Lalka (film)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy filmu. Zobacz też: inne znaczenia.
Lalka
Ilustracja
Beata Tyszkiewicz w roli Izabeli Łęckiej – kadr z filmu
Gatunek obyczajowy, kostiumowy
Data premiery 7 listopada 1968
Kraj produkcji Polska Rzeczpospolita Ludowa Polska
Język polski
Czas trwania 151 min
Reżyseria Wojciech Jerzy Has
Scenariusz Wojciech Jerzy Has
Bolesław Prus (pierwowzór)
Kazimierz Brandys (dialogi)
Główne role Beata Tyszkiewicz
Mariusz Dmochowski
Tadeusz Fijewski
Muzyka Wojciech Kilar
Zdjęcia Stefan Matyjaszkiewicz
Scenografia Jerzy Skarżyński
Adam Nowakowski
Kostiumy Lidia Skarżyńska
Jerzy Skarżyński
Montaż Zofia Dwornik
Wytwórnia Zespół Realizatorów Filmowych „Kamera”
Nagrody
MFF w Panamie 1969:
  • Wojciech Jerzy Has - Wielka Nagroda
  • Stefan Matyjaszkiewicz - zdjęcia
  • Mariusz Dmochowski - nagroda aktorska
  • Tadeusz Fijewski - nagroda aktorska

Lalka – polski film fabularny z roku 1968 w reżyserii Wojciecha Hasa na podstawie jego własnego scenariusza, adaptacja powieści Bolesława Prusa pod tym samym tytułem. Osią fabularną filmu jest uczucie żywione przez kupca Stanisława Wokulskiego (Mariusz Dmochowski) do arystokratki Izabeli Łęckiej (Beata Tyszkiewicz). Zrealizowany za 35 milionów złotych film Hasa został przyjęty z mieszanymi uczuciami przez krytyków ze względu na niewierność pierwowzorowi literackiemu, aczkolwiek na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Panamie odniósł wielki sukces, zdobywając cztery nagrody festiwalowe, w tym Grand Prix.

Obsada[edytuj | edytuj kod]

Produkcja[edytuj | edytuj kod]

Realizacja Lalki była kosztownym przedsięwzięciem jak na czasy powstania filmu. Wojciech Jerzy Has przewidział w filmie obecność 87 ról głównych i 500 w epizodach. Na potrzeby filmu kostiumolodzy Lidia i Jerzy Skarżyńscy wykonali 500 kostiumów, ponad 2 tysiące dekoracji i rekwizytów. Część rekwizytów (np. meble oraz kotary) sprowadzono z muzeów w Warszawie oraz Krośnie, a dwadzieścia pięć pojazdów, w tym karet, zostało wypożyczonych z Muzeum w Łańcucie[2]. Zdjęcia części plenerów zrealizowano w specjalnie zbudowanych do tego celu drewnianych dekoracjach imitujących Warszawę w pobliżu ulicy Skarbowców we Wrocławiu, a niektóre wnętrza – w secesyjnych wnętrzach wrocławskiego Hotelu Monopol. Część zdjęć nakręcono na stacji Jedlina Zdrój[3]. Ogółem budżet Lalki wyniósł 35 milionów złotych[2].

Ocena i krytyka filmu[edytuj | edytuj kod]

Lalka zebrała szereg różnych opinii. Aleksander Jackiewicz stwierdzał pejoratywnie, że „Has odrealniał powieść Prusa […], a z Wokulskiego […] zrobił bohatera byronowskiego, zagubionego wśród narodowego śmietnika”[4]. Jan Słodowski nazywał film Hasa „romansem w rupieciarni”[5]. Eugeniusz Grzybowski zarzucał filmowi Hasa, że w adaptacji Prusa „zniknęły problemy społeczne, które tak absorbowały wielkiego pisarza, że dał świadectwo prawdzie o czasach, w których żył”[6]. Zdaniem Edwarda Pieścikowskiego „wrażenie niedosytu i zdezorientowania pogłębił jeszcze język filmowy. Mówiąc ściślej, rezygnacja z przełożenia na język filmowy jakże licznych w Lalce Prusa »medytacji«: monologów wypowiadanych i myślanych, głosów wewnętrznych, »widzeń« i halucynacji”[6].

Konrad Eberhardt, który był zwolennikiem filmu, chwalił stronę estetyczną filmu: „kiedy Wokulski jest jeszcze pełen dynamizmu i ma złudzenia, kiedy zdąża do celu – film ma tonację ciemną, surową, kadry uderzają nas konkretnością, realizmem obyczajowym: sklep, zaułki Powiśla, Krakowskie Przedmieście, wszystko to zarysowane ostro i zdecydowanie. […] kiedy konflikty wchodzą w fazę tragiczną [paradoksalnie] na ekranie coraz więcej bukolicznych zieleni podwarszawskich łąk i Zasławka, kolory stają się pastelowe, kadry coraz ładniejsze, […] pojawia się coraz więcej […] elementów poetyckich i surrealistycznych”[7]. Alicja Helman jednak z kolei twierdziła, iż Has „w niewielkim stopniu wykorzystał dramaturgiczną funkcję koloru”[8]; Helman za to doceniała rolę Tyszkiewicz, której Izabela jest „pełna wspaniałej kobiecości, ciepła, uczucia”[6]. Ogólnie często Hasowi zarzucano zdeformowanie obrazu Warszawy, co Tadeusz Sobolewski kwitował następująco: „Hasowi nigdy nie darowano lalek-manekinów i wystawy okropności zamiast warszawskiego Powiśla”[9].

Gdy premierę w telewizji miała serialowa adaptacja Lalki zrealizowana przez Ryszarda Bera, Janusz Plisiecki uzasadnił znacznie większą popularność wersji Bera od filmu Hasa następująco: „formuła filmu Hasa okazała się zbyt trudna intelektualnie. Odbiorcy oczekiwali od adaptacji realistycznych obrazów warszawskiej rodzajowości i nieudanego romansu kupca z hrabianką”[10].

Nagrody[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

  • Lalka - serial telewizyjny z 1978 roku w reżyserii Ryszarda Bera. Kilkoro aktorów wystąpiło w obu ekranizacjach Lalki, filmu pełnometrażowego z 1968 oraz serialu TV z 1977 roku:
    • Zofia Czerwińska: kobieta w piwiarni Hopfera (1968) oraz Małgorzata Minclowa, żona Jana, później żona Wokulskiego (1977),
    • Aleksander Fogiel: ajent Szprot (1968) oraz sędzia pokoju w procesach Krzeszowskiej (1977),
    • Janusz Kłosiński: mecenas księcia (1968) oraz Wirski, rządca w kamienicy Łęckiego (1977),
    • Krzysztof Litwin: Klein, subiekt w sklepie Wokulskiego (1968) oraz Zięba, subiekt w sklepie Wokulskiego (1977),
    • Zdzisław Maklakiewicz: Maruszewicz (1968) oraz Konstanty, kamerdyner barona Krzeszowskiego (1977).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Oprócz roli aktorskiej opracował on na potrzeby filmu mapy i projekty architektoniczne dziewiętnastowiecznej Warszawy.
  2. a b Gródź 2008 ↓, akap. 12.20.
  3. Artur Szałkowski. Władze Jedliny-Zdroju chcą przejąć od PKP nieczynne obiekty. „Gazeta Wrocławska”. 2007, 2007-06-12. [dostęp 2013-12-28]. 
  4. Gródź 2008 ↓, akap. 12.29.
  5. Gródź 2008 ↓, akap. 12.25.
  6. a b c Lalka, Repozytorium Cyfrowe Filmoteki Narodowej [dostęp 2021-01-12] (pol.).
  7. Gródź 2008 ↓, akap. 12.65.
  8. Gródź 2008 ↓, akap. 12.55.
  9. Gródź 2008 ↓, akap. 12.70.
  10. Gródź 2008 ↓, akap. 12.11.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Iwona Gródź, Zaszyfrowane w obrazie. O filmach fabularnych Wojciecha Jerzego Hasa, Gdańsk: słowo/obraz terytoria, 2008.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]