Kubek ołowianoszary

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kubek ołowianoszary
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd pieczarkowce
Rodzina pieczarkowate
Rodzaj Cyathus
Gatunek kubek ołowianoszary
Nazwa systematyczna
Cyathus olla (Batsch) Pers.
Syn. meth. fung. (Göttingen) 1: 237 (1801)
2014-02-18 Cyathus olla (Batsch) Pers 404542.jpg
2012-11-11 Cyathus olla.jpg

Kubek ołowianoszary (Cyathus olla (Batsch) Pers.) – gatunek grzybów z rodziny pieczarkowatych (Agaricaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Cyathus, Agaricaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1783 r. August Johann Batsch nadając mu nazwę Peziza olla. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1801 r. Christiaan Hendrik Persoon[1]. Posiada 24 synonimy łacińskie[2].

Nazwę polską zaproponował Władysław Wojewoda w 2003 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też jako kubek ogrodowy lub czarkówka ogrodowa[3].

Morfologia[edytuj]

Owocnik

W kształcie pucharu lub kubka o wysokości 0,8-1,2 cm i szerokości 0,5-1 cm. Młode osobniki są całkowicie zamknięte i mają wypukły i zaokrąglony szczyt. Po dojrzeniu szczyt kubka otwiera się, odsłaniając wnętrze z perydiolami. Zewnętrzna powierzchnia jest delikatnie owłosiona, ma kolor początkowo ochrowy lub jasnobrązowy, potem szarawy. Wewnętrzna powierzchnia kubka jest gładka, naga, błyszcząca i ma popielaty kolor. Perydiole są krążkowate, zwykle błyszczące. Mają białawy lub szarawy kolor i rozmiary 2-3,5 mm. Przyczepione są do owocnika cienkimi sznureczkami (funiculus)[4].

Zarodniki

Bezbarwne, elipsoidalne lub jajowate, o rozmiarach 8–13 × 5–8 μm[4].

Biologia[edytuj]

Płodny owocnik zamknięty jest błoną (epifragma), która po osiągnięciu przez owocnik dojrzałości rozrywa się uwalniając perydiole. Resztki osłony mogą się zachować na krawędziach[5]. Spadające krople deszczu powodują wyrzucenie perydioli z kubka wraz ze sznureczkami (funiculus). Sznureczki są kleiste i kształtem przypominają kotwicę. Po dotknięciu do podłoża okręcają się wokół cienkich łodyg, włosków, itp[6]. Puste owocniki (kubki) pozostają jeszcze jakiś czas przytwierdzone do podłoża.

Występowanie i siedlisko[edytuj]

Gatunek kosmopolityczny, poza Antarktydą występuje na wszystkich kontynentach, a także na wielu wyspach[7]. W Polsce gatunek pospolity[3].

Rośnie na ziemi, na szczątkach drewna różnych gatunków drzew, zarówno liściastych, jak iglastych, a także na liściach, resztkach słomy i innych resztkach roślinnych. Można go spotkać w lasach, na polach i w ogrodach, a nawet w mieszkaniach i na balkonach (np. na butwiejącym drewnie). Owocniki pojawiają się od lata do jesieni, zazwyczaj gromadnie[4].

Znaczenie[edytuj]

Saprotrof. Grzyb niejadalny[4].

Gatunki podobne[edytuj]

W Polsce występują jeszcze dwa podobne wielkością i kształtem kubki: kubek prążkowany (Cyathus striatus), który z zewnątrz jest silnie kolczasty, od wewnątrz zaś prążkowany[6], oraz kubek gnojowy (Cyathus stercoreus), również mający kolczastą powierzchnię zewnętrzną i rosnący na odchodach zwierzęcych[4].

Przypisy

  1. a b c Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-09-15].
  2. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-09-20].
  3. a b Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. a b c d e Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  5. Na grzyby. [dostęp 2012-10-03].
  6. a b Till R. Lohmeyer, Ute Kũnkele: Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie. Warszawa: 2006. ISBN 978-1-40547-937-0.
  7. Discover Life Maps. [dostęp 2016-01-10].