Legwan nosorogi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Legwan nosorogi
Cyclura cornuta
(Bonnaterre, 1789)[1]
Legwan nosorogi
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada gady
Rząd łuskonośne
Podrząd Iguania
Rodzina legwanowate
Rodzaj Cyclura
Gatunek legwan nosorogi
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 VU pl.svg
Nashornleguan (Cyclura cornuta).jpg

Legwan nosorogi (Cyclura cornuta) – gatunek jaszczurki z rodziny legwanów (Iguanidae), spotkany pierwotnie na karaibskiej wyspie Haiti, na której leżą państwa Dominikana i Haiti. Zwierzęta te różnią się rozmiarami, osiągając od około 60 do 140 cm, a także kolorem skóry. Spotyka się osobniki od stalowych po ciemnozielone, a nawet brązowe. Gad ten ma na czaszce przypominający róg wyrostek, czemu zawdzięcza swą polską, jak i angielską nazwę ("Rhinoceros Iguana"). Gatunek jest narażony na wyginięcie.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Gatunek ten należy do rodzaju Cyclura, którego nazwa pochodzi ze starożytnego języka greckiego, a ściślej od słów cyclos (κύκλος) o znaczeniu "okrągły" i ourá (οὐρά) oznaczającego ogon. Odwołuje się ona do grubego krągłego ogona charakterystycznego dla przedstawicieli tego rodzaju[3]. Z kolei epitet gatunkowy cornuta jest łacińskim przymiotnikiem rodzaju żeńskiego o znaczeniu "rogata". Odnosi się on do rogowych wyrostków na pysku samców. Gatunek został zidentyfikowany przez Pierre'a Josepha Bonaterre'a w 1789[4][5].

Wyróżnia się dwa podgatunki:

  • C. cornuta stejnegeri
  • C. cornuta onchiopsis

Uważa się jednak, że ten drugi wyginął na wolności[6][5].

Anatomia i morfologia[edytuj | edytuj kod]

Palce

Legwan nosorogi, jak i inni członkowie jego rodzaju, to jaszczurka o dużym ciele, ciężkiej głowie, silnych łapach i spłaszczonym bocznie ogonie[7]. Grzebień zaostrzonych rogowych łusek przebiega od karku do koniuszka ogona[7]. Zwierzę ma umaszczenie szaro lub burobrązowe[7].

Legwan ten charakteryzuje się wzrostem wydatnych guzków na pysku, w efekcie czego przypominają one rogi[8]. Dr Thomas Wiewandt, spędziwszy długi czas na wyspie Mona na badaniach podgatunku C. cornuta stejnegeri, zasugerował, że rogi te, jak i boczne kolce oraz wydatne wyrostki ciemieniowe, służą do ochrony przed ostrymi skałami oraz ułatwiają samcom ucieczkę przed innymi[8][9]. Samce mają ponadto ciało tłuszczowe tworzące jak gdyby hełm w okolicy potylicznej głowy, a także duże podgardle. Poza tym, co ma miejsce także wśród innych gatunków rodzaju Cyclura, są większe od samic. Mają też wydatne grzebienie grzbietowe i "rogi" oraz pory na udach, dzięki którym wydzielają feromony. Samicom brakuje tychże porów, a ich grzebienie są krótsze niż u samców. Jest to przykład dymorfizmu płciowego[10][11].

Występowanie i siedlisko[edytuj | edytuj kod]

Gad ten występuje na Haiti (w państwach Haiti i Dominikana). Populacje są stabilne na Isla Beata i na krańcu półwyspu Barahona w Parku Narodowym Jaragua[4][7]. Istnieją populacje o umiarkowanym zagęszczeniu osobników w południowo-wschodnim obszarze Haiti i jego przybrzeżnych wyspach, także w słodkowodnym jeziorze Etang Saumatre. Populacje na Haiti są bardziej zagrożone z powodu wylesiania i innych przejawów ludzkiej działalności. Ogólnie legwany występują obficie, choć nie wyłącznie, w buszu i suchych lasach w otoczeniu skał czy zerodowanych wapieni w terasach przybrzeżnych i na nizinach zarówno na lądzie, jak i na kilku przybrzeżnych wysepkach i niewielkich rafach w zróżnicowanych środowiskach klimatu podzwrotnikowego[4][7].

Osobnik sfotografowany 4 maja 2008 na Limbe Island w Haiti. Złapany został przez grupę rybaków z Bas-Limbe, wioski Bord de Mer. Wcześniej sądzono, że gatunek nie występuje w tym rejonie. Legwany są jedzone przez miejscową ludność.

Legwan nosorogi wiedzie dzienny tryb życia. Jego siedlisko to skalne rejony o ubogiej szacie roślinnej[4][7]. Zazwyczaj skory do ucieczki w razie zagrożenia, nie waha się jednak gryźć i wymierzać silnych ciosów swym potężnym ogonem, jeśli odetnie mu się drogę odwrotu[7].

Pożywienie[edytuj | edytuj kod]

Zwierzę to jest przede wszystkim roślinożercą. Zjada liście, kwiaty, jagody i owoce różnych gatunków roślin[10]. Badania wykonane w 2000 przez dr Allison Alberts w zoo w San Diego ujawniły, że nasiona po przejściu przez układ pokarmowy gatunków rodzaju Cyclura kiełkowały intensywniej niż te niezjedzone przez legwana[12][13]. Nasiona owoców skonsumowanych przez rzeczone legwany odniosły korzyść adaptacyjną polegającą na tym, że kiełkowanie zachodziło w ich przypadku przed końcem krótkiej pory deszczowej[13]. Legwan nosorogi odgrywa też ważną rolę w roznoszeniu ich na nowe tereny (głównie samice zmierzające do miejsc odchowu młodych). Jest to także największy roślinożerca w ekosystemie zamieszkiwanych przez niego wysp. Spełnia więc kluczową rolę dla zachowania równowagi obejmującej klimat i roślinność[13]. Poza tym gatunek ten wydaje się być także przygodnym drapieżnikiem. Obserwowano bowiem osobniki jedzące drobne jaszczurki, węże i owady[7].

Rozmnażanie[edytuj | edytuj kod]

W przeciwieństwie do innych gatunków z rodzaju Cyclura samce legwana nosorogiego osiągają dojrzałość płciową w wieku 4 do 5 lat[10]. Wykazują one zachowania terytorialne, przy czym najagresywniejsze osobniki mają największe terytoria[4]. Sezon rozrodczy przypada na początek albo krótko przed pierwszą porą deszczową (maj, czerwiec). Trwa on od 2 do 3 tygodni[4][10]. Samica składa w ciągu 40 dni od 2 do aż 34 jaj, średnio 17[10]. Broni ona swego gniazda przez klika dni po złożeniu jaj. Inkubacja trwa średnio 85 dni[4]. Jaja tego gatunku należą do największych wśród składanych przez wszystkie jaszczurki świata[10].

Status[edytuj | edytuj kod]

Legwan nosorogi to najpopularniejszy trzymany w niewoli gatunek tego rodzaju. Na wolności pozostało jednak od 10 000 do 16 000 zwierząt[4]. Zwieńczony sukcesem program rozmnażania prowadzono w Parque Zoológico Nacional Republiki Dominikany od 1974 do 1994. Dzięki niemu rocznie wykluwało się średnio 100 młodych[4]. Obejmował on także reintrodukcję urodzonych w niewoli młodych do kilku chronionych obszarów w południowo-zachodniej Dominikanie. Miało to zmniejszyć prawdopodobieństwo upolowania ich przez węże czy inne dzikie zwierzęta, jak mangusty czy koty[4]. Od 2005 program nie jest kontynuowany z powodu zmian administracyjnych w zoo[4].

W niewoli[edytuj | edytuj kod]

Legwan nosorogi w Boston Museum of Science

Hodowla legwanów nosorogich zarówno prywatna, jak i publiczna jest dobrze rozwinięta[10]. W USA trzymanych jest 39 samców, 32 samice i 36 osobników o nieznanej płci. Żyją one w 20 ośrodkach zoologicznych. Ośrodki American Zoological and Aquarium Association odnotowały jeszcze 533 zwierzęta nieprzypisane do podgatunku[4]. Rzeczywista liczba legwanów w niewoli może być znaczne większa po uwzględnieniu zwierząt z europejskich i azjatyckich ogrodów zoologicznych i wielu trzymanych jako zwierzęta domowe[4]. W rezultacie zredukowano zapotrzebowanie ogrodów zoologicznych na zwierzęta schwytane na wolności, jak i handel[4][10].

Pomimo że jest to najliczniejszy gatunek swego rodzaju, CITES nadal zalicza go do chronionych[5].

Przypisy

  1. Cyclura cornuta. w: Integrated Taxonomic Information System (ang.) [dostęp 18 września 2008]
  2. Cyclura cornuta. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. Alejandro Sanchez: Family Iguanidae: Iguanas and Their Kin (ang.). W: Father Sanchez's Web Site of West Indian Natural History Diapsids I: Introduction; Lizards [on-line]. Kingsnake.com. [dostęp 26 listopada 2007].
  4. a b c d e f g h i j k l m n Ottenwalder, J.: 2007 IUCN Red List, Cyclura cornuta (ang.). 1996.
  5. a b c Bradford D. Hollingsworth. The Evolution of Iguanas: An Overview of Relationships and a Checklist od Species. , s. 35-39, 2004. University of California Press. 
  6. David Blair: Navassa Island Iguana. [dostęp 2011-07-17].
  7. a b c d e f g h Massimo Capula: Simon & Schuster's Guide to Reptiles and Amphibians of the World. Behler. New York: Simon & Schuster, 1989. ISBN 0671690981. (ang.)
  8. a b Robert Powell. Horned Iguanas of the Caribbean. „Reptile and Amphibian Hobbyist”. 12, 8 stycznia 2000. 5 (ang.). 
  9. Wiewandt, T. A. 1977. Ecology, behavior, and management of the Mona Island ground iguana Cyclura stejnegeri. Ph. D. Thesis. Cornell University. 330p.
  10. a b c d e f g h Phillipe De Vosjoli: The Green Iguana Manual. David Blair. Escondido, California: Advanced Vivarium Systems, 1992. ISBN 74886904040.
  11. Emilia P. Martins, Kathryn Lacy: Behavior and Ecology of Rock Iguanas,I: Evidence for an Appeasement Display. University of California Press, 2004, s. 98-108. ISBN 9780520238541.
  12. Mark Derr. In Caribbean, Endangered Iguanas Get Their Day. „New York Times Science Section”, 10 października 2000 (ang.). 
  13. a b c Allison Alberts, Jeffrey Lemm, Tandora Grant, Lori Jackintell: Testing the Utility of Headstarting as a Conservation Strategy for West Indian Iguanas. University of California Press, 2004, s. 210. ISBN 9780520238541.