Kultura Adena

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Kultura Adenakultura archeologiczna wydzielona dla okresu od roku 1000 p.n.e. do 200 roku n.e. we wschodniej części Stanów Zjednoczonych. Stanowisko eponimiczne Adena.

Kryteria wydzielenia[edytuj | edytuj kod]

Kultura Adena wyróżniona została w 1901 roku przez Williama C. Millsa, który prowadził prace wykopaliskowe w Chillicotne w pobliżu posiadłości Thomasa Worthingtona, niegdyś gubernatora stanu Ohio. Nazwą farmy ochrzczono typowy zestaw zabytków pojawiający się wraz z charakterystycznymi konstrukcjami ziemnymi przypisywanymi zjawisku zwanemu Tradycją Kopców Grobowych.

Chronologia, geneza i zanik[edytuj | edytuj kod]

Najstarsze charakterystyczne zespoły przypisywane kulturze Adena pojawiają się według Michela Brezillona w 2000 r. p.n.e.,[potrzebne źródło] jednak dla większości naukowców data 1000 r. p.n.e. rozpoczynająca umownie tzw. wczesny okres leśny jest uznawana za tę adekwatną[potrzebne źródło]. Stanowiska Adeny zanikały na rzecz kultury Hopewell, natomiast jej typowe wytwory kulturowe zostały przez Hopewell udoskonalone. Miało to miejsce ok. 200 r. n.e. w środkowym okresie leśnym.

Obszar występowania i kontekst kulturowy[edytuj | edytuj kod]

Kulturę archeologiczną ustalono na terenie wschodniej części USA już wcześniej zamieszkanej przez Indian, w obrębie środkowego biegu rzeki Ohio gł. w dolinach Ohio i Missisipi.

Charakterystyczne wytwory kulturowe[edytuj | edytuj kod]

Charakterystyczne dla kultury są ośrodki skupiające konstrukcje naziemne - kurhany i mniejsze stożkowate założenia ziemne oraz asortyment zabytków: antropomorficzne fajki, np."fajka Adena", kamienna broń i narzędzia, ceramika i ozdoby dekorowane motywami zwierzęcymi i absrakcyjnymi ornamentami, płytki kamienne lub gliniane - przypuszczalnie szablony do drukowania odzieży.

Osadnictwo[edytuj | edytuj kod]

Typowe dla wydzielonej kultury są osady otoczone okrągłą skarpą. Ślady archeologiczne świadczą o zamieszkiwaniu ludności w małych wspólnotach wiejskich złożonych z nie więcej niż pięciu czworobocznych domów i założeń ziemnych - grobowych.

Obrządek pogrzebowy i wierzenia[edytuj | edytuj kod]

Sposób chowania zmarłych był podporządkowany hierarchii społecznej (system wodzowski). Pochówek zwykły sprawiany był w obrządku całopalnym, uprzywilejowany w obrządku szkieletowym, towarzyszyły mu ponadto dary grobowe i zjawisko posypywania kości ochrą. Groby zmarłych, wyłożone drewnianymi belami, nakrywano kurhanami. Wraz z charakterystycznymi założeniami ziemnymi o geometrycznych (okrąg, kwadrat, prostokąt) i figuralnych kształtach tworzyły kompleksy. Ośrodki takie wznoszono głównie w miejscach wyeksponowanych, tj. na pagórkach, grzbietach, wzgórzach. Dużym kopcom, wyznaczającym przynależność danej grupy, z której pochodził zmarły, do określonego terytorium, towarzyszyły inne położone obok siebie - mniejsze, o stożkowatym kształcie. Z czasem takie skupiska pokrywano płaszczem ziemi, tworząc jeden większy kopiec, np. Kopiec Cresap w Zach. Wirginii. Największe kopce sięgają 20 m wysokości, np. Grave Creek Mound w Wirginii Zachodniej. Kurhanom często towarzyszyło zjawisko wkopywania nowych pochówków i dosypywania od góry kolejnej warstwy ziemi. Pod niektórymi kopcami kultury Adena spotyka się ślady po owalnych strukturach. Są to pomieszczenia ceremonialne, wcześniej uważane za intencjonalnie niszczone domostwa zmarłych.

Społeczeństwo i gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Społeczeństwo kultury Adena zajmowało się uprawą zboża, kukurydzy, tytoniu, wyrobem kamiennej broni, motyk, fajek i ceramiki zdobionych motywami zwierzęcymi i abstrakcyjnymi ornamentami, ozdób z miki i wyrobów z miedzi oraz handlem produktami, najczęściej drogą rzeczną, korzystając z dogodnego położenia nad szlakami wodnymi, gł. rzeka Ohio z dopływami.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]