Kurów (powiat puławski)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kurów
Herb
Herb Kurowa
Kościół parafialny Narodzenia NMP i św. Michała Archanioła w Kurowie
Kościół parafialny Narodzenia NMP i św. Michała Archanioła w Kurowie
Państwo  Polska
Województwo lubelskie
Powiat puławski
Gmina Kurów
Wysokość 157 m n.p.m.
Liczba ludności (2015) 2795
Strefa numeracyjna (+48) 81
Kod pocztowy 24-170
Tablice rejestracyjne LPU
SIMC 0384443
Położenie wsi
Położenie wsi
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubelskiego
Kurów
Kurów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kurów
Kurów
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Kurów
Kurów
Ziemia 51°23′21″N 22°11′12″E/51,389167 22,186667
Strona internetowa miejscowości
Pomnik ofiar masowej egzekucji wykonanej przez Niemców na cywilnych mieszkańcach Kurowa w 1944
Szkoły w Kurowie
Grób poległego powstańca styczniowego na miejscowym cmentarzu parafialnym

Kurówosada w Polsce położona w województwie lubelskim, w powiecie puławskim, w gminie Kurów[1], leżąca nad rzeką Kurówką (i jej dopływami - Strugą Kurowską oraz Białką) oraz na pograniczu Wysoczyzny Lubartowskiej i Płaskowyżu Nałęczowskiego.

Położenie i demografia[edytuj]

Przez miejscowość przebiegają obecnie droga ekspresowa S12 i droga ekspresowa S17 (część trasy europejskiej E372 oraz droga krajowa nr 12.

Historycznie położony jest w Małopolsce (początkowo w ziemi sandomierskiej, a następnie w ziemi lubelskiej).

Według danych z 1 stycznia 2008 sołectwo Kurów posiadało 2804 mieszkańców[2], 31 grudnia 2015 roku 2795 osób (zameldowania stałe i czasowe).

Historia[edytuj]

Kurów do XVIII w.[edytuj]

Początki Kurowa sięgają XII wieku. Bywa on identyfikowany z wymienionym w „KroniceGalla Anonima castrum Galli, co w tłumaczeniu na język polski bywa interpretowane jako gród Kura. Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z 20 stycznia 1185 i znajduje się w dokumencie wykonanym przez księcia mazowieckiego Leszka. Mówi ona o istnieniu tutaj kościoła pod wezwaniem św. Idziego. Około 1330 został zbudowany tu gród, który został potem nadany przez króla Władysława Łokietka Kurowskim. Lokacja Kurowa na prawie magdeburskim nastąpiła 6 stycznia 1442 przez Piotra Kurowskiego. Kurów stał się miastem, którym był do 19 marca 1870 r. (w latach 1456-1465 był nawet siedzibą powiatu kurowskiego). W XV w. i na początku XVI wieku w Kurowie orzekał sąd ziemski[3]. W 1783 w miejscowości powstała szkoła parafialna, którą założył Ignacy Potocki, a prowadził Grzegorz Piramowicz.

Kurów w XIX w.[edytuj]

Po III rozbiorze Polski miasto znalazło się na terenie Nowej Galicji w zaborze austriackim, najpierw w cyrkule józefowskim, a od 1803 w cyrkule lubelskim. W latach 1809-1870 miasto Kurów i gmina dominalna Kurów były niezależne od siebie. Od 1809 do 1815 Kurów należał do powiatu Kazimierz Dolny, departamentu lubelskiego, Księstwa Warszawskiego. Potem należał do obwodu lubelskiego w województwie lubelskim, Królestwie Polskim. Po likwidacji Królestwa Polskiego znalazł się w guberni lubelskiej.

W czasie powstania listopadowego Kurów stał się areną jego wydarzeń. 3 marca 1831 pod miejscowością stoczono bitwę, którą wygrali Polacy pod dowództwem generała Józefa Dwernickiego. 12 września tegoż roku, kiedy powstanie chyliło się już ku upadkowi, dwa szwadrony jazdy polskiej opanowały miasto, biorąc dwustu żołnierzy rosyjskich w niewolę. Kurów znalazł się ponownie na kartach historii podczas powstania styczniowego. 24 stycznia 1863 pod miastem stoczono zwycięską bitwę, później był tu organizowany obóz powstańczy. W związku z tymi wydarzeniami, w 1870 Kurów utracił prawa miejskie. Burmistrza zastąpił wójt, a sąd grodzki został przekształcony w sąd gminny.

Kurów w XX w.[edytuj]

Na przełomie XIX i XX wieku Kurów był największym ośrodkiem bednarstwa na Lubelszczyźnie. Podczas rewolucji 1905-1907 miały miejsce manifestacje socjalistyczne. W 1910 roku (oficjalnie w 1912) założono Ochotniczą Straż Pożarną. Między 1 a 3 sierpnia 1915 pod Kurowem armia niemiecko-austriacka toczyła ciężkie walki z wojskami rosyjskimi. Pamiątką po tych wydarzeniach jest zabytkowy cmentarz wojenny w Olesinie.

Kurów został zelektryfikowany w 1926 z inicjatywy niemieckiego osadnika i młynarza Ulrycha. Kolejne rozbudowy i przebudowy sieci energetycznej następowały w latach 1933, 1946 i 1958-1962[4].

W styczniu 1935 roku, przez Kurów biegł odcinek XIV Rajdu Monte Carlo. 8 i 10 września 1939 nastąpiły tragiczne w skutkach bombardowania Kurowa przez lotnictwo niemieckie. Było wiele ofiar wśród ludności cywilnej i wojska. W wyniku pożaru spalona została zabudowa centrum. 15 września 1939 do miejscowości wkroczyły wojska niemieckie. 6 marca 1944 Niemcy w publicznej egzekucji rozstrzelali 42 i powiesili 6 osób[5]. 23 czerwca 1944 doszło w Kurowie do potyczki dowodzonych przez Stefana Rodaka żołnierzy Okręgu Lublin Batalionów Chłopskich, AK i AL z wojskami niemieckimi, wjeżdżającymi do miejscowości od strony Puław. W jej wyniku kilku żołnierzy niemieckich zostało rannych i zabitych, zaś Polacy bez strat własnych zdobyli niemiecki transporter opancerzony[6]. W 1970 roku z miejscowości wyruszał pierwszy etap XXVII edycji kolarskiego Tour de Pologne.

Przez wiele lat miejscowość była znanym ośrodkiem futrzarskim. W latach 90. XX wieku w granice Kurowa został włączony Józefów. Kurów jest obecnie rekomendowany przez Sejmik Województwa Lubelskiego do przywrócenia praw miejskich[7].

Historia Żydów w Kurowie[edytuj]

Pierwsza wzmianka o Żydach mieszkających w Kurowie pochodzi z 1548. Utworzyli gminę w XVII w. Mieli swoją synagogę przy ulicy Nowej i dwa cmentarze – starszy przy ulicy Nowej i nowszy przy ulicy Blich. W 1656 wielu żydowskich mieszkańców miasta zostało zabitych przez wojska Stefana Czarnieckiego. W 1765 w Kurowie żyło 904 Żydów, zaś w 1921 aż 2230, co stanowiło 56,8% ogółu mieszkańców. Na początku okresu międzywojennego dochodziło do ekscesów antyżydowskich. W październiku 1920 roku miejscowa policja zmusiła kupców żydowskich do otwarcia sklepów w sobotnie święta żydowskie[8].Okupacja niemiecka podczas II wojny światowej przyniosła brutalny koniec historii kurowskich Żydów. W sierpniu 1942 Niemcy utworzyli dla nich getto, w którym uwięzili także pewną ilość Żydów z Lublina i Wąwolnicy. Getto zostało zlikwidowane w listopadzie 1942 r., a jego mieszkańców wywieziono do obozu zagłady w Sobiborze. Wojnę przeżyli nieliczni żydowscy mieszkańcy Kurowa[9].

Architektura[edytuj]

Zabytki chronione prawnie:

Zabytki nierejestrowane:

  • budynek urzędu gminy z 2. połowy XIX wieku

Oświata[edytuj]

  • Gminne Przedszkole Nr 1 w Kurowie im. Czesława Janczarskiego
  • Szkoła Podstawowa im. księdza Grzegorza Piramowicza w Kurowie
  • Publiczne Gimnazjum Nr 1 im. Ignacego Potockiego w Kurowie

Gospodarka[edytuj]

W miejscowości znajdują się upadłe Zakłady Futrzarskie Kurów1 S.A.. Do 2005 roku funkcjonowała także tu spółdzielnia mleczarska.

Turystyka[edytuj]

Szlaki turystyczne[edytuj]

Sport[edytuj]

  • Kurowski Klub Sportowy Garbarnia (piłka nożna mężczyzn, A klasa – najwyższy poziom ligowy: IV liga)
  • Klub Tenisa Stołowego Topspin (tenis stołowy mężczyzn, IV liga)
  • Ochotnicza Straż Pożarna Kurów (zawody sportowo-pożarnicze mężczyzn)
  • Ludowy Zespół Sportowy Kurów (szachy mężczyzn, najwyższy poziom ligowy: III liga, już nie istnieje)
  • Zakładowa Ochotnicza Straż Pożarna Zakłady Futrzarskie (zawody sportowo-pożarnicze mężczyzn, już nie istnieje)

Kurów w kulturze[edytuj]

Pod Kurowem staliśmy parę godzin na szosie, gdyż zginął czyjś kufer, po który furman jeździł konno do karczmy.

Bolesław Prus, Lalka

Osoby urodzone w Kurowie[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju (pol.). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2009-08-11].
  2. 1. Informacja ogólna. W: Plan Odnowy miejscowości Kurów na lata 2008-2015. Urząd Gminy Kurów, 2008, s. 6.
  3. M. Pawlikowski, Sądownictwo ziemskie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012.
  4. O elektryfikacji Kurowa zob. Zeszyty Kurowskie 6/1995 s. 15-18.
  5. Zob. Stefan Rodak: Maszerują Chłopskie Bataliony, s. 60.
  6. Stefan Rodak: Maszerują. s. 403-410 oraz Stefan Rodak; Marszem podziemnym. s. 219-224.
  7. Plan Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Lubelskiego. Samorząd Województwa Lubelskiego, 2015, s. 59.
  8. Szymon Rudnicki „Żydzi w parlamencie II Rzeczypospolitej” Wydawnictwo Sejmowe 2015, ISBN 978-83-7666-363-0, str. 133
  9. Zobacz stronę Żydowskiego Instytutu Historycznego poświęconą Kurowowi http://www.jewishinstitute.org.pl/pl/gminy/miasto/425.html.

Bibliografia[edytuj]

  • Stanisław Wójcicki: Raport o Gminie Kurów”, Kurów 2003. ISBN 83-906687-7-7.
  • Stefan Rodak: Maszerują Chłopskie Bataliony. Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza Warszawa 1960 r.
  • Stefan Rodak: Marszem podziemnym. Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza Warszawa 1970 r.
  • Stanisław Matraszek: Jak dotarła do Kurowa elektryczność w Zeszyty Kurowskie zeszyt 6/1995 Kurowskie Towarzystwo Regionalne Kurów 1995

Linki zewnętrzne[edytuj]