Kureczka polinezyjska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kureczka polinezyjska
Zapornia nigra
(J.F. Miller, 1784)
Ilustracja
Autor: Georg Forster
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd żurawiowe
Nadrodzina Ralloidea
Rodzina chruściele
Rodzaj Zapornia
Gatunek kureczka polinezyjska
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[1]
Status iucn3.1 EX pl.svg

Kureczka polinezyjska (Zapornia nigra) – gatunek małego ptaka z rodziny chruścieli. Występował na Tahiti, znany jest wyłącznie z dwóch ilustracji, z czego jedna jest prawdopodobnie kopią poprzedniej. Uznany za wymarłego.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Po raz pierwszy gatunek został wspomniany przez angielskiego ilustratora Johna Fredericka Millera w 1784 w dziele Various subjects of Natural History, wherein are delineated Birds, Animals and many curious Plants[2]. Pozycja ta, niezwykle rzadka, zawierała tablicę barwną podpisaną Rallus nigra[3]. Wpleciony między tablice tekst informował wyłącznie o nazwie i miejscu pozyskania holotypu: Otaheite (dawna nazwa Tahiti). Averil Margaret Lysaght przekonana była, że przedstawia ona występującą powszechnie w Australii i Oceanii kureczkę posępną (Zapornia tabuensis) i uznała nazwę R. nigra za synonim. Jednak kureczka polinezyjska uwieczniona została jeszcze przed tablicą Millera. Uwiecznił ją Georg Forster, który odkrył ten gatunek podczas drugiej podróży Jamesa Cooka[4]. Bazując na ubarwieniu przedstawionego ptaka, Lysaght nie miała racji i na żadnej z ilustracji nie widniała kureczka posępna. Tablica barwna została później powielona w Cimelia Physica (1796) – dziele wydanym w roku śmierci jej autora. Zachowało się więcej kopii, niż w przypadku pierwowzoru[3]. Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny obecnie (2018) umieszcza kureczkę polinezyjską w rodzaju Porzana[5], na Kompletnej liście ptaków świata figuruje na liście chruścieli w rodzaju Zapornia[6].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

W Cimelia Physica prócz tablicy barwnej zamieszczono również tekst dotyczący kureczki polinezyjskiej. Na tablicy barwnej przedstawiona została w naturalnej wielkości[3] (długość ciała około 15 cm[7]). Na oryginalnej tablicy widniał ptak w całości czarny, o kolorze węgla drzewnego. Pióra zdają się mieć różne natężenie barwy, jednak może to być złudzenie wywołane liniami pozostałymi po wydruku. Dziób również ma barwę czarną, przedstawiony został jednak jako cieńszy, niż na ilustracji Forstera, głowa natomiast wygląda na okrąglejszą. Górną szczękę i żuchwę oddziela żółtozielona linia. Nogi narysowano jako bardziej matowe, ciemniejsze niż u Fostera, czerwonobrązowe. Pazury szare. Tęczówka czerwona[3].

Status[edytuj | edytuj kod]

IUCN uznaje kureczkę polinezyjską za gatunek wymarły (EX, Extinct)[8]. Prace paleontologiczne na wyspie Mangaia (południowe Wyspy Cooka) ujawniły występowanie tam dwóch populacji kureczek, przy czym jedną z nich była wymarła Zapornia rua, zaś drugą kureczka posępna lub jakaś jej odmiana. D.W. Steadman wypytał rdzenną ludność o tajemnicze czarne ptaki. Okazało się, że były im znane pod nazwą moʻo moʻo, zamieszkiwały bagna w środku wyspy i słabo latały. Widywano i słyszano je nieczęsto. Nie wiadomo jednak o tym, by kureczki posępne występowały kiedykolwiek na Mangaia. Być może na Mangaia występowały kureczki polinezyjskie lub, równolegle, dwa różne gatunki. Prawdopodobnie kureczki polinezyjskie były nielotami i wymarły krótko po odkryciu[7].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Zapornia nigra. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  2. John Frederick Miller: Various subjects of Natural History, wherein are delineated Birds, Animals and many curious Plants. T. 9, pl. L. 1784.
  3. a b c d M. Walters. Probable validity of Rallus nigra Miller, an extinct species from Tahiti. „Notornis”. 35 (4), s. 265-269, 1988. 
  4. A. Lysaght. A Note on the Polynesian Black or Sooty Rail Porzana nigra (Miller) 1784. „Bulletin of the British Ornithologists Club”. 76, s. 97-98, 1956. 
  5. Frank Gill & David Donsker: Rails, gallinules, trumpeters, cranes. IOC World Bird List (v8.1), 25 stycznia 2018. [dostęp 9 czerwca 2018].
  6. P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Rallidae Rafinesque, 1815 - chruściele - Rails and Coots (wersja: 2017-12-14). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 9 czerwca 2018].
  7. a b Julian P. Hume: Extinct Birds. Bloomsbury Publishing, 2017. ISBN 978-1-4729-3745-2.
  8. Miller's Rail Zapornia nigra. BirdLife International. [dostęp 9 czerwca 2018].