Legenda o Sigurdzie i Gudrun

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Legenda o Sigurdzie i Gudrun
The Legend of Sigurd and Gudrún
Autor J. R. R. Tolkien, red. Christopher Tolkien
Miejsce wydania  Wielka Brytania
Język angielski
Data powstania lata 30. XX w.
Data I wyd. 5 maja 2009
Wydawca HarperCollins
Typ utworu poemat
Data I wyd. polskiego listopad 2009
Pierwszy wydawca polski Prószyński Media
Przekład Katarzyna Staniewska, Agnieszka Sylwanowicz

Legenda o Sigurdzie i Gudrun (ang. The Legend of Sigurd and Gudrún) – książka złożona z dwóch poematów J.R.R. Tolkiena uzupełnionych komentarzami Christophera Tolkiena i zredagowanymi przez niego notatkami autora. Poematy zostały wydane po raz pierwszy pośmiertnie w 2009 roku. W odróżnieniu od najbardziej znanych dzieł Tolkiena ich akcja nie dzieje się w Śródziemu, tylko dotyczy wydarzeń pochodzących z mitologii nordyckiej.

Treść[edytuj | edytuj kod]

Główną część książki stanowią dwa poematy: Völsungakviða en nýja (Nowa pieśń o Völsungach) i Guðrúnarkviða en nýja (Nowa pieśń o Gudrun). Pierwsza opowiada o pochodzeniu i losach legendarnego bohatera Sigurda Völsunga oraz zakochanej w nim księżniczki Niflungów, Gudrun, która dzięki podstępowi została jego żoną. Druga z pieśni opisuje zdarzenia po śmierci Sigurda, gdy Gudrun, wbrew swej woli, zawiera małżeństwo z Atlim, władcą Hunów, który morduje jej braci. Gudrun dokonuje na nim zemsty, po czym odbiera sobie życie.

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Christopher Tolkien w Przedmowie zwraca uwagę, że nie ma żadnych dowodów wskazujących na datę powstania obu poematów, łączy je jednak z latami 1926-1939, w których J.R.R. Tolkien zajmował się językiem oraz literaturą nordycką na Uniwersytecie Oksfordzkim[1]. Podejrzewa, że mogą pochodzić z wczesnych lat trzydziestych dwudziestego wieku[2]. Podobnie datę jego powstania określono w Listach: „napisany prawdopodobnie pod koniec lat dwudziestych lub na początku lat trzydziestych XX wieku“[3]. Charakterystyczny jest także fakt zachowania się tekstu tylko w jednym, prawie niezawierającym poprawek rękopisie[4][5], co jest bardzo nietypowe dla twórczości Tolkiena.

Ch. Tolkienowi ojciec powiedział o tym dziele dopiero pod koniec swojego życia, nie mógł go jednak wtedy znaleźć[2]. Wiadomo tylko o dwóch wzmiankach na temat tych pieśni w listach Tolkiena[2], obie w listach do W.H. Audena. 29 marca 1967 r. zadeklarował, że wyśle mu

Quote-alpha.png
jeśli uda mi się ją znaleźć (mam nadzieję, że nie zaginęła), rzecz, którą napisałem wiele lat temu, usiłując zgłębić sztukę pisania poezji aliteracyjnej. Jest to próba ujednolicenia pieśni o Völsungach z Eddy Starszej, napisana w dawnym ośmiowersowym metrum fornyrðislag[6].

Prawie rok później (29.01.1968 r.) wspomniał poemacie Völsungakviða en nýja, opisując go jako

Quote-alpha.png
napisany po angielsku w 8-wersowych zwrotkach, w metrum fornyrðislag: próba ułożenia materiałów z Eddy, dotyczących Sygurda i Gunnara[3].

Z tych listów można stwierdzić, że celem Tolkiena było stworzenie spójnej historii o losach Sigurda, która w Eddzie Poetyckiej jest przedstawiona w sposób nieuporządkowany. Opisują ją różne poematy różnych autorów, które momentami są ze sobą sprzeczne[7]. Dodatkowym źródłem była także Völsunga Saga napisana o wiele później na bazie tekstów eddycznych i innych dziś już zaginionych.

Wersyfikacja[edytuj | edytuj kod]

Sądząc po wyżej wspomnianych listach wersyfikacja poematów była dla Tolkiena bardzo ważna. Jak sam napisał, stosował metrum fornyrðislag, które jest najczęściej występującym w Eddzie Poetyckiej[8]. Wiersz, którym napisano poematy to wierszy aliteracyjny.

W całej książce zastosowano podział na strofy, które „mają po osiem krótkich wersów: to znaczy jednostka wersu, półwers czyli vísurð, jest zapisany osobno“[9]. W rękopisie taki podział istniał w całej Nowej pieśni o Gudrun i na początku Nowej pieśni o Völsungach. Resztę tej drugiej zapisano długimi wersami. Autor opatrzył to jednak notatką ołówkiem, aby wszystko zapisać krótkimi wersami[9], co uczynił redaktor książki.

Ilustracje[edytuj | edytuj kod]

Dół lewej części portalu. Scena smakowania smoczej krwi przez Sigurda

W książce umieszczono rysunki Billa Sandersona[10], który wzorował się na płaskorzeźbach z drewnianego portalu kościoła w Hylestad w Norwegii[11]. Przedstawiają one historię zabicia smoka Fafnira przez Sigurda. Zdjęcie tego portalu zostało wykorzystane także na okładce wydania angielskiego[12].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Ch. Tolkien Przedmowa. W: Legenda O Sigurdzie i Gudrun, s. 10
  2. 2,0 2,1 2,2 Ch. Tolkien Przedmowa. W: Legenda O Sigurdzie i Gudrun, s. 11
  3. 3,0 3,1 H. Carpenter Przypisy. W: Listy, s. 743, przypis nr 3 do listu nr 295
  4. Ch. Tolkien Tekst poematów. W: Legenda O Sigurdzie i Gudrun, s. 46
  5. Reprodukcję jednej strony rękopisu można zobaczyć na stronie The Legend of Sigurd and Gudrun FAQ - all info on the new book by J.R.R. Tolkien
  6. J.R.R. Tolkien Listy, s. 616, nr 295
  7. Ch. Tolkien Saga o Völsungach. W: Legenda O Sigurdzie i Gudrun, s. 45
  8. Ch. Tolkien Wersyfikacja poematów. W: Legenda O Sigurdzie i Gudrun, s. 51
  9. 9,0 9,1 Ch. Tolkien Tekst poematów. W: Legenda O Sigurdzie i Gudrun, s. 48
  10. Kilka z nich można zobaczyć na stronie The Legend of Sigurd and Gudrun FAQ - all info on the new book by J.R.R. Tolkien
  11. Ch. Tolkien Przedmowa. W: Legenda O Sigurdzie i Gudrun, s. 14
  12. Pieter Collier: The Legend of Sigurd and Gudrun FAQ - all info on the new book by J.R.R. Tolkien

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]