Kwas węglowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kwas węglowy
Niepodpisana grafika związku chemicznego; prawdopodobnie struktura chemiczna bądź trójwymiarowy model cząsteczki Niepodpisana grafika związku chemicznego; prawdopodobnie struktura chemiczna bądź trójwymiarowy model cząsteczki
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny H2CO3
Inne wzory CO(OH)2; H2O·CO2
Masa molowa 62,02 g/mol
Identyfikacja
Numer CAS 463-79-6
PubChem 767[1]
Podobne związki
Pochodne sole, np. wodorowęglan sodu, węglan sodu, węglan wapnia
estry, np. węglan dimetylu
inne: kwas karbaminowy, mocznik, fosgen
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)

Kwas węglowy, H
2
CO
3
nieorganiczny związek chemiczny, słaby i nietrwały kwas tlenowy powstający w reakcji dwutlenku węgla z wodą. Z metalami tworzy trwałe sole – wodorowęglany i węglany.

Otrzymywanie[edytuj | edytuj kod]

Kwas węglowy otrzymać można rozpuszczając dwutlenek węgla w wodzie[3]:

H
2
O + CO
2
⇌ H+
+ HCO
3

W praktyce jednak rozpuszczenie nawet znacznej ilości dwutlenku węgla w wodzie prowadzi do otrzymania niewielkiego stężenia tego kwasu ze względu na to, że równowaga powyższej reakcji jest silnie przesunięta w stronę substratów. Właśnie to zjawisko jest odpowiedzialne za lekko kwaśny smak tzw. wody gazowanej. Zależnie od temperatury, ciśnienia i ilości wtłoczonego dwutlenku węgla pH wody gazowanej może zawierać się w zakresie 2 do 6[4]. Typowe pH wody gazowanej przeznaczonej do spożycia i opartych na niej napojów zawiera się w zakresie od 3 do 4[5].

Wodę nasyconą CO2 można uzyskać także poprzez rozkład wodorowęglanu sodu w zakwaszonej wodzie. Wykorzystuje się to do produkcji napojów musujących w proszku.

Właściwości[edytuj | edytuj kod]

Kwas ten w roztworach wodnych jest związkiem bardzo nietrwałym, szybko ulega rozkładowi nawet po niewielkim ogrzaniu; w efekcie nie można otrzymać stężonego roztworu tego kwasu. Możliwe jest jednak otrzymanie czystego, stabilnego (teoretyczny okres połowicznego rozpadu to 180 tysięcy lat) kwasu węglowego w stanie stałym i gazowym – kluczowa jest nieobecność ciekłej wody, której pojedyncza cząsteczka przyspiesza rozkład cząsteczki kwasu nawet miliard razy. Wodne roztwory kwasu węglowego stają się stabilne przy ciśnieniu >2,4 GPa (ok. 24 tys. atm) i temperaturze >97 °C[6][7]. Rozważa się też możliwość występowania cząsteczek H
2
CO
3
w przestrzeni kosmicznej, m.in. w ogonach komet i w czapach polarnych na biegunach Marsa[8][9].

Oranż metylowy w roztworze H2CO3 zmienia barwę na czerwoną.

Dysocjacja[edytuj | edytuj kod]

W roztworach dysocjuje dwustopniowo – może stracić jeden lub dwa protony. Po stracie jednego protonu powstaje jon wodorowęglanowy (HCO
3
), po stracie dwóch – jon węglanowy (CO2−
3
):

H
2
CO
3
⇌ HCO
3
+ H+
(pKa1 = 6,35)
HCO
3
⇌ CO2−
3
+ H+
(pKa2 = 10,33)

Podana powyżej wartość pierwszej stałej dysocjacji liczona jest względem sumy stężeń CO
2
oraz H
2
CO
3
w roztworze. Wartość liczona względem samej formy kwasowej H
2
CO
3
wynosi pKa1 = 3,76.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Kwas węglowy (CID: 767) (ang.) w bazie PubChem, United States National Library of Medicine.
  2. a b CRC Handbook of Chemistry and Physics, William M. Haynes (red.), wyd. 97, Boca Raton: CRC Press, 2016, s. 3-92, ISBN 978-1-4987-5429-3.
  3. Podręczny słownik chemiczny, Romuald Hassa (red.), Janusz Mrzigod (red.), Janusz Nowakowski (red.), Katowice: Videograf II, 2004, s. 216, ISBN 83-7183-240-0.
  4. Carbon Dioxide in Water Equilibrium, Page 1. [dostęp 2010-07-23].
  5. James Monroe Jay, Martin J. Loessner, David Allen Golden: Modern food microbiology. Springer, 2005, s. 210. ISBN 0-387-23180-3.
  6. Carbonic acid is stabilized by high pressure and high temperature. Max-Planck-Institut für Chemie, 2016-02-02. [dostęp 2016-09-11].
  7. publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Wang, Hongbo, Zeuschner, Janek, Eremets, Mikhail, Troyan, Ivan i inni. Stable solid and aqueous H2CO3 from CO2 and H2O at high pressure and high temperature. „Scientific Reports”. 6, s. 19902, 2016. DOI: 10.1038/srep19902. 
  8. T. Loerting i inni, On the Surprising Kinetic Stability of Carbonic Acid, 3 marca 2000 [dostęp 2011-04-27] [zarchiwizowane z adresu 2016-08-07] (ang.).
  9. J.Bernard i in: Gas-phase Carbonic Acid Isolated (ang.). 11.01.2011 r.. [dostęp 2011-04-27].