Lampart

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy rodzaju ssaków. Zobacz też: Lampart (ujednoznacznienie).
Lampart
Panthera[1]
Oken, 1816[2]
Przedstawiciel rodzaju – samica lwa afrykańskiego (P. leo)
Przedstawiciel rodzaju – samica lwa afrykańskiego (P. leo)
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd drapieżne
Rodzina kotowate
Podrodzina pantery
Rodzaj lampart
Typ nomenklatoryczny

Felis pardus Linnaeus, 1758

Synonimy
Gatunki

zobacz opis w tekście

Lampart[12] (Panthera) – rodzaj ssaka drapieżnego z podrodziny panter (Pantherinae) w rodzinie kotowatych (Felidae).

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Azji, Afryce i Ameryce[13].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała 86–290 cm, długość ogona 80–109 cm; masa ciała 21–325 kg (dorosłe samce są większe i cięższe od dorosłych samic)[13]. Przedstawiciele rodzaju Panthera jako jedyne kotowate potrafią ryczeć, związane jest to z odpowiednią budową krtani. Charakterystyczne jest też niepełne skostnienie kości gnykowej.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

  • Panthera: πανθηρας panthēras – pantera, lampart[14].
  • Leo: łac. leo – lew, od gr. λέων leōn – lew[15]. Gatunek typowy: Felis leo Linnaeus, 1758.
  • Tigris: gr. τιγρις tigris, τιγριδος tigridos – tygrys[16]. Gatunek typowy: Felis tigris Linnaeus, 1758.
  • Leoninae (Leonina): łac. leoninus – właściwy lwu, należący do lwa[17]. Gatunek typowy: Felis leo Linnaeus, 1758.
  • Tigrinae (Tigrina): łac. tigrina – jak tygrys[18]. Gatunek typowy: Felis tigris Linnaeus, 1758.
  • Uncia: epitet gatunkowy Felis uncia Schreber, 1775[19]. Gatunek typowy: Felis irbis Ehrenberg, 1830 (= Felis uncia Schreber, 1775).
  • Jaguarius: zlatynizowana forma ang. jaguar („barbarzyńska nazwa, które z przykrością muszę nadać temu podgatunkowi z powodu niewystarczających moich studiów klasycznych; niektóre z moich podgatunków również mają barbarzyńskie nazwy”)[8][20]. Gatunek typowy: Felis onca Linnaeus, 1758.
  • Pardus: gr. παρδος pardos – lampart[21]. Gatunek typowy: Felis pardus Linnaeus, 1758.

Podział systematyczny[edytuj | edytuj kod]

Do rodzaju Panthera zaliczane są gatunki współcześnie żyjące[22][12][13]:

oraz gatunki wymarłe:

Ewolucja[edytuj | edytuj kod]

Prawdopodobnie wspólny przodek gatunków zaliczanych do Panthera był morfologicznie najbardziej zbliżony do współczesnego lamparta. Żył około 5-4 mln lat temu. Wszystkie żyjące współcześnie gatunki są ze sobą bardzo blisko spokrewnione. Tygrys oddzielił się najwcześniej od linii ewolucyjnej pozostałych gatunków[24]. Najmniej różnią się geny jaguara i tygrysa[25].

Mieszańce[edytuj | edytuj kod]

Pokrewieństwa między dzikimi kotami są na tyle bliskie, że ich gatunki mogą łatwo się krzyżować, dając czasami płodne potomstwo w linii żeńskiej. Najczęściej spotykanym mieszańcem jest potomek tygrysicy i lwa, nazywany legrysem. Obecnie takie krzyżówki spotykane są jedynie w niewoli, ale nie można wykluczyć, że dawniej – kiedy zasięgi obu gatunków pokrywały się w większym stopniu – występowały również w warunkach naturalnych.

lew Venus symbol.svg tygrys Venus symbol.svg jaguar Venus symbol.svg lampart Venus symbol.svg
lew Mars symbol.svg lew legrys leguar lepart
tygrys Mars symbol.svg tyglew tygrys tyguar tygart
jaguar Mars symbol.svg jaglew jagrys jaguar jagart
lampart Mars symbol.svg lamlew lagrys laguar lampart

Interakcje z człowiekiem[edytuj | edytuj kod]

Znany już z zapisów kopalnych konflikt pomiędzy przedstawicielami rodzajów Homo i Panthera istniał od początku ich współistnienia. Duże, drapieżne koty żywiły się ssakami kopytnymi i naczelnymi. Człowiekowate poruszające się wolniej od kopytnych stanowiły dla wielkich kotów alternatywne źródło mięsa, zwłaszcza dla osobników okaleczonych lub chorych – takich, które utraciły pełną sprawność łowiecką[26].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Przez wielu autorów P. atrox i P. spelaea uważane są za podgatunki lwa afrykańskiego (P. leo).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Panthera, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. L. Oken: Lehrbuch der Naturgeschichte. T. 3. Cz. 2. Jena: August Schmid, 1816, s. 1052. (niem.)
  3. a b J. L. Frisch: Das Natur-System der vierfüßigen Thiere in. Tabellen, darinnen alle Ordnungen, Geschlechte und Arten, nicht nur mit bestimmenden. Glogau: Christian Friedrich Günther, 1775, s. 13. (niem.)
  4. Wagner 1841 ↓, s. 460.
  5. Wagner 1841 ↓, s. 469.
  6. J.E. Gray: List of the specimens of Mammalia in the collection of the British museum. London: The Trustees, 1843, s. 40. (ang.)
  7. J.E. Gray. The Ounces. „The Annals and Magazine of Natural History”. Second Series. 14, s. 394, 1854 (ang.). 
  8. a b N. Severtzov. Notice sur la classification multisériale des Carnivores, spécialement des Félidés, et les études de zoologie générale qui s'y rattachent. „Revue et Magasin de Zoologie pure et Appliquée”. 2 Série. 10, s. 385-393, 1858 (fr.). 
  9. L. Fitzinger. Revision der zur natürlichen Familie der Katzen (Feles) gehörigen Formen. „Sitzungsberichte der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften. Mathematisch-Naturwissenschaftliche Classe”. 58, s. 459, 1868 (niem.). 
  10. Grevé 1895 ↓, s. 60.
  11. Grevé 1895 ↓, s. 48.
  12. a b W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 138, 139. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.)
  13. a b c M.E. & F.C. Sunquist: Family Felidae (Cats). W: D.E. Wilson, R.A. Mittermeier: Handbook of the Mammals of the World. Cz. 1: Carnivores. Barcelona: Lynx Edicions, 2009, s. 128–139. ISBN 978-84-96553-49-1. (ang.)
  14. Palmer 1904 ↓, s. 510.
  15. Palmer 1904 ↓, s. 368.
  16. Palmer 1904 ↓, s. 680.
  17. Palmer 1904 ↓, s. 369.
  18. Palmer 1904 ↓, s. 678.
  19. Palmer 1904 ↓, s. 700.
  20. Palmer 1904 ↓, s. 355.
  21. J.A. Jobling: Key to Scientific Names in Ornithology. W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie & E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2017. [dostęp 2018-01-31]. (ang.)
  22. Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Panthera. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 2015-06-30]
  23. Z. Jack Tseng, Xiaoming Wang, Graham J. Slater, Gary T. Takeuchi, Qiang Li, Juan Liu i Guangpu Xie. Himalayan fossils of the oldest known pantherine establish ancient origin of big cats. „Proceeding of the Royal Society B: Biological Sciences”. 281 (1774), s. 20132686, 2014. DOI: 10.1098/rspb.2013.2686 (ang.). 
  24. Janczewski, D.W., Modi, W.S., Stephens, J.C., O’Brien, S.J., 1995. Molecular evolution of mitochondrial 12S RNA and cytochrome b sequences in the pantherine lineage of Felidae. Molecular Biology Evolution 12 (4), 690–707.
  25. Mattern, M.Y., McLennan, D.A., 2000. Phylogeny and speciation of felids. Cladistics 16, 232–253.
  26. Julian C. Kerbis Peterhans & Thomas Patrick Gnoske, The science of ‘Man-eating’* among lions (Panthera leo) with a reconstruction of the natural history of the “Man-eaters of Tsavo” (en)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. T.S. Palmer: Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. Waszyngton: Government Printing Office, 1904, s. 71-718, seria: North American Fauna. (ang.)
  2. J.A. Wagner: Supplementband. W: J.Ch.D. Schreber: Die Säugthiere in Abbildungen nach der Natur, mit Beschreibungen. Cz. 2. Erlangen: Expedition des Schreber'schen säugthier- und des Esper’schen Schmetterlingswerkes, 1841, s. 1–547. (niem.)
  3. P. Grevé. Die geographische Verbreitung der jetzt lebenden Raubthiere. „Nova acta Academiae Caesareae Leopoldino-Carolinae Germanicae Naturae Curiosorum”. 63, s. 1–280, 1895 (niem.).