Lebiodka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Lebiodka
Ilustracja
Morfologia (lebiodka pospolita)
Systematyka[1][2]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Podkrólestwo rośliny zielone
Nadgromada rośliny telomowe
Gromada rośliny naczyniowe
Podgromada rośliny nasienne
Nadklasa okrytonasienne
Klasa Magnoliopsida
Nadrząd astropodobne
Rząd jasnotowce
Rodzina jasnotowate
Rodzaj lebiodka
Nazwa systematyczna
Origanum L.

Lebiodka (Origanum L.) – rodzaj roślin należących do rodziny jasnotowate. Obejmuje 36[3]–38 gatunków[4]. Według The Plant List rodzaj ten, licząc razem z mieszańcami międzygatunkowymi, obejmuje 56 taksonów o zweryfikowanych i zaakceptowanych nazwa naukowych[5]. Rośliny te rosną w Europie i zachodniej oraz środkowej Azji, centrum zróżnicowania osiągając w basenie Morza Śródziemnego[3][4]. W Europie rośnie 13 gatunków[3][4], z czego w Polsce jeden – lebiodka pospolita O. vulgare[6]. Rosną w miejscach suchych, słonecznych, zwykle w zbirowiskach trawiastych i zaroślowych[3]. Są to rośliny zielne i półkrzewy zasobne w olejki eteryczne i dlatego stosowane w kuchni jako przyprawy. Największe znaczenie ma lebiodka majeranek O. majorana, lebiodka pospolita oraz mieszaniec między tymi gatunkami – O. × majoricum. Podobnie wykorzystywana jest także m.in. lebiodka kreteńska O. dictamnus i lebiodka syryjska O. syriacum. Lebiodka uprawna O. onites i wcześniej wymienione wykorzystywane są także jako zioła lecznicze[4]. Kilka gatunków uprawianych jest jako ozdobne rośliny, zwłaszcza w ogrodach skalnych[3].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Byliny i półkrzewy kłączowe, rzadziej rośliny jednoroczne[3] o aromatycznym zapachu[7] osiągające do 90 cm wysokości[3].
Liście
Ulistnienie naprzeciwległe. Liście silnie aromatyczne, pojedyncze, całobrzegie[3].
Kwiaty
Drobne, zebrane w okółkach gęsto skupionych w szczytowej części pędu, kłosokształtnych[3], często wspartych przysadkami dachówkowato zachodzącymi na siebie[7], purpurowo nabiegłymi lub zielonymi[3]. Kielich zrosłodziałkowy, z 5 ząbkami na szczycie, czasem z rurkowaty z jednym ząbkiem albo rozcięty zw jednym miejscu do nasady. Korona fioletowa, biała lub różowa. U nasady zrośnięte płatki tworzą krótką rurkę zakończoną dwiema wargami, z górną łatką całobrzegą lub wyciętą i dolną trójłatkową. Cztery pręciki w dwóch parach, z czego dłuższa, górna para wystaje z rurki korony. Zalążnia złożona z dwóch owocolistków, dwukomorowa, w każdej komorze z dwoma zalążkami. Szyjka słupka pojedyncza, z dwudzielnym znamieniem o równych ramionach[3].
Owoce
Czterodzielne rozłupnie, rozpadające się na cztery pojedyncze rozłupki[3].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Synonimy[8]

Amaracus Gled., Majorana Mill.

Pozycja systematyczna

Rodzaj z rodziny jasnotowatych (Lamiaceae Lindl.), w obrębie której zaliczany jest do podrodziny Nepetoideae, plemienia Mentheae i podplemienia Menthinae[8].

Wykaz gatunków[5][9]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS ONE”, 10 (4), 2015, e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-03-31] (ang.).
  3. a b c d e f g h i j k l Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 286. ISBN 0-333-74890-5.
  4. a b c d David J. Mabberley: Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press, 2017, s. 595. ISBN 978-1-107-11502-6.
  5. a b Origanum. W: The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2019-03-25].
  6. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  7. a b Geoffrey Burnie i inni, Botanica : ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag GmbH, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134.
  8. a b Genus: Origanum L.. W: Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2019-03-25].
  9. Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina botanica, 2008, s. 133. ISBN 978-83-925110-5-2.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]