Lactarius (mleczaj)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Mleczaj
Ilustracja
Mleczaj dołkowany
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

grzyby

Typ

podstawczaki

Klasa

pieczarniaki

Rząd

gołąbkowce

Rodzina

gołąbkowate

Rodzaj

mleczaj

Nazwa systematyczna
Lactarius Pers.
Tent. disp. meth. fung.: 68 (Lipsk, 1797)
Typ nomenklatoryczny

Lactarius torminosus (Schaeff.) Pers

Lactarius Pers. (mleczaj) – rodzaj grzybów należący do rodziny gołąbkowatych (Russulaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Russulaceae, Russulales, Incertae sedis, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Rodzaj Lactarius został opisany po raz pierwszy przez Christiaana Persoona w „Tentamen dispositionis methodicae Fungorum” z 1797 r. (jako: „Lactaria. Pileus carnosus depressus, Lamellaæ (nonnullæ subramosæ) lactescentes”[2]). Synonimy naukowe: Agaricus sect. Lactifluus Pers., Agaricus subdiv. Galorrheus Fr., Galorrheus (Fr.) Fr., Gloeocybe Earle, Hypophyllum Earle, Lactaria Pers., Lactariella J. Schröt., Lactariopsis Henn., Lactifluus (Pers.) Roussel, Pleurogala Redhead & Norvell[3].

Nazwę polską nadał Józef Jundziłł w 1791 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym należące do tego rodzaju gatunki opisywane były także jako bedłka, rydz, krowiak, podrydzyk i mleczajek[4].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Rozwijają się w glebie i wytwarzają naziemne owocniki złożone z kapelusza i trzonu. Najmniejszy z mleczajów ma średnicę kapelusza ok. 3 cm, u największego dochodzi ona do 30 cm[5]. Kapelusze o suchej lub mazistej powierzchni (u wielu gatunków z widocznymi koncentrycznie ułożonymi pręgami) i blaszkowatym hymenoforze na spodzie. blaszki przyrośnięte do cylindrycznych, u dojrzałych owocników pustych, trzonów. Z powodu charakterystycznej dla gołąbkowatych budowy miąższu owocników (okrągłokomórkowygo), są one najczęściej charakterystycznie kruche, z nierównym przełamem. Zarodniki mleczajów są kulistawe lub elipsoidalne, o powierzchni pokrytej najczęściej brodawkami lub siateczką, pozbawione są pory rostkowej, a ich wysyp jest biały lub ochrowy, amyloidalny[6]. Wydzielają sok mleczny o różnej barwie, u niektórych gatunków na powietrzu zmieniający kolor[7].

Niektóre gatunki[edytuj | edytuj kod]

Gatunki występujące w Polsce
Niektóre inne

Nazwy naukowe na podstawie Index Fungorum[12]. Wykaz gatunków polskich i nazwy polskie według Władysława Wojewody[4] i innych źródeł[13][14].

Występowanie i znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Opisano ponad 200 gatunków i ich liczba ciągle się zmienia; zarówno w wyniku opisywania nowych gatunków, jak i zmian w ich nazewnictwie i systematyce. W Europie występuje ok. 100 gatunków. Najlepiej poznane są gatunki występujące w Europie i w Ameryce Północnej, ciągle natomiast opisywane są nowe gatunki mleczajów ze stref tropikalnych. Kilkadziesiąt gatunków jest zagrożonych wyginięciem i w wielu krajach znajdują się one na czerwonych listach[15].

Mleczaje to grzyby mykoryzowe tworzące symbiozę z różnymi gatunkami drzew. Mają dość trwałe owocniki rozwijające się zazwyczaj od lata do późnej jesieni[15]. Niektóre gatunki są jadalne i cenione przez grzybiarzy (np. mleczaj rydz), niektóre są niejadalne z powodu gorzkiego mleczka (np. mleczaj biel), ale i te po odpowiednim przyrządzeniu w niektórych krajach są uważane za smaczne grzyby jadalne. Tylko niektóre gatunki są trujące (np. mleczaj wełnianka i mleczaj paskudnik)[5].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Index Fungorum [dostęp 2013-03-05] (ang.).
  2. „Mleczaj. Kapelusz mięsisty, wklęsły, blaszki wydzielające mleczko”.
  3. Species Fungorum [dostęp 2013-11-12] (ang.).
  4. a b Władysław Wojewoda, Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, ISBN 83-89648-09-1.
  5. a b Andreas Gminder, Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej, 2008, ISBN 978-83-258-0588-3.
  6. E. Gerhardt, Grzyby: wielki ilustrowany przewodnik, Warszawa: Klub dla Ciebie - Bauer-Weltbild Media, 2006, ISBN 83-7404-513-2.
  7. Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda, Grzyby i ich oznaczanie, Warszawa: PWRiL, 1985, ISBN 83-09-00714-0.
  8. Nazwa polska podana przez A. Skirgiełło dla synonimu Lactarius glutinopallens.
  9. Błażej Gierczyk i inni, XXI Wystawa grzybów Puszczy Białowieskiej. Materiały do poznania mykobioty Puszczy Białowieskiej, „Przegląd Przyrodniczy”, 26 (3), 2015, s. 10–50 [dostęp 2023-02-07].
  10. W. Wojewoda podał nazwę polską dla synonimu Lactarius hemicyaneus.
  11. Nazwa polska według A. Skirgiełło.
  12. Index Fungorum (gatunki) [dostęp 2013-10-20] (ang.).
  13. Grzyby makroskopijne Polski w literaturze mikologicznej, grzyby.pl [dostęp 2023-04-03].
  14. Rekomendacja nr 2/2021 Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego [dostęp 2021-07-16].
  15. a b Alina Skirgiełło, Mleczaj (''Lactarius''). Grzyby (''Mycota''), tom 25. Podstawczaki (''Basidiomycetes''), gołąbkowce (''Russulales''), gołąbkowate (''Russulaceae''), mleczaj (''Lactarius''), Krakw: PWN, 1998, ISBN 83-85444-65-3.