Lata 50. XVII wieku
Wydarzenia na świecie
[edytuj | edytuj kod]- 1650
- Utrwalenie rządów Stanów Generalnych w Niderlandach[1].
- Urodził się John Churchill, książę Marlborough, angielski polityk i dowódca wojskowy (zm. 1722)[1].
- Zmarł Kartezjusz, filozof francuski (ur. 1596)[1].
- Zmarł Matthäus Merian, niemiecki miedziorytnik (ur. 1593), ilustrator i twórca wedut miejskich[1].
- Zmarł Christoph Scheiner, niemiecki matematyk i astronom, jezuita (ur. 1575)[1].
- 1651
- Oliver Cromwell wydał Akty Nawigacyjne, ustawy dotyczące handlu i prawa morskiego, przełamując monopol pośrednictwa handlowego Niderlandów[1].
- 1652
- Wojna morska między Niderlandami a Anglią (do 1654), umacniająca dominację Anglii na morzach[1].
- George Fox (1624–1691) założył „Religijne Towarzystwo Przyjaciół”[1].
- 1653
- Oliver Cromwell został lordem protektorem z pełnią władzy (do 1658); rozwiązał tzw. Parlament Kadłubowy oraz „Parlament Świętych”[1]* 1653
- Oliver Cromwell został lordem protektorem Anglii[2][2].
- Patriarcha Nikon (1605–1681) przeprowadził reformę Cerkwi rosyjskiej, wywołując rozłam staroobrzędowców (raskolników)[1].
- Kardynał Mazarin pokonał francuską arystokrację w czasie tzw. Frondy[3].
- Pierwszy publiczny pokaz projekcji świetlnej przeprowadzony przez André Tacqueta[3].
- Patriarcha Nikon przeprowadził reformę Cerkwi prawosławnej, co doprowadziło do rozłamu (tzw. „raskoł”) i powstania wspólnoty starowierców[2].
- 1654
- Niderlandy uznały angielskie akty nawigacyjne z 1651 roku[3].
- Królowa Krystyna ze Szwecji abdykowała na rzecz kuzyna Karola X Gustawa, a w 1655 przeszła na katolicyzm[3].
- Car Aleksy odebrał Ukrainę Polsce[3].
- Urodził się Jakob Bernoulli, szwajcarski matematyk (zm. 1705)[3].
- zakończyła się budowa Tadź Mahal[1].
- Pierre de Fermat i Blaise Pascal przedstawili pierwsze systematyczne rozwiązanie problemu rachunku prawdopodobieństwa (dotyczącego gry w kości)[3].
- Otto von Guericke zademonstrował na Sejmie Rzeszy w Ratyzbonie działanie ciśnienia powietrza w doświadczeniu z „półkulami magdeburskimi”[3].
- Ugoda perejasławska – układ rosyjsko-kozacki w Perejasławiu; lewobrzeżna Ukraina została przyłączona do Rosji, natomiast prawobrzeżna pozostała przy Rzeczypospolitej[2].
- 1655
- rozpoczęła się I wojna północna zwana siedmioletnią króla Karola X ze Szwecji w sojuszu z Wielkim Elektorem Brandenburgii przeciwko Polsce[3].
- Hiszpania utraciła Jamajkę na rzecz Anglii[3].
- na tron papieski wstąpił Aleksander VII. Urząd sprawował do 1667 roku[3].
- Skonstruowano sikawkę strażacką z powietrznym zbiornikiem (windkesslem) autorstwa Johann Hautzscha[3].
- 1656
- Holendrzy zdobyli Kolombo na Cejlonie, odbierając je Portugalczykom[3].
- Urodził się Johann Bernhard Fischer von Erlach, austriacki architekt barokowy (zm. 1723)[3].
- Otwarto pierwszy angielski publiczny teatr operowy w Londynie[3].
- Urodził się Edmond Halley, angielski astronom (zm. 1742)[3].
- Christiaan Huygens odkrył mgławicę w Orionie oraz opisał strukturę pierścieni Saturna[3].
- 1657
- Fryderyk Wilhelm przeszedł ze strony szwedzkiej na stronę polsko-duńską[3].
- W Rzymie założono Accademia del Cimento („Akademię Doświadczenia”)[3].
- 1658
- Richard Cromwell, syn Olivera Cromwella, został lordem protektorem (abdykował w 1659)[3].
- Dania utraciła na rzecz Szwecji pozostałe prowincje południowoszwedzkie[3].
- Leopold I (ur. 1640) został cesarzem rzymsko-niemieckim; panował do 1705 roku[3].
- Zawiązano Związek Reński książąt niemieckich z Francją przeciwko Austrii i Brandenburgii[3].
- Jan Swammerdam (1637–1680) odkrył czerwone krwinki (u żaby)[3].
- 1659
- Na mocy pokoju pirenejskiego zakończyła się dominacja Hiszpanii; Francja uzyskała Artois, Roussillon oraz część Flandrii[3].
- Urodził się Georg Ernst Stahl, niemiecki lekarz i chemik (zm. 1732)[3].
Wydarzenia w Polsce
[edytuj | edytuj kod]- 1651
- Bitwa pod Beresteczkiem – klęska wojsk kozackich[4].
- Ugoda w Białej Cerkwi – ograniczono liczbę Kozaków rejestrowych do 20 tys.[4].
- Ruch chłopski na Podhalu pod wodzą Kostki Napierskiego[4].
- 1652
- Pierwsze zerwanie sejmu przez posła Wojciecha (Władysława) Sicińskiego – zastosowanie zasady liberum veto[4].
- 1654
- rozpoczęła się wojna rosyjsko-polska[4].
- Rada starszyzny kozackiej w Perejasławiu uchwaliła przyłączenie lewobrzeżnej Ukrainy do Rosji (ugoda perejasławska)[4].
- 1655
- rozpoczęcie wojny ze Szwecją, zwaną „potopem szwedzkim”[4].
- 18 sierpnia w Kiejdanach hetman Janusz Radziwiłł wraz ze szlachtą litewską przyjął protekcję szwedzką (unia kiejdańska)[4].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d e f g h i j k Weltgeschichte in Daten. Buch und Wissen, 1986, s. 116. (niem.).
- ↑ a b c d Karol Grünberg: Polska i sąsiedzi : kronika wydarzeń ; historia od X–XX wieku. Toruń: Wydawnictwo „Troja”, 1993, s. 71. ISBN 83-900386-0-9.
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z Weltgeschichte in Daten. Buch und Wissen, 1986, s. 117.
- ↑ a b c d e f g h Karol Grünberg: Polska i sąsiedzi : kronika wydarzeń ; historia od X–XX wieku. Toruń: Wydawnictwo „Troja”, 1993, s. 70. ISBN 83-900386-0-9.