Lemany (województwo mazowieckie)
52°38′57″N 21°13′55″E/52,649167 21,231944| wieś | |
 Wiatrak-koźlak w Lemanach | |
| Państwo | |
|---|---|
| Województwo | |
| Powiat | |
| Gmina | |
| Liczba ludności (2023) |
94[2] |
| Strefa numeracyjna |
29 |
| Kod pocztowy |
07-214[3] |
| Tablice rejestracyjne |
WPU |
| SIMC |
0523867[4] |
Położenie na mapie gminy Zatory  | |
Położenie na mapie Polski  | |
Położenie na mapie województwa mazowieckiego  | |
Położenie na mapie powiatu pułtuskiego  | |
| 52°38′57″N 21°13′55″E/52,649167 21,231944[1]
| |
Lemany – wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie pułtuskim, w gminie Zatory[4][5]. Ma status sołectwa[6]. Obok miejscowości przepływa niewielka rzeka Prut, dopływ Narwi[7].
Historia
[edytuj | edytuj kod]W pobliżu Leman, nad rzeką Prut, w 1958 odkryte zostało cmentarzysko z okresu I w. p.n.e. – II w. n.e. liczące 160 grobów jamowych i popielnicowych. W zbadanych grobach znaleziono broń, ozdoby i narzędzia. W jednym z nich obok ludzkiego znajdował się szkielet krowy[8][9]. Stanowisko (nr 48-68/1) wydatowano na okres wpływów rzymskich[10].
Wieś została założona w XVIII wieku, gdy biskupi płoccy sprowadzili tu Kurpiów z Puszczy Zielonej[7][11]. Pierwotnie wieś nazywała się Limany i liczyła 1 siedlisko[12].
Wieś była siedzibą wójtostwa[7]. W 1776 przywilej biskupa Michała Jerzego Poniatowskiego przekazał wójtostwo w Lemanach proboszczowi z Pniewa jako jego uposażenie[13].
Po upadku I Rzeczypospolitej wieś została częścią dóbr narodowych Obryte[14].
W 1827 we wsi istniały 2 domy z 26 mieszkańcami. Wieś była prywatna i należała do parafii Pniewo[15]. W latach 80. XIX wieku notowano wieś, folwark i osadę leśną Lemany[16].
W okresie międzywojennym wieś leżała w województwie warszawskim, w powiecie pułtuskim, w gminie Zatory. Według Powszechnego Spisu Ludności z 1921 wieś zamieszkiwało 66 osób wyznania rzymskokatolickiego i polskiej narodowości. Było tu 9 budynków mieszkalnych. Z kolei w osadzie leśnej Lemany w 4 budynkach mieszkało 27 osób – katolików, Polaków[17]. Miejscowość podlegała pod sąd grodzki w Wyszkowie i okręgowy w Warszawie. Najbliższy urząd pocztowy mieścił się w Pułtusku[18].
W czasie okupacji niemieckiej wieś należała do rejencji ciechanowskiej. Obok miejscowości biegła zielona granica z Generalnym Gubernatorstwem[19]. Działał tu punkt przerzutu broni, z którego korzystała Armia Krajowa[20].
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa ostrołęckiego[potrzebny przypis].
W 2002 we wsi były 34 gospodarstwa domowe[21]. Na 31 grudnia 2011 notowano 94 mieszkańców[22]. Według Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2021 we wsi mieszkało 88 osób. W latach 1998–2021 liczba zamieszkałych we wsi zmalała o 14,6%[21]. Na dzień 31 grudnia 2023 we wsi na pobyt stały zameldowane były 94 osoby[23].
W Lemanach działają hafciarki i twórczynie wykonujące oklejanki[7][24]. Ze wsi pochodziła Krystyna Fabisiak[25].
Miejscowość należy do tzw. grupy pułtuskiej Kurpi Białych[26].
We wsi istnieje wiatrak koźlak z 1915 zamieniony na młyn elektryczny[7][24][27].
Galeria
[edytuj | edytuj kod]-
Drewniane elementy zdobień na chałupie -
Drewniane elementy zdobień na chałupie -
Wiatrak-koźlak w Lemanach -
Wiatrak-koźlak w Lemanach
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 67069.
- ↑ Raport o stanie gminy Zatory w 2023. Liczba mieszkańców w dn. 31.12.2023 s. 14
- ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 645 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
- ↑ a b GUS. Wyszukiwarka TERYT
- ↑ Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz. U. z 2013 r. poz. 200)
- ↑ BIP gminy, sołectwa
- ↑ a b c d e Tadeusz Halpern, 100 haseł Puszczy Białej. Informator krajoznawczy, Warszawa 1979, s. 65.
- ↑ Gmina Zatory 2015 ↓, s. 40–41.
- ↑ Cmentarzysko, st. 1 [online] [dostęp 2025-09-15].
- ↑ STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY ZATORY [online], 2013, s. 53 [dostęp 2025-09-15].
- ↑ Maria Żywirska, Puszcza Biała. Jej dzieje i kultura, Warszawa 1973, s. 48.
- ↑ Maria Żywirska, Puszcza Biała. Jej dzieje i kultura, Warszawa 1973, s. 50.
- ↑ Adam Dylewski, Powiat pułtuski: przewodnik subiektywny, Tradycja Mazowsza, Warszawa: Mazowieckie Centrum Kultury i Sztuki : Agencja Wydawnicza „Egros”, 2012, s. 87, ISBN 978-83-60623-99-2 [dostęp 2023-09-28].
- ↑ Adam Dylewski, Powiat pułtuski: przewodnik subiektywny, Tradycja Mazowsza, Warszawa: Mazowieckie Centrum Kultury i Sztuki : Agencja Wydawnicza „Egros”, 2012, s. 85, ISBN 978-83-60623-99-2 [dostęp 2023-09-28].
- ↑ Tabella miast, wsi, osad Królestwa Polskiego z wyrażeniem ich położenia i ludności alfabetycznie ułożona w Biórze Kommissyi Rządowey Spraw Wewnętrznych i Policyi, „Biblioteka Uniwersytecka w Poznaniu”, 1: A–Ł, 1827, s. 262 [dostęp 2025-09-14].
- ↑ Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. 5, dir.icm.edu.pl, 1884, s. 135 [dostęp 2025-09-15].
- ↑ Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych, t. 1: M. st. Warszawa, województwo warszawskie, mbc.cyfrowemazowsze.pl, Warszawa 1925, s. 140 [dostęp 2024-08-16].
- ↑ Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej z oznaczeniem terytorjalnie im właściwych władz i urzędów oraz urządzeń komunikacyjnych, Przemyśl–Warszawa 1933, s. 874.
- ↑ Andrzej Sokolnicki, Region pułtuski w latach okupacji hitlerowskiej 1939–1945, [w:] J. Antoniewicz, Aleksander Gieysztor, Stanisław Kotarski (red.), Pułtusk. Studia i materiały z dziejów miasta i regionu, t. 1, Warszawa 1969, s. 210–211.
- ↑ Andrzej Sokolnicki, Region pułtuski w latach okupacji hitlerowskiej 1939–1945, [w:] J. Antoniewicz, Aleksander Gieysztor, Stanisław Kotarski (red.), Pułtusk. Studia i materiały z dziejów miasta i regionu, t. 1, Warszawa 1969, s. 249.
- ↑ a b Wieś Lemany (mazowieckie) » mapy, GUS, nieruchomości, regon, kod pocztowy, atrakcje, wypadki drogowe, kierunkowy, edukacja, demografia, tabele, zabytki, statystyki, drogi publiczne, liczba ludności [online], Polska w liczbach [dostęp 2025-09-15].
- ↑ STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY ZATORY [online], 2013, s. 56 [dostęp 2015-09-14].
- ↑ RAPORT O STANIE GMINY ZATORY ZA 2023 ROK [online], 2024, s. 14 [dostęp 2025-09-14].
- ↑ a b trasy – PUSZCZA-BIAŁA. Blogprzewodnik. Wyprawy w kurpiowską krainę między Narwią a Bugiem. [online], PUSZCZA-BIAŁA. Blogprzewodnik. Wyprawy w kurpiowską krainę między Narwią a Bugiem. [dostęp 2025-09-15] [zarchiwizowane z adresu 2016-04-13].
- ↑ Maria Weronika Kmoch, Krystyna Fabisiak (1924–2009), [w:] Adam Michał Mickiewicz (red.), Ziemia wyszkowska i Puszcza Biała – „kto był kim”, wyd. 1, Wyszków: Edytor s.c. Elżbieta K. Borzymek i wspólnicy na zlecenie Stowarzyszenia Przyjaciół Wyszkowa, Puszczy Białej i Kamienieckiej, 2021, s. 92, ISBN 978-83-60646-49-6 [dostęp 2025-09-11].
- ↑ Adam Dylewski, Powiat pułtuski: przewodnik subiektywny, Tradycja Mazowsza, Warszawa: Mazowieckie Centrum Kultury i Sztuki : Agencja Wydawnicza „Egros”, 2012, s. 24, ISBN 978-83-60623-99-2 [dostęp 2023-09-28].
- ↑ Wiatrak koźlak [online] [dostęp 2025-09-15].
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Gmina Zatory. Mazowsze z kurpiowską duszą. Zatory–Pułtusk: Aga Press Agencja Wydawniczo-Reklamowa Wydawnictwo Aleksander, 2015, seria: Gminy Polski – Małe Ojczyzny. ISBN 978-83-64273-28-5. OCLC 1204346049.
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Lemany 1, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. V: Kutowa Wola – Malczyce, Warszawa 1884, s. 135.
| Wsie |
|
|---|---|
| Osady | |
| Osady leśne | |
| Część wsi |
|
| Przysiółki wsi |
