Leon Jogiches

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Leon Jogiches
Jan Tyszka, Grozowski
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia

17 lipca 1867
Wilno, gubernia wileńska, Imperium Rosyjskie

Data i miejsce śmierci

10 marca 1919
Berlin, Republika Weimarska

podpis
Leon Jogiches w młodości

Leon Jogiches ps. „Jan Tyszka”[1], Grozowski (ur. 17 lipca 1867 w Wilnie, zm. 10 marca 1919 w Berlinie) – działacz polskiej i międzynarodowej socjaldemokracji, współtwórca i ideolog Socjaldemokracji Królestwa Polskiego i Litwy, sekretarz generalny Komunistycznej Partii Niemiec (KPD) (1919).

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodzony w rodzinie zamożnego kupca żydowskiego. Od 1885 roku w ruchu rewolucyjnym[2]. Od 1890 w Szwajcarii i Niemczech, gdzie poznał Różę Luksemburg. Współzałożyciel Socjaldemokracji Królestwa Polskiego w 1893, przekształconego następnie w 1900 w Socjaldemokrację Królestwa Polskiego i Litwy. W 1906 więziony był w X Pawilonie Cytadeli Warszawskiej[3]. W latach 1906–1918 członek Zarządu Głównego SDKPiL, a także jeden z jej głównych ideologów. Był także redaktorem „Czerwonego Sztandaru” i „Przeglądu Socjaldemokratycznego”. Brał udział w rewolucji 1905 roku na ziemiach polskich. Do 1912 współpracował z SDPRR, będąc w latach 1908–1910 członkiem Biura Zagranicznego KC. W Niemczech był członkiem SPD, a następnie USPD. W okresie I wojny światowej był współzałożycielem Związku Spartakusa w 1914 i KPD w 1918. Od 1916 do 1918 w więzieniu za współorganizację demonstracji 1 maja 1916. Po zamordowaniu w styczniu 1919 Róży Luksemburg i Karla Liebknechta przez członków Freikorpsów, został sekretarzem generalnym KC Komunistycznej Partii Niemiec (KPD).

W marcu 1919 aresztowany w Berlinie i zamordowany w więzieniu w Moabicie[2].

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Będąc w Szwajcarii poznał w 1891 roku Różę Luksemburg. Ich nieformalny związek trwał do 1906 roku. Większość czasu mieszkali w różnych krajach – a nawet gdy byli w tym samym mieście, nigdy nie mieszkali razem w jednym mieszkaniu[4][5]. niektóre źródła mówią, że był jej mężem[6].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Tadeusz Łepkowski, Słownik historii Polski, Warszawa 1973, s. 506.
  2. a b Jogiches Leon, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2021-09-26].
  3. Stefan Król: Cytadela warszawska. Warszawa: Książka i Wiedza, 1978, s. 217.
  4. Jacob Leib Talmon: Die Geschichte der totalitären Demokratie. Vandenhoeck & Ruprecht, 2013, s. 118. ISBN 978-3-647-31010-7. [dostęp 2022-02-21]. (niem.).
  5. J. P. Nettl: Rosa Luxemburg. Londyn, Nowy Jork: Verso, 2029. ISBN 978-1-78873-167-6. (ang.).
  6. Instytut Pamięci Narodowej, ul. Tyszki Jana, Instytut Pamięci Narodowej [dostęp 2022-02-17].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]