Kureczka hawajska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kureczka hawajska
Porzana sandwichensis[1]
(Gmelin, 1789)
Kureczka hawajska
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd żurawiowe
Nadrodzina Ralloidea
Rodzina chruściele
Rodzaj Porzana
Gatunek kureczka hawajska
Synonimy
  • Rallus sandwichensis[2]
  • Pennula sandvicensis[3]
  • Pennula sandwichensis[4][5]
  • Pennula millsi[5]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[6]
Status iucn3.1 EX pl.svg

Kureczka hawajska (Porzana sandwichensis) – gatunek małego ptaka z rodziny chruścieli. Występował endemicznie na wyspie Hawaiʻi; po raz ostatni odnotowany w 1884 lub 1893. Wymarły.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Po raz pierwszy gatunek opisał Johann Fridrich Gmelin w 1789. Nowemu gatunkowi nadał nazwę Rallus sandwichensis[2]. Obecnie (2017) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny umieszcza kureczkę hawajską w rodzaju Porzana. Uznaje ją za gatunek monotypowy[7], niektórzy autorzy rozróżniają jednak dwa podgatunki: P. s. sandwichensis i P. s. millsi[8]. Holotyp został odłowiony podczas podróży Cooka i przekazany do muzeum w Lejdzie[3]. Prócz Leiden okaz podgatunku nominatywnego znajduje się również w zbiorach w Nowym Jorku, a szczątki subfosylne w Waszyngtonie. Okazy ptaków opisanych jako P. s. millsi (znanych jest 5[9]) przechowywane są w kolekcjach w Cambridge, Honolulu, Tring i Wiedniu. Wszystkie 5 spreparowanych kureczek tego podgatunku zostało odłowionych dla James D. Millsa[8] przez rdzennego starszego mieszkańca imieniem Hawelu[5].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała wynosi około 14 cm[8]. Wymiary dla holotypu (oryginalne podane w calach z dokładnością do 0,1 cala ≈ 2,5 mm): długość górnej krawędzi dzioba 20 mm, długość skrzydła 71 mm, długość ogona 18 mm, długość skoku 33 mm[4]. Ciemię i pokrywy uszne brązowe z szarawym nalotem. Grzbiet, skrzydła i pokrywy nadogonowe brązowe. Pióra grzbietu mają ciemniejsze środki. Gardło białawe, na piersi barwa przechodzi w czerwonobrązową, na bokach ciała i pokrywach podogonowym czekoladową. Dziób popielaty lub czarny, żuchwa po bokach żółta. Ptaki opisane jako P. s. millsi wyróżniały się ciemnym, czerwonoczekoladowym grzbietem, ciemniejszymi środkami piór w niższej części grzbietu i brakiem ciemnych środków piór w pozostałej części grzbietu[8].

Zasięg i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Kureczki hawajskie zamieszkiwały endemicznie wyspę Hawaiʻi[10]. Ptaki podgatunku nominatywnego odłowiono w zawietrznej części wyspy[8], z okolic Kealakekua[9]. Pięć okazów P. s. millsi pozyskano w części dowietrznej[8], między Hilo i Volcano[9]. Zasiedlały obszary porośnięte trawami i niskimi krzewami oraz przecinki leśne[8]. Ich obecność można było poznać po warkoczącym głosie, jaki z siebie wydawały. Rdzenni mieszkańcy potrafili go naśladować; według Palmera był bardzo podobny do głosu karliczki hawajskiej (Z. palmeri). Gniazda kureczek hawajskich znajdowały się na ziemi[5].

Status[edytuj | edytuj kod]

IUCN uznaje kureczkę hawajską za gatunek wymarły (EX, Extinct)[10]. Pierwsze okazy pozyskano najprawdopodobniej 26 stycznia 1779, kiedy to kompania Cooka zakupiła od rolników uprawiających Colocasia esculenta (taro) dwa ptaki. Kolejne 5 okazów pozyskano w latach 1859–1864[9]. W 1862 Pease określił kureczkę hawajską jako niemal wymarłą[8]. Ostatnie pewne stwierdzenie miało miejsce w 1884[9]; Hawelu poinformował Wilsona, że jednemu z listonoszy przebiegła drogę właśnie kureczka hawajska[5]. Doniesienia z lat 1884–1893 są niepewne. Za wymarcie tych chruścieli odpowiada najprawdopodobniej drapieżnictwo ze strony szczurów, kotów, psów i ludzi[10]. Rothschild odnotował jednak, że kureczki hawajskie były w stanie uciec każdemu psu[5].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Porzana sandwichensis, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b Johann Friedrich Gmelin: Caroli a Linné ... Systema naturae per regna tria naturae. T. 1, cz. 2. 1789, s. 717.
  3. a b Scott B. Wilson: Aves Hawaiienses. The birds of the Sandwich Islands. 1890–1899, s. Pl. 60.
  4. a b Richard Bowdler Sharpe: Catalogue of the Birds in the British Museum. T. 23. 1894, s. 336.
  5. a b c d e f Walter Rothschild: The avifauna of Laysan and the neighbouring islands. 1893–1900, s. 241–243.
  6. Porzana sandwichensis. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  7. Frank Gill & David Donsker: Rails, gallinules, trumpeters & cranes. IOC World Bird List (v7.1), 8 stycznia 2017. [dostęp 12 kwietnia 2017].
  8. a b c d e f g h Julian P. Hume, Michael Walters: Extinct Birds. A&C Black, 2012, s. 103–104. ISBN 978-1-4081-5862-3.
  9. a b c d e HAWAIIAN RAIL Porzana sandwichensis. W: Pyle, R.L., & P. Pyle.: The Birds of the Hawaiian Islands: Occurrence, History, Distribution, and Status. Honolulu: B.P. Bishop Museum, 2009.
  10. a b c Hawaiian Rail Zapornia sandwichensis. BirdLife International. [dostęp 12 kwietnia 2017].