Lata 30. XVI wieku
Wydarzenia na świecie
[edytuj | edytuj kod]- 1530
- W stolicy Francji założono Collège de France[1].
- W Rosji urodził się Iwan IV Groźny, syn Wasyla III[2][3].
- 1531
- Ferdynand I Habsburg został wybrany królem rzymskim; w 1556 objął godność cesarza po abdykacji Karola V (od 1526 był królem Węgier i Czech)[4].
- Druga wojna między Zurychem a kantonami leśnymi zakończyła się klęską Zurychu i zahamowała rozwój reformacji w Szwajcarii[3]. W bitwie pod Kapell (11 października) zginął Ulrich Zwingli. Kantony miejskie zapłaciły kontrybucję wojenną i zobowiązały się do nieingerowania w politykę zagraniczną kantonów leśnych[5].
- Pojawiła się wielka kometa (później utożsamiona z kometą Halleya), wywołując falę nastrojów apokaliptycznych[3].
- Utworzono związek szmalkaldzki w Schmalkalden. Książęta protestanccy, m.in. Jan Fryderyk I i Filip Wielkoduszny, zawiązali sojusz obronny przeciw cesarzowi i obozowi katolickiemu[4][3].
- Obradował Sejm Rzeszy w Augsburgu. Filip Melanchton przedstawił „Confessio Augustana”[3].
- Karol V przekazał Maltę joannitom (Zakonowi Maltańskiemu)[3].
.png)
- 1532
- Francisco Pizarro dokonał podboju Peru w Ameryce Południowej. Poszukując legendarnych złóż El Dorado, przyczynił się do upadku Imperium Inków. Jego wyprawy pogłębiły wiedzę o Nowym Świecie w Europie, lecz doprowadziły do zniszczenia kultury Inków[6][7].
- Karol V zawiesił wykonywanie edyktu wormackiego wobec protestantów z powodu zagrożenia tureckiego. Zawarto pokój religijny w Norymberdze[3].
- Portugalczycy rozpoczęli kolonizację Brazylii[3].
- 1533
- królową Anglii została Elżbieta I[2].
- Henryk VIII poślubił Annę Boleyn[3].
- Urodził się Wilhelm Orański, namiestnik Niderlandów[3].
- 1534–1535
- Przeprowadzono protestantyzację Księstwa Wirtemberskiego; uniwersytet w Tybindze przekształcono w uczelnię protestancką przy udziale Filipa Melanchtona[4].
- 1534
- Król Henryk VIII ogłosił się głową kościoła w Anglii, odłączając się od Rzymu. Zmiany objęły liturgię po angielsku, koniec celibatu księży, komunię pod dwiema postaciami i likwidację klasztorów[7].
- Landgraf Filip Heski przywrócił luterańskiego księcia Ulryka Wirtemberskiego do jego księstwa[3].
- Wyprawy północnoafrykańskie Karola V[3].
- 1535
- Cesarz Karol V utworzył wicekrólestwo Meksyku[7].
- Jacques Cartier dotarł do Kanady[6].
- Karol V zdobył Tunis[3].
- Francja utraciła Mediolan na rzecz Hiszpanii[3].
- Jacques Cartier (ur. 1491, zm. 1557) zbadał Rzekę Świętego Wawrzyńca i zapoczątkował Nową Francję w Kanadzie[3].
- Francesco de Marchi skonstruował dzwon nurkowy[3].
- 1536
- Jan Kalwin wydał dzieło Ustanowienie religii chrześcijańskiej, w którym odrzucił Kościół katolicki, uznał Pismo Święte za jedyną podstawę wiary i rygorystycznie ujął doktrynę predestynacji[5].
- Hanza utraciła wpływy w Skandynawii po klęsce Lubeki w tzw. wojnie hrabiowskiej w Danii[3].
- Henryk VIII polecił stracić swoją drugą żonę Annę Boleyn[3].
- Hiszpanie założyli Buenos Aires[3].
- 1537
- Rokosz szlachty w Rákos przeciwko królowi i królowej Bonie domagał się przestrzegania praw i przywilejów szlacheckich[7].
- Diego de Almagro podbił środkowe Chile[3].
- 1538
- Zakończenie trzeciej wojny między Karolem V a Franciszkiem I, sprzymierzonym z Sulejmanem II, o Mediolan (konflikt od 1536 roku)[3].
- Hiszpanie rozpoczęli podbój terytorium Argentyny[2].
- Hiszpanie rozpoczęli podbój terenów dzisiejszej Boliwii[8].
- 1539
- W holenderskiej Gandawie wybuchło powstanie przeciw cesarzowi Karolowi V (protest przeciw wymuszaniu podatków)[9]. Miasto zostało pozbawione dawnych swobód i zmuszone do zapłacenia wysokiej grzywny. Dochody podatkowe z Niderlandów sięgały ok. 2 mln guldenów rocznie, co stanowiło ok. 40% ogólnych wpływów skarbu cesarskiego[10].
- Hiszpania opanowała Kubę[8].
- 1539–1542
- Joachim II Hektor wprowadził reformację w Brandenburgii[4].
Wydarzenia w Polsce
[edytuj | edytuj kod]
- 1530
- Odbyła się koronacja vivente rege Zygmunta Augusta, syna Zygmunta I Starego na sejmie piotrkowskim[11]. W ten sposób Polska miała dwóch królów[7].
- Urodził się Jan Kochanowski, wybitny poeta polskiego renesansu, autor m.in. Odprawa posłów greckich, Pieśń świętojańska o Sobótce i Trenów[12].
- 1531
- Bitwa pod Obertynem: Pokucie było bronione przez hetmana Jana Tarnowskiego, który zwyciężył nad armią hospodara mołdawskiego Piotra Raresza, usiłującemu przejąć to sporne terytorium[7][13].
- 1534
- Rozpoczęła się kolejna wojna litewsko-rosyjska. Wojska rosyjskie odparł spod Wilna hetman Jan Tarnowski[14].
- Książęta pomorscy przeszli na protestantyzm[4].
- 1537
- Wojna kokosza[14] – rokosz części szlachty przeciw polityce Zygmunta I Starego, królowej Bony i magnaterii[13].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Stanisław Arnold, Władysław Kurkiewicz, Adam Tatomir, Wiesław Żurawski: Dzieje świata: chronologiczny przegląd ważniejszych wydarzeń. Wyd. 4 poszerzone. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1990, s. 213. ISBN 978-83-205-3873-1.
- ↑ a b c Karol Grünberg: Polska i sąsiedzi : kronika wydarzeń ; historia od X–XX wieku. Toruń: Wydawnictwo „Troja”, 1993, s. 57. ISBN 83-900386-0-9.
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u Weltgeschichte in Daten. Buch und Wissen, 1986, s. 104. (niem.).
- ↑ a b c d e Stanisław Arnold, Władysław Kurkiewicz, Adam Tatomir, Wiesław Żurawski: Dzieje świata: chronologiczny przegląd ważniejszych wydarzeń. Wyd. 4 poszerzone. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1990, s. 198. ISBN 978-83-205-3873-1.
- ↑ a b Stanisław Arnold, Władysław Kurkiewicz, Adam Tatomir, Wiesław Żurawski: Dzieje świata: chronologiczny przegląd ważniejszych wydarzeń. Wyd. 4 poszerzone. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1990, s. 178. ISBN 978-83-205-3873-1.
- ↑ a b c Stanisław Arnold, Władysław Kurkiewicz, Adam Tatomir, Wiesław Żurawski: Dzieje świata: chronologiczny przegląd ważniejszych wydarzeń. Wyd. 4 poszerzone. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1990, s. 174. ISBN 978-83-205-3873-1.
- ↑ a b c d e f g Jerzy Besala: Szkolne kalendarium historyczne. Wydaw. BiM, 1997, s. 45. ISBN 83-87097-06-3. (pol.).
- ↑ a b Weltgeschichte in Daten. Buch und Wissen, 1986, s. 105. (niem.).
- ↑ Stanisław Arnold, Władysław Kurkiewicz, Adam Tatomir, Wiesław Żurawski: Dzieje świata: chronologiczny przegląd ważniejszych wydarzeń. Wyd. 4 poszerzone. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1990, s. 219. ISBN 978-83-205-3873-1.
- ↑ Stanisław Arnold, Władysław Kurkiewicz, Adam Tatomir, Wiesław Żurawski: Dzieje świata: chronologiczny przegląd ważniejszych wydarzeń. Wyd. 4 poszerzone. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1990, s. 220. ISBN 978-83-205-3873-1.
- ↑ Marek Borucki: Chronologia historii Polski. Mada, 2004, s. 29. ISBN 83-86170-99-9.
- ↑ Stanisław Arnold, Władysław Kurkiewicz, Adam Tatomir, Wiesław Żurawski: Dzieje świata: chronologiczny przegląd ważniejszych wydarzeń. Wyd. 4 poszerzone. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1990, s. 185. ISBN 978-83-205-3873-1.
- ↑ a b c d Karol Grünberg: Polska i sąsiedzi : kronika wydarzeń ; historia od X–XX wieku. Toruń: Wydawnictwo „Troja”, 1993, s. 56. ISBN 83-900386-0-9.
- ↑ a b Marek Borucki: Chronologia historii Polski. Mada, 2004, s. 30. ISBN 83-86170-99-9.