Lemur katta

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Lemur katta
Lemur catta[1]
Linnaeus, 1758[2]
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Infragromada łożyskowce
Rząd naczelne
Podrząd lemurowe
Rodzina lemurowate
Rodzaj Lemur
Linnaeus, 1758[3]
Gatunek lemur katta
Synonimy

Rodzaju:

Gatunku:

  • Maki mococo Muirhead, 1819[7]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[10]
Status iucn3.1 EN pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Lemur katta[11] (Lemur catta) – gatunek ssaka naczelnego z rodziny lemurowatych (Lemuridae).

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Lemur katta występuje w południowo-zachodnim i południowym Madagaskarze, daleko na północ aż do Belon’i Tsiribihina wzdłuż zachodniego wybrzeża oraz daleko na wschód aż do okolic w pobliżu Tôlanaro i w głąb lądu do gór Andringitra na południowo-wschodnim płaskowyżu[12].

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Gatunek po raz pierwszy naukowo opisał w 1758 roku szwedzki przyrodnik Karol Linneusz w jego dziele Systema Naturae nadając mu nazwę Lemur catta[2]. Jako miejsce typowe odłowu holotypu Linneusz wskazał Madagaskar (łac. Habitat in Madagascar)[2][13]. Jedyny przedstawiciel rodzaju lemur[11] (Lemur) który opisał w 1758 roku również Linneusz[3].

Autorzy Illustrated Checklist of the Mammals of the World uznają ten takson za gatunek monotypowy[12].

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

  • Lemur: łac. lemures, lemurum (tylko w liczbie mnogiej) „duchy, widma”[14].
  • Procebus: gr. προ pro „blisko, w pobliżu”; κηβος kēbos „długoogoniasta małpa”[15].
  • Prosimia: gr. προ pro „blisko, w pobliżu”; łac. simia „małpa”[16].
  • Maki i Mococo: malgaska nazwa mocok lub mococo dla lemurów, zaadaptowana przez Buffona w 1765 roku[17].
  • catta: łac. catus „kot”; w aluzji do „kociego” wyglądu lemura katta[18].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała (bez ogona) 39–46 cm, długość ogona 56–63 cm; masa ciała 2,2 kg[19]. Długi ogon z 13-15 białymi i czarnymi obrączkami. Ubarwienie popielate, futro gęsta i wełnista.

Zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Żyje na otwartych, suchych i skalnych, rzadko na zalesionych terenach (tryb życia naziemny) tworząc grupy złożone z 5-20 osobników. Chroni się w jaskiniach. Owocożerny, zjada również liście i nasiona, a jedynie okazjonalnie owady. Lemury katta stosunkowo dużo czasu spędzają na ziemi, nie oddalając się jednak zbytnio od swoich drzew, gotowe do natychmiastowego powrotu w przypadku najmniejszego zaniepokojenia. Aktywne wyłącznie w ciągu dnia.

Po 4,5-miesięcznej ciąży samica rodzi 1–2, rzadziej 3 młode, które wczepiają się w futro na brzuchu matki i wiszą tam, nie krępując swobody jej ruchów, do ukończenia 2 tygodnia życia. Po tym okresie przechodzą na grzbiet rodzicielki i zostają tam do momentu osiągnięcia sprawności pozwalającej im poruszać się wraz z grupą. 30 do 50% młodych ginie przed osiągnięciem pierwszego roku życia. W niewoli odnotowano lemura katta żyjącego 25 lat. Zarówno samce jak i samice posiadają gruczoły nadgarstkowe wielkości około 1cm znajdujące się na wewnętrznej powierzchni przedramienia prawie 25 cm powyżej stawu nadgarstkowego. To cecha wspólna dla rodzajów Lemur i Hapalemur. Obie płcie posiadają również gruczoły w okolicy odbytu. Samce dodatkowo, gruczoły ramienne na górnej części klatki piersiowej. Służą one do znakowania terytorium i ustalania hierarchii. Znane są również walki z wykorzystaniem ogonów przesączonych zapachem z gruczołów nadgarstkowych oraz ramiennych, podczas których rywal eksponuje swój ogon machając nim w kierunku przeciwnika[20].

Ochrona[edytuj | edytuj kod]

Gatunek ten, jak wszystkie Lemuridae spp., jest objęty konwencją CITES (załącznik I)[21]. Występuje na kilku obszarach chronionych, każdy z nich oferuje różny poziomy ochrony, w rezerwacie Mahafaly podjęto działania na rzecz ochrony in situ. W działania protekcyjne zaangażowani są mieszkańcy (również dzieci w wieku szkolnym). Ochrona podejmowana jest również w strefach peryferyjnych rezerwatu ze względu na duży wpływ na ekoturystykę oraz inne korzyści dla miejscowej ludności[22].

W kulturze[edytuj | edytuj kod]

Lemury katta zostały wypromowane przez cykl filmów animowanych Madagaskar oraz telewizyjne seriale animowane Pingwiny z Madagaskaru i Niech żyje król Julian, w których przedstawicielem tego gatunku jest Król Julian XIII.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Lemur catta, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. a b c Linnaeus 1758 ↓, s. 30.
  3. a b Linnaeus 1758 ↓, s. 29.
  4. G.C.Ch. Storr: Prodromus methodi mammalium. Tubingae: Litteris Reissianis, 1780, s. 32. (łac.)
  5. P. Boddaert: Elenchus animalium, volumen I: sistens quadrupedia huc usque nota, eorumque varietates: ad ductum naturae, quantum fieri potuit disposita. Roterodami: Apud C.R. Hake, 1784, s. 43. (łac.)
  6. a b L. Muirhead: Mazology. W: D. Brewster (red.): The Edinburgh encyclopaedia. Cz. 13. Edinburgh: William Blackwood, 1819, s. 405. (ang.)
  7. É.L. Trouessart. Catalogue des mammifères vivants et fossiles. „Revue et Magasin de Zoologie pure et Appliquée”. 3e série. 6, s. 163, 1787 (fr.). 
  8. Bolwig. A comparative study of the behavior of various lemurs. „Mémoirs of the Institute of Science of Madagascar”. Séries A. 14, s. 207, 1960 (ang.). 
  9. M. LaFleur & L. Gould 2020, Lemur catta, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2021 [online], wersja 2021-1 [dostęp 2021-07-19] (ang.).
  10. a b Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 30. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.)
  11. a b C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 150. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.)
  12. D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Species Lemur catta. W: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2021-07-19].
  13. Palmer 1904 ↓, s. 368.
  14. Palmer 1904 ↓, s. 566.
  15. Palmer 1904 ↓, s. 575.
  16. Palmer 1904 ↓, s. 396, 429.
  17. Palmer 1904 ↓, s. 165.
  18. Ch. Schwitzer, R.A. Mittermeier, E.E. Louis Jr & M.C. Richardson: Family Lemuridae (Bamboo, True and Ruffed Lemurs). W: R.A. Mittermeier, A.B. Rylands & D.E. Wilson (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 3: Primates. Barcelona: Lynx Edicions, 2013, s. 130. ISBN 978-84-96553-89-7. (ang.)
  19. ">Dapporto L. The asymmetric scent: ringailed lemurs (Lemur catta) have distinct chemical signatures in left and right brachial glands. Naturwissenschaften, 2008, s. 987-991.
  20. CITES: Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora, Appendices I, II and III (ang.). 2008. [dostęp 27 grudnia 2008]. Załączniki I, II i III w formacie pdf (pl)
  21. Lemur catta, Cawthon Lang, K.A. "Primate Factsheets: Ring-tailed lemur (Lemur catta) Conservation". Wisconsin Primate Research Center (WPRC). dostęp 2014-05-04.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • C. Linnaeus: Systema naturae per regna tria naturae: secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Wyd. 10. T. 1. Holmiae: Impensis Direct. Laurentii Salvii, 1758, s. 1-824. (łac.)
  • T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 1–984, 1904 (ang.). 
  • K. Kowalski (red.), A. Krzanowski, H. Kubiak, B. Rzebik-Kowalska & L. Sych: Ssaki. Wyd. IV. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991, s. 163, seria: Mały słownik zoologiczny. ISBN 83-214-0637-8.
  • R. Anderson, Lemur catta, (On-line), Animal Diversity Web, 1999 [dostęp 2008-12-27] (ang.).