L. Frank Baum

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Lyman Frank Baum
Lyman Frank Baum
Podpis Lyman Frank Baum
Imiona i nazwisko Lyman Frank Baum
Pseudonim Akers, Capt. Hugh Fitzgerald, Edith Van Dyne, Floyd Akers, John Estes Cooke, Laura Bancroft, Suzanne Metcalf, Schuyler Staunton
Data i miejsce urodzenia 15 maja 1856 w Chittenango
Data i miejsce śmierci 6 maja 1919 w Hollywood
Zawód pisarz
Narodowość amerykańska
Język angielski
Gatunki fantastyka, literatura dziecięca
Ważne dzieła Czarnoksiężnik z Krainy Oz

Lyman Frank Baum (ur. 15 maja 1856, zm. 6 maja 1919) – amerykański pisarz, autor jednej z najpopularniejszych książek dla dzieci, Czarnoksiężnika z Krainy Oz.

Dzieciństwo i młodość[edytuj]

Urodził się w Chittenango (stan Nowy Jork) jako siódme z dziewięciorga dzieci Cynthii Stanton i Benjamina Warda Bauma – bogatego biznesmena, który zdobył majątek na polach naftowych w Pensylwanii. Po stryju nadano mu imię Lyman, jednak zdecydowanie wolał imię Frank. Chorowity, do dwunastego roku życia był wychowywany w domu z rodzeństwem. Później został wysłany do Peekskill Military Academy. Po dwóch całkowicie nieudanych latach w akademii wojskowej i incydencie opisywanym jako zawał serca pozwolono mu powrócić do domu.

Od dzieciństwa fascynował się drukarstwem. Jego ojciec kupił mu tanią maszynę drukarską, więc razem ze swoim młodszym bratem, Harrym Clay Baumem (który zawsze trzymał się blisko Franka), stworzyli „The Rose Lawn Home Journal”. Bracia opublikowali wiele numerów czasopisma, do którego dodawali reklamy. Do siedemnastego roku życia Baum zdołał założyć drugie amatorskie czasopismo, „The Stamp Collector”, wydrukował 11-stronicową broszurkę „Baum’s Complete Stamp Dealers’ Directory” oraz rozpoczął handel znaczkami ze swoimi przyjaciółmi.

W wieku młodzieńczym Frank zainteresował się teatrem i sztuką, do których przywiązanie doprowadziło go później do krawędzi bankructwa. W jego 18. roku życia lokalna grupa teatralna zobowiązała go do uzupełniania ich zapasu kostiumów z obietnicą głównych ról w przedstawieniach, których jednak nigdy nie dostał. Gdy zdał sobie sprawę, że go oszukano, Baum opuścił teatr – tymczasowo – by pracować jako urzędnik w firmie swego szwagra w Syracuse.

W wieku 20 lat Baum zajął się hodowlą drobiu. W 1880 rozpoczął wydawanie czasopisma handlowego, „The Poultry Record”, a w 1886, mając 30 lat, opublikował pierwszą książkę: „The Book of the Hamburgs, A Brief Treatise upon the Mating, Rearing, and Management of the Different Varieties of Hamburgs”.

Grał jednak w przedstawieniach pod pseudonimem Louis F. Baum. W 1880 jego ojciec uczynił go zarządcą własnych teatrów, decydującym o realizowanych sztukach i wybierającym aktorów, grających w nich. „The Maid of Arran”, melodramat oparty na popularnej powieści, przyniósł mu wielki sukces. Baum nie tylko napisał sztukę, ale również skomponował piosenki grane w niej i zagrał główną rolę.

Poślubił Maud Gage, córkę Matyldy Joslyn Gage, znaną z walki o prawa kobiet.

Lata w południowej Dakocie[edytuj]

Frank i Maud przenieśli się do Aberdeen (Południowa Dakota), gdzie otworzył sklep „Baum’s Bazaar”. Jego zwyczaj sprzedawania towaru na kredyt ostatecznie doprowadził sklep do bankructwa, zaś sam Baum zaczął pracować dla lokalnej gazety, „The Aberdeen Saturday Pioneer”, dla której pisał w dziale „Our Landlady”.

Opis Kansas w Czarnoksiężniku z Krainy Oz jest oparty na doświadczeniach z pobytu autora w suchej Dakocie Południowej.

Pisarstwo[edytuj]

Promocyjny plakat „Popular Books For Children” („Popularne Książki Dla Dzieci”) Bauma, 1901

Po tym, jak w 1891 roku jego pismo z Aberdeen zbankrutowało, Baum został zmuszony do znalezienia nowego zatrudnienia. Wraz z całą rodziną przeniósł się do Chicago, gdzie zatrudnił się jako reporter w czasopiśmie Evening Post. Gdy okazało się, że to zajęcie nie da mu wystarczających środków na utrzymanie siebie i swojej rodziny, zatrudnił się jako przedstawiciel handlowy w chińskim przedsiębiorstwie. W 1897 roku założył czasopismo The Show Window, w którym publikował swoje pomysły na kreatywne aranżacje witryn sklepowych. W tym samym roku napisał i opublikował książkę Mother Goose in Prose. Książka odniosła umiarkowany sukces wydawniczy, ale pozwoliła mu na zakończenie kariery przedstawiciela handlowego, które to zajęcie miało negatywny wpływ na jego samopoczucie. W 1899 roku opublikował kolejną książkę tej serii, Father Goose, His Book. Okazała się ona dużym sukcesem autora i uzyskała status bestsellera. W 1900 roku Baum napisał Czarnoksiężnika z Krainy Oz, a później 13 innych powieści opartych na miejscach i ludziach z Krainy Oz.

Wielokrotnie podczas pisania deklarował, że kolejna książka, którą tworzy, będzie tą ostatnią, oraz że poświęci się pracy przy innych książkach, w tym The Life and Adventures of Santa Claus, The Adventures of Father Goose i Queen Zixi of Ix. Jednak wzrastająca popularność, listy od dzieci oraz porażki wydawnicze nowych książek zawsze powodowały jego powrót do książek o Krainie Oz.

Jego ostatnia książka, „Glinda of Oz”, została opublikowana po jego śmierci w 1919, ale książki, których akcja mieści się w bajkowej Krainie Oz, były wciąż pisane przez innych pisarzy, szczególnie Ruth Plumply Thompson, która napisała dodatkowe dziewiętnaście książek.

Wszystkie jego powieści stały się publicznie dostępne, zaś wiele z nich zostało udostępnionych dzięki Projektowi Gutenberg.

Baum został pochowany w Forest Lawn Memorial Park Cemetery, w Glendale w Kalifornii.

Pseudonimy[edytuj]

Baum używał wielu pseudonimów w niektórych z powieści nie rozgrywających się w Krainie Oz:

  • Akers (seria The Boy Fortune Hunters)
  • Capt. Hugh Fitzgerald
  • Edith Van Dyne (seria Aunt Jane’s Nieces)
  • Floyd Akers (seria Sam Steele)
  • John Estes Cooke
  • Laura Bancroft (Twinkle and Chubbins, Policeman Bluejay)
  • Suzanne Metcalf (Annabel)
  • Schuyler Staunton (Daughters of Destiny)

Polityka[edytuj]

Baum jest autorem kilku artykułów dla Saturday Pioneer, w których głosił, że tubylczy Amerykanie powinni być wytępieni. Po masakrze nad Wounded Knee, która miała miejsce 29 grudnia 1890, napisał kolejny tekst, powtarzający jego wcześniejsze opinie i krytykujący rząd za niepodjęcie bardziej drastycznych środków[1]. Oba artykuły są jedynymi znanymi przykładami, w których Baum wyraża tego typu poglądy, chociaż niektóre z jego książek, w tym dwie z serii Oz były krytykowane[przez kogo?] za utrwalanie rasistowskich stereotypów o afroamerykanach.

Filmy[edytuj]

Na kanwie książki powstało wiele filmów, fabularnych, seriali i animowanych, w różnych konwencjach. Były to m.in.:

Nawiązując do jednej z legend o Baumie, kiedy wytwórnia filmowa MGM zaczynała kupować kostiumy do filmu Czarnoksiężnik z Krainy Oz, kupili używane stroje od kupców z Hollywood. Aktor Frank Morgan, który grał czarnoksiężnika, dostał stary płaszcz, w podszyciu którego znalazł plakietkę, mówiącą: Własność L. Franka Bauma. Po wprowadzeniu filmu na ekrany kin MGM podkreślała to zdarzenie jako prawdziwą historię[2].

Twórczość[edytuj]

Dorota i Strach na Wróble – ilustracja do wydania „Czarnoksiężnika z Oz” z 1900 r.
Książki związane z Krainą Oz
Pozostałe książki

Książki inspirowane przez Czarnoksiężnika[edytuj]

Radziecki pisarz Aleksander Wołkow wydał w 1939 swoją adaptację Czarnoksiężnika, a potem ciąg dalszy – serię oryginalnych książek.

Gregory Maguire, pisarz amerykański w 1995 r. powieść „Wicked: the life and times of the Wicked Witch of the West”, która opowiada dzieje Złej Wiedźmy Zachodu. W książce pojawiają się także inne postacie z powieści Bauma, w tym także Dobra Wróżka Północy – Galinda, która, jak się okazuje, była kiedyś szkolną przyjaciółką Elphaby, przyszłej Złej Wiedźmy Zachodu. W 2003 roku powstał musical broadwayowski o tym samym tytule.

Przypisy

  1. L Frank Baum's Editorials on the Sioux Nations (1890-1891)
  2. David Mikkelson: Coat of Baum's (ang.). W: Films [on-line]. www.snopes.com, 1997-07-12. [dostęp 2016-05-15].

Linki zewnętrzne[edytuj]