Kulczyk (zwyczajny)

Kulczyk (zwyczajny)
	Serinus serinus
	(Linnaeus, 1766)
	; Samiec
	; Samica
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ptaki
Podgromada	Neornithes
Infragromada	ptaki neognatyczne
Rząd	wróblowe
Podrząd	śpiewające
Rodzina	łuszczakowate
Podrodzina	łuskacze
Plemię	Carduelini
Rodzaj	Serinus
Gatunek	kulczyk (zwyczajny)
Synonimy
	Fringilla Serinus Linnaeus, 1766;
	Fringilla Serinus Linnaeus, 1766;
	Kategoria zagrożenia (CKGZ)
	; najmniejszej troski
	Zasięg występowania
	; letnie lęgowiska występuje całorocznie zimowiska
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Kulczyk (zwyczajny)^[4] (Serinus serinus) – gatunek małego ptaka wędrownego z rodziny łuszczakowatych (Fringillidae). Zamieszkuje Europę, Bliski Wschód i północną Afrykę. Nie jest zagrożony. Monotypowy^[2]^[5]^[6].

Zasięg występowania

Kulczyk zamieszkuje zachodnią, południową i środkową Europę, północną Afrykę i Bliski Wschód; także Wyspy Kanaryjskie (Teneryfę i Gran Canarię)^[2]. Populacje południowe osiadłe, północne – wędrowne (przeloty III–V i IX–XI); zimują w południowej i południowo-zachodniej Europie, północnej Afryce, w krajach Lewantu i w Iraku^[2]. Poza sezonem lęgowym tworzy stada, często mieszane z czyżami i innymi łuszczakami.

W Polsce liczny ptak lęgowy, w wielu rejonach na północy i zachodzie kraju średnio liczny. Najliczniej występuje na Śląsku i Podkarpaciu oraz na terenach dużych aglomeracji miejskich^[7].

Dawniej występował jedynie na obszarach śródziemnomorskich, w XIX wieku rozpoczął ekspansję na północ^[7]. Pierwszy lęg na ziemiach polskich odnotowano w połowie XIX wieku^[8].

Morfologia

Wygląd: Najmniejszy z europejskich łuszczaków, zbliżony wielkością do czyża. Samce mają kuper, pierś i czoło cytrynowożółte, a brzuch biały. Grzbiet, głowa i boki wyraźnie kreskowane. Przez skrzydła przechodzą dwie jaśniejsze pręgi. Samica jest podobna do samca, lecz bardziej matowa, zielonkawożółta, z gęstszym kreskowaniem na wierzchu i spodzie ciała, brwi ma węższe, a kuper często znacznie bledszy^[2].

Wymiary średnie

Długość ciała 11–12 cm^[2]
Rozpiętość skrzydeł ok. 20 cm
Masa ciała 8,5–14 g^[2]

Ekologia i zachowanie

Śpiew kulczyka

Biotop: Obrzeża borów i lasów mieszanych, parki, sady, ogrody^[7], otwarte przestrzenie ze skąpą, niską roślinnością.
Pożywienie: Nasiona, pąki, kiełki, kwiaty oraz małe bezkręgowce^[2].

Rozród

Sezon lęgowy trwa od lutego do początku sierpnia. Zazwyczaj wyprowadza jeden lęg w sezonie, ale w części Europy Środkowej często dwa^[2].

Gniazdo: Starannie uwite i umieszczone na wysokości 3–8 metrów nad ziemią w okółku bocznej gałęzi.
Jaja: Samica składa 3–4 jaja o średnich wymiarach 11×16 mm, białe z odcieniem niebieskawym i nielicznymi, słabo widocznymi, czerwonymi plamkami.
Wysiadywanie, pisklęta: Wysiadywaniem zajmuje się wyłącznie samica przez 12–13 dni^[2]. Pisklęta przebywają w gnieździe przez 15–18 dni i są karmione przez oboje rodziców^[2].

Status zagrożenia i ochrona

IUCN uznaje kulczyka za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1988 roku. Liczebność światowej populacji, wstępnie obliczona na podstawie szacunków organizacji BirdLife International dla Europy i całej Turcji na rok 2015, zawiera się w przedziale 45–75 milionów dorosłych osobników. Globalny trend liczebności populacji uznawany jest za spadkowy^[3].

Na terenie Polski kulczyk jest objęty ścisłą ochroną gatunkową^[9]. Na Czerwonej liście ptaków Polski został sklasyfikowany jako gatunek najmniejszej troski (LC)^[10]. Według szacunków Monitoringu Pospolitych Ptaków Lęgowych, w latach 2013–2018 populacja kulczyka w Polsce liczyła 567–749 tysięcy par lęgowych^[11].

Zobacz też

ptaki Polski

Przypisy

↑ Serinus serinus, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 del Hoyo, J., Elliot, A. & Christie, D.A. (red.), Handbook of the Birds of the World, t. 15. Weavers to New World Warblers, Barcelona: Lynx Edicions, 2010, s. 516–517, ISBN 978-84-96553-68-2 .
1 2 BirdLife International, Serinus serinus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2018, wersja 2025-2 [dostęp 2026-06-20] (ang.).
↑ P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Carduelini Vigors, 1825 (wersja: 2024-10-23). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-06-20].
↑ F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.1) [online], 20 lutego 2025 [dostęp 2026-06-20] (ang.).
↑ AviList Core Team, AviList: The Global Avian Checklist, v2025b, 2026, DOI: 10.2173/avilist.v2025b (ang.).
1 2 3 Kuczyński L., Chylarecki P.: Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski. Rozmieszczenie, wybiórczość siedliskowa, trendy. Warszawa: GIOŚ, 2012. ISBN 978-83-61227-40-3.
↑ PrzemysławP. Chylarecki PrzemysławP. i inni, Trendy liczebności ptaków w Polsce, Warszawa: GIOŚ, 2018, ISBN 978-83-950881-0-0 .
↑ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz. U. z 2016 r. poz. 2183).
↑ Wilk T., Chodkiewicz T., Sikora A., Chylarecki P., Kuczyński L.: Czerwona lista ptaków Polski. OTOP, Marki, 2020.
↑ Chodkiewicz T., Chylarecki P., Sikora A., Wardecki Ł., Bobrek R., Neubauer G., Marchowski D., Dmoch A., Kuczyński L.. Raport z wdrażania art. 12 Dyrektywy Ptasiej w Polsce w latach 2013–2018: stan, zmiany, zagrożenia. „Biuletyn Monitoringu Przyrody”. 20, s. 1–80, 2019.

Linki zewnętrzne

Zdjęcia, nagrania głosów i krótkie filmy. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).

[itis-1] Serinus serinus, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).

[HBW15-2] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 del Hoyo, J., Elliot, A. & Christie, D.A. (red.), Handbook of the Birds of the World, t. 15. Weavers to New World Warblers, Barcelona: Lynx Edicions, 2010, s. 516–517, ISBN 978-84-96553-68-2 .

[iucn-3] 1 2 BirdLife International, Serinus serinus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2018, wersja 2025-2 [dostęp 2026-06-20] (ang.).

[mk-4] P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Carduelini Vigors, 1825 (wersja: 2024-10-23). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-06-20].

[ioc-5] F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.1) [online], 20 lutego 2025 [dostęp 2026-06-20] (ang.).

[avilist-6] AviList Core Team, AviList: The Global Avian Checklist, v2025b, 2026, DOI: 10.2173/avilist.v2025b (ang.).

[atlas2012-7] 1 2 3 Kuczyński L., Chylarecki P.: Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski. Rozmieszczenie, wybiórczość siedliskowa, trendy. Warszawa: GIOŚ, 2012. ISBN 978-83-61227-40-3.

[trendy2018-8] PrzemysławP. Chylarecki PrzemysławP. i inni, Trendy liczebności ptaków w Polsce, Warszawa: GIOŚ, 2018, ISBN 978-83-950881-0-0 .

[9] Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz. U. z 2016 r. poz. 2183).

[clpp-10] Wilk T., Chodkiewicz T., Sikora A., Chylarecki P., Kuczyński L.: Czerwona lista ptaków Polski. OTOP, Marki, 2020.

[biuletyn2019-11] Chodkiewicz T., Chylarecki P., Sikora A., Wardecki Ł., Bobrek R., Neubauer G., Marchowski D., Dmoch A., Kuczyński L.. Raport z wdrażania art. 12 Dyrektywy Ptasiej w Polsce w latach 2013–2018: stan, zmiany, zagrożenia. „Biuletyn Monitoringu Przyrody”. 20, s. 1–80, 2019.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]