególnych uprawnieniach władz wykonawczych (Enforcement Acts i Ku Klux Klan Act), zakazujące przebieranie się lub spiskowania przeciwko prawom obywatelskim. W dziewięciu hrabstwach Karoliny Południowej, gdzie nasilenie akcji Ku-Klux-Klanu było wówczas największe, wprowadzono stan wyjątkowy. Ostatecznie Rząd Federalny przeprowadził masową akcję przeciwko KKK, co ostatecznie doprowadziło do zaniku KKK. Kiedy prezydent Rutherford Hayes zakończył Rekonstrukcję w 1876, zakończył istnienie KKK[4].

Drugi KKK - lata 1915-1944[edytuj | edytuj kod]

Marsz Ku Klux Klanu w Waszyngtonie, 1928 rok
William Joseph Simmons
Palenie krzyża przez członków KKK

Ku Klux Klan narodził się ponownie 8 lutego 1915 roku w Atlancie (stan Georgia). Założył go wędrowny kramarz, kaznodzieja i fanatyk William Joseph Simmons pod wpływem filmu Narodziny narodu. Hasłami były: „hegemonia białych", „prawdziwy patriotyzm", „czysty amerykanizm". Jego siłą i głównym napędem była nostalgia za „południowym" trybem życia, a wreszcie reakcja na rosnącą falę imigracji oraz dyskryminacja religijna w stosunku do żydów, katolików i innych. Nowy klan przyjął ceremoniały i tytuły pierwszego: terytorium Stanów było Niewidzialnym Cesarstwem Ku Klux Klanu, z Wielkim Magiem na czele. Każdy stan był królestwem z Wielkim Tytanem na czele. Dalej szli Wielcy Olbrzymi i Wielcy Cyklopi.

Drugi Ku Klux Klan w latach 20. XX wieku osiągnął liczbę 4-5 mln członków[5], organizował marsze, jego członkowie przebierali się w białe, charakterystyczne stroje i palili krzyże. Aż do roku 1927 Ku Klux Klan był w życiu Stanów realną siłą, z którą musiał się liczyć nawet rząd. Jednakże gorszące niesnaski wewnętrzne, korupcja i przemoc spowodowały szybki upadek ruchu. „Świątynia" Ku Klux Klanu w Fort Worth została przez przeciwników organizacji wysadzona w powietrze. Wielki Mag Edward Y. Clarke, który już od roku 1929 cierpiał na megalomanię (uważał się za wcielenie Juliusza Cezara i Dalajlamę), popadł w obłęd, który sprawił, że w roku 1932 został zamknięty w nowojorskim szpitalu dla obłąkanych. W latach 30. XX wieku liczba członków Klanu spadła, a w 1944 roku został on czasowo rozwiązany.

Trzeci KKK − po 1945 roku[edytuj | edytuj kod]

W 1945 roku KKK wznowił działalność w stanie Georgia serią linczów, zabójstw i podpaleń, tym razem nie wytworzył zwartej struktury, lecz działał w formie luźno powiązanych grupek i frakcji. Wzmógł swoją działalność w latach sześćdziesiątych, w reakcji na wdrażanie w życie Ustawy o Prawach Obywatelskich (Civil Rights Act). KKK złączył się później z innymi, mniejszymi organizacjami rasistowskimi, tworząc Zjednoczone Klany Ameryki, którymi dowodził William Simmons. Głównymi wrogami Klanu byli między innymi Martin Luther King, ówczesny prezydent Stanów Zjednoczonych Lyndon B. Johnson i wszyscy, którzy nie zgadzali się z „zasadami" ruchu. Popierali jednak politykę osób zgadzających się z nimi (np. George Wallace).

Członkowie oraz osoby popierające Ku Klux Klan organizowały liczne parady na ulicach miast z propagandowymi transparentami, takimi jak np. "KKKK" (Knights of Ku Klux Klan - Rycerze Ku Klux Klanu) czy karykaturalnym wizerunkiem Martina Luthera Kinga z obraźliwymi tekstami. Ku Klux Klan wolał raczej zabijać swoich przeciwników innego wyznania i koloru skóry, niż prowadzić segregację rasową. Jego członkowie w aktach przemocy posługiwali się najczęściej sznurem i bronią palną (zazwyczaj pistoletami). Zdarzały się przypadki powieszenia, pobicia, postrzelenia, zastrzelenia itp.

Za najbardziej niesławne grupy KKK uważa się Białych Rycerzy z Missisipi i grupę Klanu z miasteczka Birmingham, nazywane Bombingham od serii zamachów bombowych.

FBI utrzymywało swoich agentów w szeregach członków KKK, co w dużej mierze ułatwiało rozpracowanie ruchu. Współcześnie składa się on z około 100 niezależnie działających od siebie niewielkich grup i klanów (tzw. klaverns), funkcjonujących głównie na obszarze Głębokiego Południa USA. W latach 90. oceniano, że w sumie należy do nich nie więcej niż 10 tys. osób[6].

Członkowie[edytuj | edytuj kod]

Kiedyś do szeregów KKK przynależało mniej lub bardziej jawnie wielu wpływowych polityków amerykańskich (niektórzy nawet w czasie piastowania wysokich funkcji), m.in

Jednym z byłych liderów Ku Klux Klanu jest David Duke, obecnie[kiedy?] wygłaszający wykłady, publikujący książki[7].

Język[edytuj | edytuj kod]

Członkowie Ku Klux Klanu stworzyli sekretny język klanquaqe, dzięki któremu mogli porozumiewać się między sobą, chroniąc się przed osobami z zewnątrz. Hasło pytające o członkostwo w bractwie brzmiało "ayak" (Are you a Klansman? - co znaczy: Czy jesteś członkiem Klanu?), a odpowiedź twierdząca - "akia" (A Klansman I am - Jestem członkiem Klanu).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Karol May, Winnetou, t. 2. rdz. 2
  2. Krzysztof Michałek, Na drodze ku potędze, Warszawa 1991, s.70.
  3. Teksty przysiąg, składanych przez nowych członków, wśród wrogów prócz czarnoskórych wymieniały także białych, zaangażowanych w realizację kongresowej Rekonstrukcji. Wymieniano tam zatem radykalnych republikanów i urzędników Biura ds. Uchodźców, carpetbaggerów oraz Południowców współpracujących z władzami okupacyjnymi (scallwages). Tamże.
  4. W ciągu kilku lat działalności członkowie Ku-Klux-Klanu zabili 35 tys. swoich przeciwników. Oprócz Klanu działało na Południu szereg mniejszych związków, stawiających sobie podobne cele. Najbardziej znane to: Rycerze Białej Kamelii (Knights of the White Camelia), Blade Twarze (Pale Face) i Rycerze Wschodzącego Słońca (Knights of the Rising Sun). Tamże, s.71.
  5. Podawane są też większe liczby, do 7 czy 8 mln, trudne do weryfikacji. Tamże, s.287.
  6. Ku Klux Klan (ang.). history.com. [dostęp 2012-07-03].
  7. Dlaczego Iran wybiela historię Europy?, gazeta.pl: Czechy: aresztowano polityka z USA, byłego szefa Ku-Klux-Klanu. [dostęp 06.12.2010].

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Ku Klux Klan w USA 1915-1944, Krzysztof Kasiński, Szczecin: Wydawnictwo MyBook, 2007.
  • Ku Klux Klan, Jerzy Sobieraj, Warszawa: Dom Wydawniczy Bellona, 2004.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]