Kurtaczek modroskrzydły
| Pitta moluccensis[1] | |||
| (Statius Muller, 1776) | |||
 | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Podtyp | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Infragromada | |||
| Rząd | |||
| Podrząd | |||
| Rodzina | |||
| Rodzaj | |||
| Gatunek |
kurtaczek modroskrzydły | ||
| Synonimy | |||
| |||
| Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2] | |||
 | |||
Kurtaczek modroskrzydły[3] (Pitta moluccensis) – gatunek małego ptaka z rodziny kurtaczków (Pittidae). Gatunek wędrowny. Lęgi wyprowadza w południowo-wschodniej Azji. Zimuje w Indonezji. Nie zagraża mu wyginięcie.
Taksonomia
[edytuj | edytuj kod]Gatunek opisał po raz pierwszy Philipp Ludwig Statius Müller w roku 1776 pod nazwą Turdus moluccensis[4]. Autor sporządził swój opis na podstawie tablicy barwnej nr 257 zamieszczonej w opublikowanym przez Buffona atlasie Planches Enluminées D’Histoire Naturelle; tablica została podpisana jako Merle des Moluques[5]. Statius Müller podał (za Buffonem), że holotyp pochodził z Moluków[4][6], jednak gatunek ten tam nie występuje[2][7]; w 1930 roku miejsce typowe zostało poprawione na Tenasserim, a następnie w 1963 roku na Malakkę[6]. Kurtaczek modroskrzydły tworzy nadgatunek wraz z kurtaczkiem bengalskim (P. brachyura), kurtaczkiem bladym (P. nympha) oraz kurtaczkiem namorzynowym (P. megarhyncha)[7]. Monotypowy[8].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]Długość ciała wynosi 18–20 cm, masa ciała 54–146 g. Głowa czarniawa, z wierzchu płowa z cienkim czarnym paskiem biegnącym wzdłuż niej. Wierzch ciała ciemnozielony, jedynie kuper turkusowy. Czarne sterówki posiadają niebieskozielone zakończenia. Część pokryw skrzydłowych turkusowa. Lotki I rzędu czarne, przebiega przez nie biały pas. Gardło białe. Pozostała część spodu ciała płowocynamonowa, od centrum brzucha do pokryw podogonowych płowa. Tęczówka czerwonobrązowa do ciemnobrązowej, nogi i stopy czarne. Dziób czarniawy. Niektóre osobniki z wierzchu ciała posiadają szare pasy (41% spośród zbadanych 238 osobników obu płci). Osobniki młodociane cechują ciemniejsze upierzenie i brak barwy czerwonej na spodzie ciała[7].
Zasięg występowania
[edytuj | edytuj kod]Jeden z czterech wędrownych gatunków kurtaczków. Tereny lęgowe rozciągają się od południowej i wschodniej Mjanmy i południowych Chin do Tajlandii, Laosu, Kambodży i Wietnamu, gniazduje także na wyspach Langkawi. Zimuje na Sumatrze i Borneo. W południowej części Półwyspu Malajskiego oraz południowej części prowincji Taninthayi (Birma) prawdopodobnie osiadły[7].
Kurtaczek modroskrzydły zasiedla różnorodne środowiska, zarówno wilgotne jak i suche lasy niezależnie od gęstości runa, lasy mieszane, zarośla krzewów, bambusów, namorzyny, plantacje, a w trakcie migracji spotyka się go także w parkach i ogrodach. Tereny lęgowe opuszcza we wrześniu, powraca późnym marcem. Dane za rok 2003 czterokrotnie odnotowywały jego obecność w północno-zachodniej Australii. Doniesiono także o pojawieniu się gatunku na wyspach Palawan i Basilan oraz w archipelagu Sulu (Filipiny), na północnym Celebesie oraz Wyspie Bożego Narodzenia[7].
Pożywienie
[edytuj | edytuj kod]P. moluccensis żywi się różnymi bezkręgowcami, jak żukowate (Scarabaeidae), szarańczowate (Acrididae), osowate (Vespidae), mrówki, świetlikowate (Lampyridae) i wtykowate (Coreidae), zjada także ślimaki, kraby, krewetki, dżdżownice i pająki. Przy rozbijaniu muszli ślimaczych używa kamienia jako „kuźni”[7].
Lęgi
[edytuj | edytuj kod]
Okres lęgowy trwa od kwietnia do sierpnia. Gniazdo stanowi niestaranna kulista konstrukcja z patyków, liści (często bambusowych) oraz korzeni. Wyściółkę tworzą włókna roślinne. Zazwyczaj zbudowane jest na ziemi, niekiedy do 4 m nad ziemią, na drzewie lub palmie. W lęgu 3–7 jaj, zwykle 4–5; ich średnie wymiary wynoszą 26×21 mm. Oba ptaki z pary biorą udział w inkubacji, trwającej w niewoli 18 dni. Brak informacji na temat opieki nad młodymi. Największa odnotowana długość życia na wolności wynosi 5 lat i 7 miesięcy[7].
Status zagrożenia i ochrona
[edytuj | edytuj kod]Przez IUCN gatunek klasyfikowany jest jako najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1988 roku[2]. Występuje dość pospolicie, lokalnie pospolicie; w Chinach rzadki. W Tajlandii w latach 80. XX wieku oszacowano zagęszczenie na 10 par/km². Na Borneo kilkukrotnie odnotowano osobniki w kondycji lęgowej. Występuje na kilku obszarach chronionych, są to m.in. Park Narodowy Khao Yai, Park Narodowy Kaeng Krachan (Tajlandia), Park Narodowy Cát Tiên (Wietnam) oraz Rezerwat przyrody Bukit Timah (Singapur)[7]. Trend liczebności populacji jest oceniany jako spadkowy ze względu na wylesianie w obrębie zasięgu występowania gatunku[2].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Pitta moluccensis, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- 1 2 3 4 BirdLife International, Pitta moluccensis, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2025, wersja 2025-2 [dostęp 2026-04-20] (ang.).
- ↑ Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Pittidae Swainson, 1831 – kurtaczki – Pittas (wersja: 2024-06-20). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-04-20].
- 1 2 Philipp Ludwig Statius Müller, Carl von Linné, Vollständigen Natursystems Supplements- und Register-Band, Nürnberg 1776, s. 144 (niem.).
- ↑ Georges-Louis Leclerc de Buffon, François-Nicolas Martinet, Planches Enluminées D’Histoire Naturelle, t. 3, Paris: De L’Imprimerie Royale, 1765–1783, tabl. 257: Merle des Moluques (fr.).
- 1 2 D. Lepage, Blue-winged Pitta Pitta moluccensis, [w:] Avibase [online] [dostęp 2026-04-20] (ang.).
- 1 2 3 4 5 6 7 8 del Hoyo, J., Elliot, A. & Christie, D.A. (red.), Handbook of the Birds of the World, t. 8. Broadbills to Tapaculos, Barcelona: Lynx Edicions, 2003, s. 158, ISBN 84-87334-50-4.
- ↑ F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.1) [online], 20 lutego 2025 [dostęp 2026-04-20] (ang.).
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Zdjęcia i nagrania audiowizualne. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).