Lamparcik strojny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Lamparcik strojny
Pardalotus striatus[1]
(Gmelin, 1789)
Ilustracja
Osobnik podgatunku melanocephalus
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd śpiewające
Rodzina lamparciki
Rodzaj Pardalotus
Gatunek lamparcik strojny
Synonimy
  • Pipra striata[2]
  • Pardalotus ornatus[3][4]
  • Pardalotus substriatus[3][4]
  • Pardalotus queenslandicus[3]
  • Pardalotus assimilis[3]
  • Pardalotus gracilis[3]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[5]
Status iucn3.1 LC pl.svg

Lamparcik strojny (Pardalotus striatus) – gatunek małego ptaka z rodziny lamparcików. Występuje w Australii, na Tasmanii i okolicznych wyspach. Nie jest zagrożony wyginięciem.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Po raz pierwszy gatunek opisał Johann Friedrich Gmelin w 1789. Ptak otrzymał nazwę Pipra striata. Holotyp według Gmelina pochodził z południowej Ameryki (America australis), co było błędem; holotyp pochodził z Adventure Bay (jest to zarówno miasto, jak i zatoka) na Tasmanii[2]. Obecnie (2015) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny uznaje 6 podgatunków[6]. Niegdyś lamparcik strojny dzielony był na trzy gatunki – P. striatus, P. ornatus i P. substriatus[2]. Przykładem może być opublikowany w 1961 na łamach American Museum Novitates artykuł Finna Salomonsena[4]. Także i w checkliście (Check-list of birds of the world) z 1967 zastosowano taki podział[3]. Te same podgatunki, co IOC, uznają autorzy Handbook of the Birds of the World. Niektóre zaproponowane podgatunki nie przyjęły się i zostały zsynonimizowane z już istniejącymi – bowensis i barroni z melanocephalus, a restricus z uropygialis[2].

John Gould odnotował (1848), że Aborygeni australijscy na nizinach nazywali ten gatunek We-dup-wee-dup, zaś ci z gór zachodniej Australii We-dee-we-due[7].

Podgatunki i zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

IOC wyróżnia następujące podgatunki[6]:

  • P. s. uropygialis Gould, 1840 – północna Australia na wschód aż po północne Queensland (półwysep Jork)[2]
  • P. s. melvillensis Mathews, 1912Wyspy Tiwi (u wybrzeża Terytorium Północnego)[2]
  • P. s. melanocephalus Gould, 1838 – wschodnia Australia; od północno-centralnego Queensland po północno-wschodnią Nową Południową Walię[2]
  • P. s. ornatus Temminck, 1826 – południowo-wschodnia Australia[6]
  • P. s. substriatus Mathews, 1912 – zachodnia i centralna Australia z wyjątkiem pustyń i Nullarbor[2]
  • P. s. striatus (Gmelin, JF, 1789) – gniazduje na wyspach w Cieśninie Bassa i na Tasmanii; niegniazdujące osobniki zasiedlają wschodnią i południowo-wschodnią Australię[2]

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała wynosi 9–12 cm, masa ciała 9–15 g[2]. Długość skrzydła (podgatunki wymieszane) wynosi 62–71 mm[4]. Poniższy opis dotyczy ptaków prawdopodobnie z południowej Australii (John Gould wspomniał, że badał ptaki zabite w okolicach Swan River i inne z Nowej Południowej Walii). Według Goulda samiec i samica są z zewnątrz do siebie tak podobne, że jedyna droga ustalenia płci ptaka to sekcja. Wierzch głowy i czoło są czarne. U nasady dolnej szczęki swój początek bierze pomarańczowożółty pasek o intensywnej barwie. Przebiega nad okiem, gdzie łączy się z białym paskiem biegnącym ku potylicy. Zarówno tył szyi, jak i grzbiet przybierają barwę szarooliwkową, brązowawą. Kuper i pokrywy nadogonowe brązowe. Skrzydła czarne. Na lotkach 4–7 występują białe nasady i zakończenia; lotki II rzędu mają białe i czerwonobrązowe krawędzie. Każda z czarnych sterówek posiada biała końcówkę. Boki głowy i szyi białe. Gardło i górna część piersi żółte. Brzuch biały. Pokrywy podogonowe i boki brązowopłowe; na tych drugich można dostrzec ślady żółci. Tęczówka czerwonobrązowa. Wzdłuż górnej krawędzi i na końcu dziób ciemnobrązowy z domieszką niebieskiego; pozostała część żółtobiała. Nogi i stopy szarozielone[7].

Niezależnie od podgatunku z przodu oka znajduje się żółta plama, a nad okiem biała brew. Różnice między podgatunkami mogą polegać na szerokości białego pasa na skrzydle, kolorze barwnej plamy jego początkowej części (czerwona lub żółta) oraz obecności lub braku białych pasków z wierzchu głowy[8].

Ekologia[edytuj | edytuj kod]

Osobnik sfotografowany na Tasmanii (P. s. striatus). Zwraca uwagę żółta, a nie czerwona, barwna plama na skrzydle

Środowisko życia lamparcika strojnego stanowią przeważnie[8] różnorodne formacje tworzone przez eukaliptusy[2]. Choć preferuje ten rodzaj drzew, może zasiedlać niemal każdy obszar zadrzewiony lub porośnięty krzewami. Odwiedza również ogrody. Zwykle żeruje wysoko w koronach drzew, między listowiem[8]. Pożywieniem tego gatunku ptaka są głównie owady, szczególnie te tworzące struktury z utwardzonej krystalizacją spadzi, zwane po angielsku lerps[2].

Lęgi[edytuj | edytuj kod]

Według Johna Goulda okres lęgowy przypada na wrzesień, październik i listopad[7]; w istocie w podobnym terminie, na okres sierpień–grudzień, przypada „szczyt” sezonu lęgowego, a rozród stwierdzano przez cały rok[2]. Gniazdo to starannie wykonana konstrukcja z suchych traw i kory, wyściełana piórami. Zwykle znajduje się w dziupli w martwym drzewie[7], także w zagłębieniu w zboczu[8]. Zniesienie liczy 3 lub 4 białych jaja[7]. Opiekę nad potomstwem sprawują zarówno samiec, jak i samica. Podczas lęgów ptaki mogą żyć w parach lub w grupach do 6 osobników; pozostałe ptaki mogą pomóc w wychowywaniu młodych[8] (gniazdowanie kooperatywne).

Status zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

IUCN uznaje lamparcika za gatunek najmniejszej troski nieprzerwanie od 1988 (stan w 2015). P. striatus ma szeroki zasięg występowania liczący około 3,22 mln km². Według BirdLife International populacja ma trend spadkowy ze względu na niszczenie środowiska[9].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Pardalotus striatus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b c d e f g h i j k l m Woinarski, J.: Striated Pardalote (Pardalotus striatus). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2014). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2008. [dostęp 29 sierpnia 2015].
  3. a b c d e f James A. Greenway, Reginald E. Moreau, Austin L. Rand, Finn Salomonsen, Raymond A. Paynter & Ernst Mayr: Check-list of birds of the world. T. 12. Cambridge Museum of Comperative Zoology, 1967.
  4. a b c d Finn Salomonsen. Notes on the Flowerpeckers (Aves, Dicaeidae). 6. The superspecies Pardalotus striatus. „Amerycan Museum Novitates”. 2068, 29 grudnia 1961. 
  5. Pardalotus striatus. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  6. a b c F. Gill & D. Donsker: Bristlebirds, pardalotes & Australasian warblers. IOC Worl Bird List (v5.3). [dostęp 29 lipca 2015].
  7. a b c d e John Gould: The birds of Australia. T. 2. 1848, s. Plate 38 (text).
  8. a b c d e Striated Pardalote: Breeding Information. W: Wildlife. Birds [on-line]. Parks&Wildlife Service, Tasmania. [dostęp 29 sierpnia 2015].
  9. Striated Pardalotus Pardalotus striatus. BirdLife International. [dostęp 29 sierpnia 2015].