Leon Kasman

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Leon Kasman ps. „Adam”, „Bolek”, „Janowski”, „Zygmunt” (ur. 28 października 1905 w Łodzi, zm. 12 lipca 1984 w Warszawie) – polski działacz komunistyczny. Pierwszy redaktor naczelny dziennika „Trybuna Ludu” (organu KC PZPR) w latach 1948–1953 (później ponownie w latach 1957–1967), poseł na Sejm PRL trzech kadencji: pierwszej (1952-56), czwartej (1965-1969) i szóstej (1972-1976).

Jego ojciec był kupcem[1] i w swoje ślady skierował też Leona, zapisując go – po ukończeniu przezeń gimnazjum – na wydział handlowy Wyższej Szkoły Realnej Zgromadzenia Kupców w Łodzi. Szkoły tej jednak Leon nie ukończył, bo już w wieku lat 14 związał się z ruchem lewicowym[2] i trzy lata później, w 1922, został po raz pierwszy aresztowany[3] (w tym samym czasie, będąc niespełna 17-latkiem, został członkiem egzekutywy Komunistycznego Związku Młodzieży Polski okręgu łódzkiego i członkiem Komunistycznej Partii Robotniczej Polski). Po wyjściu na wolność podjął naukę w Wolnej Wszechnicy w Warszawie. Członek koła studentów Związku Młodzieży Komunistycznej (ZMK) i przewodniczący Zarządu Warszawskiego ZNMS „Życie”. Od 1925 pracownik Wydziału Zawodowego Komitetu Warszawskiego KPP, a od maja 1927 funkcjonariusz KPP. Członek egzekutywy Komitetu Warszawskiego KPP. Od końca 1927 sekretarz Komitetu Okręgowego (KO) KPP Warszawa-Podmiejska. Zwolennik ultralewicowej frakcji „mniejszości” w KPP. W kwietniu 1928 aresztowany i skazany na 4 lata, po amnestii na dwa lata. Więziony m.in. na Pawiaku. Zwolniony w maju 1930, został sekretarzem KO KPP Zagłębia Dąbrowskiego. Delegat na V Zjazd KPP w Peterhofie w sierpniu 1930. Od końca 1930 sekretarz KO KPP na Górnym Śląsku. Wiosną 1931 został sekretarzem Komitetu Warszawskiego KPP. 16 kwietnia 1931 aresztowany i skazany na 6 lat ciężkiego więzienia. W czerwcu 1934 uzyskał trzymiesięczny urlop zdrowotny i na polecenie władz KPP wyjechał do ZSRR. W latach 1934–1936 wykładał w Moskwie na kursach polskich Kominternu (uczył m.in. Władysława Gomułkę[4]). W 1936 r. instruktor w KC KPP. Od 1936 r. do 1939 r. za działalność w KPP – wyrok 5 lat więzienia w Nowym Sączu, Kielcach i Tarnowie.

Po wybuchu II wojny światowej we wrześniu 1939 znalazł się we Lwowie (przez pewien czas zamieszkiwał z Władysławem Gomułką), skąd ewakuował się pod koniec czerwca 1941; został wówczas ranny w obie nogi i umieszczony w izbie chorych w miejscowości Dunajewka. We wrześniu 1941 został powołany na instruktora Wydziału Kadr Kominternu z zadaniem opieki nad byłymi członkami KPP[5]. Od lipca 1943 działał[6] w radzieckim obozie partyzanckim na Białorusi z postawionym przez Komintern zadaniem przygotowania do działań PPR. W styczniu 1944 – jako przedstawiciel Kominternu – przerzucony na Lubelszczyznę w celu nawiązania utraconego (po aresztowaniu przez gestapo sekretarza PPR Pawła Findera i odpowiedzialnej za kontakty radiowe Małgorzaty Fornalskiej) kontaktu z KC PPR. Kontakt nawiązał przekazując do Moskwy list od Gomułki, dokumenty KRN oraz charakterystyki Gomułki i Bieruta. Grupę Kasmana pozostawiono na Lubelszczyźnie jako niezależny od PPR punkt łączności z Moskwą. Kasman nie chciał podporządkować się kierownictwu PPR na czele z Gomułką, twierdząc, że polecenia może przyjmować tylko z Moskwy[7]. Przebywał w dowodzonych przez Mieczysława Moczara oddziałach Armii Ludowej. Podczas niemieckiej obławy 15 marca 1944 został ranny w nogę.

Po zakończeniu wojny został kierownikiem wydziału propagandy i agitacji KC Polskiej Partii Robotniczej w Lublinie oraz redaktorem naczelnym „Trybuny Wolności” (od 8 września 1944). Później, w Łodzi, kierował wydziałem propagandy KC PPR nadzorując „Głos Ludu” i „Trybunę Wolności”, wreszcie trafił do Warszawy, gdzie został kierownikiem wydziału organizacyjnego KC PPR, zastępcą przewodniczącego Centralnego Urzędu Planowania i dyrektorem Spółdzielni Wydawniczej „Książka” oraz (od 10 maja 1947) członkiem rady nadzorczej RSW „Prasa”. W roku następnym został skierowany po raz pierwszy na stanowisko redaktora naczelnego „Trybuny Ludu” (wskutek narastających w partii konfliktów określanych mianem „walki z kosmopolityzmem” odwołany z tej funkcji w grudniu 1953). W 1955 mianowany na stanowisko wiceministra przemysłu lekkiego i później – od 4 lutego 1956 do 15 stycznia 1957 – zastępcą przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego (PKPG); od 1956 zaliczany do frakcji „puławian[8] został w 1957 ponownie skierowany na stanowisko redaktora naczelnego „Trybuny Ludu”. W 1967 odwołany i przeniesiony do Narodowego Banku Polskiego, którego został wiceprezesem, ale wkrótce, w 1968 przeniesiony na emeryturę. Był odznaczony dwukrotnie Orderem Sztandaru Pracy I klasy i Orderem Krzyża Grunwaldu III klasy.

Zmarł w 1984, pochowany został na cmentarzu komunalnym na Powązkach. Jego żoną była Lidia (właśc. Chawa Lea) z d. Cederbaum, działaczka KZMP, KPP, ZPP i PPR.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Matka Leona nie pracowała, najstarsza siostra skończyła architekturę, natomiast jego starszy brat był elektromechanikiem.
  2. Najpierw w grupie samokształceniowej skupiającej młodzież inteligencką; grupę tę wkrótce zdominowały wpływy partii komunistycznej.
  3. Łącznie spędził w więzieniach II Rzeczypospolitej 9 lat.
  4. Ewa Maria Ożóg „Władysław Gomułka. Biografia polityczna.” t. I Wydawnictwo Spółdzielcze Warszawa 1989 str. 47 ​ISBN 83-209-0716-0​.
  5. Anna Sobór – Świderska „Jakub Berman. Biografia komunisty” IPN Warszawa 2009 str. 70 ​ISBN 978-83-7629-090-4​.
  6. Pod pseudonimem „Janowski”.
  7. Anna Sobór – Świderska „Jakub Berman. Biografia komunisty” IPN Warszawa 2009 str. 70, 107 i 118 ​ISBN 978-83-7629-090-4​.
  8. Październik i „Mała stabilizacja”. W: Jerzy Eisler: Zarys dziejów politycznych Polski 1944-1989. Warszawa: POW „BGW”, 1992, s. 61–62. ISBN 83-7066-208-0.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]