Lebiodka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Lebiodka
Ilustracja
Morfologia (lebiodka pospolita)
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd jasnotowce
Rodzina jasnotowate
Rodzaj lebiodka
Nazwa systematyczna
Origanum L.
Sp. Pl. 588. 1753]
Typ nomenklatoryczny
Origanum vulgare L.[2]

Lebiodka (Origanum L.) – rodzaj roślin należących do rodziny jasnotowate. Obejmuje 36[3]–38 gatunków[4]. Według The Plant List rodzaj ten, licząc razem z mieszańcami międzygatunkowymi, obejmuje 56 taksonów o zweryfikowanych i zaakceptowanych nazwa naukowych[5]. Rośliny te rosną w Europie i zachodniej oraz środkowej Azji, centrum zróżnicowania osiągając w basenie Morza Śródziemnego[3][4]. W Europie rośnie 13 gatunków[3][4], z czego w Polsce jeden – lebiodka pospolita O. vulgare[6]. Rosną w miejscach suchych, słonecznych, zwykle w zbirowiskach trawiastych i zaroślowych[3]. Są to rośliny zielne i półkrzewy zasobne w olejki eteryczne i dlatego stosowane w kuchni jako przyprawy. Największe znaczenie ma lebiodka majeranek O. majorana, lebiodka pospolita oraz mieszaniec między tymi gatunkami – O. × majoricum. Podobnie wykorzystywana jest także m.in. lebiodka kreteńska O. dictamnus i lebiodka syryjska O. syriacum. Lebiodka uprawna O. onites i wcześniej wymienione wykorzystywane są także jako zioła lecznicze[4]. Kilka gatunków uprawianych jest jako ozdobne rośliny, zwłaszcza w ogrodach skalnych[3].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Byliny i półkrzewy kłączowe, rzadziej rośliny jednoroczne[3] o aromatycznym zapachu[7] osiągające do 90 cm wysokości[3].
Liście
Ulistnienie naprzeciwległe. Liście silnie aromatyczne, pojedyncze, całobrzegie[3].
Kwiaty
Drobne, zebrane w okółkach gęsto skupionych w szczytowej części pędu, kłosokształtnych[3], często wspartych przysadkami dachówkowato zachodzącymi na siebie[7], purpurowo nabiegłymi lub zielonymi[3]. Kielich zrosłodziałkowy, z 5 ząbkami na szczycie, czasem z rurkowaty z jednym ząbkiem albo rozcięty zw jednym miejscu do nasady. Korona fioletowa, biała lub różowa. U nasady zrośnięte płatki tworzą krótką rurkę zakończoną dwiema wargami, z górną łatką całobrzegą lub wyciętą i dolną trójłatkową. Cztery pręciki w dwóch parach, z czego dłuższa, górna para wystaje z rurki korony. Zalążnia złożona z dwóch owocolistków, dwukomorowa, w każdej komorze z dwoma zalążkami. Szyjka słupka pojedyncza, z dwudzielnym znamieniem o równych ramionach[3].
Owoce
Czterodzielne rozłupnie, rozpadające się na cztery pojedyncze rozłupki[3].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Synonimy[8]

Amaracus Gled., Majorana Mill.

Pozycja systematyczna

Rodzaj z rodziny jasnotowatych (Lamiaceae Lindl.), w obrębie której zaliczany jest do podrodziny Nepetoideae, plemienia Mentheae i podplemienia Menthinae[8].

Wykaz gatunków[5][9]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-03-31].
  2. Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-10].
  3. a b c d e f g h i j k l Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 286. ISBN 0-333-74890-5.
  4. a b c d David J. Mabberley: Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press, 2017, s. 595. ISBN 978-1-107-11502-6.
  5. a b Origanum. W: The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2019-03-25].
  6. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  7. a b Geoff Burnie i inni: Botanica. Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 3-8331-1916-0.
  8. a b Genus: Origanum L.. W: Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2019-03-25].
  9. Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina botanica, 2008, s. 133. ISBN 978-83-925110-5-2.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]