Leon Kruczkowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Leon Kruczkowski
Leon Kruczkowski Polish writer 1950.jpg
Data i miejsce urodzenia 28 czerwca 1900
Kraków
Data i miejsce śmierci 1 sierpnia 1962
Warszawa
Poseł III kadencji Sejmu PRL
Okres od 16 kwietnia 1961
do 1 sierpnia 1962
Przynależność polityczna Polska Zjednoczona Partia Robotnicza
Odznaczenia
Order Budowniczych Polski Ludowej (1949–1960) Order Sztandaru Pracy I klasy Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Medal 10-lecia Polski Ludowej
Międzynarodowa Leninowska Nagroda Pokoju (ZSRR)
Leon Kruczkowski, St. Albrecht wręczają nagrody za najlepszy scenariusz o Chopinie laureatom: Hanna Ogulewicz i Stanisław Hadyna
Grób Leona Kruczkowskiego na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach
Pomnik Leona Kruczkowskiego znajdujący się w Parku Kruczkowskiego w Sosnowcu

Leon Kruczkowski (ur. 28 czerwca 1900 w Krakowie, zm. 1 sierpnia 1962 w Warszawie) – pisarz i publicysta, a także poseł do Krajowej Rady Narodowej, na Sejm Ustawodawczy oraz na Sejm PRL I, II i III kadencji, działacz PZPR.

Życiorys[edytuj]

Urodził się 28 czerwca 1900 w Krakowie w rodzinie rzemieślnika. Był z wykształcenia chemikiem, absolwentem Wyższej Szkoły Przemysłowej w Krakowie. Po studiach pracował początkowo w przemyśle i szkolnictwie zawodowym, następnie od początku lat 30. zajmował się działalnością literacką i publicystyczną; był związany z lewicą.

W Krakowie debiutował na przełomie lat 1918/1919, publikując wiersze w czasopiśmie „Maski”. Po ukończeniu studiów z zakresu technologii chemii pracował w przemyśle w Zagłębiu Dąbrowskim. W latach 1926–1933 mieszkał w dzielnicy SosnowcaKazimierzu Górniczym. Mieszkając w Kazimierzu zatrudnił się jako nauczyciel chemii, matematyki i fizyki w Szkole Rzemieślniczo-Przemysłowej w Maczkach[1]. W tym czasie wydał tom wierszy „Młoty nad światem” (1928) oraz powieść „Kordian i cham” (1932), która stała się rewelacją literacką.

Został awansowany do stopnia podporucznika piechoty Wojska Polskiego II RP ze starszeństwem z 1 lutego 1922 (w 1934 został zweryfikowany z lokatą 1).

„Kordian i cham”, pierwsza polska powieść o tendencjach rewolucyjnych, rewidująca narodowe mity i trafiająca w najczulszy nerw polskiej tradycji literackiej, stała się trwałym dorobkiem literatury polskiej. Po sukcesie „Kordiana i chama” Kruczkowski poświęcił się wyłącznie pracy literackiej i publicystycznej. W 1935 powstał przeznaczony na scenę utwór satyryczny, wymierzony przeciw nacjonalizmowi i rasizmowi, „Bohater naszych czasów”, wystawiony w warszawskim Teatrze Comoedia, oraz powieść historyczna „Pawie pióra”, zaś w 1937 powieść o tematyce współczesnej „Sidła”. Jednocześnie pisarz systematycznie współpracował z prasą lewicową: „Sygnałami”, „Lewym Torem”, „Po prostu”, „Nową Wsią”, „Epoką” i innymi. Efektem politycznej i publicystycznej działalności Kruczkowskiego były publikacje: „Człowiek i powszedniość”, „Dlaczego jestem socjalistą”, „W klimacie dyktatury” (zbiór artykułów), ukazujące się w latach 1936–1938.

Pod koniec dwudziestolecia pisarz pracował nad powieścią z czasów Stanisława Augusta oraz utworem poświęconym polskiej emigracji robotniczej w Belgii (obie powieści, nie ukończone, zaginęły).

Okres II wojny światowej spędził w obozie niemieckim dla jeńców wojennych w Arnswalde II B (Choszczno) i Gross Born (Borne Sulinowo).

Po powrocie do Polski wstąpił do PPR, założył w Krakowie miesięcznik literacki „Twórczość”. W latach 1945–1948 był podsekretarzem stanu (wiceminister) w Ministerstwie Kultury i Sztuki, a od 1949 do 1956 roku prezesem Zarządu Głównego Związku Literatów Polskich. W latach 1951–1956 przewodniczył Komitetowi Współpracy Kulturalnej z Zagranicą. Od lutego 1957 był członkiem Rady Państwa. Oo 1946 roku był posłem – kolejno: do KRN, na Sejm Ustawodawczy oraz na Sejm PRL I, II i III kadencji. W latach 19521956 przewodniczył sejmowej Komisji Oświaty, Nauki i Kultury. Od 1952 do 1956 roku był członkiem Prezydium Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Narodowego, a od 1958 członkiem Prezydium Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu. Był działaczem PZPR, członkiem egzekutywy POP PZPR przy Zarządzie Głównym Związku Literatów Polskich w 1950[2] oraz członkiem KC PZPR[3].

Po wojnie był jednym z najczynniejszych organizatorów życia kulturalnego, pełniąc kolejno szereg funkcji państwowych i społecznych. Jego praca literacka nie uległa przy tym zahamowaniu. Powieściopisarz stał się dramatopisarzem. W 1948 roku Teatr Polski w Warszawie wystawił jego „Odwety”, dramat o problematyce współczesnej, gorąco przyjęty zarówno przez publiczność, jak i krytykę, a w dwa lata potem na scenie Starego Teatru w Krakowie, odbyła się premiera „Niemców” – najgłośniejszej sztuki Kruczkowskiego. „Niemcy”, grani na blisko dwudziestu scenach Polski, doczekały się 14 przekładów na języki obce, 8 wydań w językach obcych, oraz premier w: Berlinie i innych miastach niemieckich, Wiedniu, Paryżu, Brukseli, Pradze, Bratysławie, Rzymie, Sofii, Londynie, Helsinkach i Tokio, popularyzując w sposób dotychczas nie spotykany dramaturgię polską na świecie.

22 listopada 1950 roku w Warszawie, na II Kongresie Obrońców Pokoju, został wybrany w skład Światowej Rady Pokoju[4]. W tym samym roku był sygnatariuszem apelu sztokholmskiego[5]. W 1950 roku pisarz wydał tom publicystyki „Spotkania i konfrontacje” oraz rekonstrukcję nieznanej i nieukończonej sztuki Stefana Żeromskiego „Grzech”, którą adaptował na scenę Teatru Kameralnego w Warszawie. W roku 1954 ukazał się wybór artykułów z okresu powojennego „Wśród swoich i obcych” oraz powstał dramat o tragedii Rosenbergów „Juliusz i Ethel”, natomiast w rok później – podobnie jak „Juliusza i Ethel” – Teatr Kameralny wystawił napisaną w roku 1952 sztukę o problematyce współczesnej „Odwiedziny”. Był członkiem korespondentem Niemieckiej Akademii Sztuki[3].

Uchwałą Rady Państwa z 8 maja 1958 został powołany na przewodniczącego Komitetu Roku Chopinowskiego 1960[6].

Zmarł 1 sierpnia 1962 roku w Warszawie[3]. Został pochowany w Alei Zasłużonych na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach[7].

Upamiętnienie[edytuj]

  • Od 1964 jego imię nosi Lubuski Teatr w Zielonej Górze.
  • Imię Leona Kruczkowskiego nosi Szkoła Podstawowa nr 7 w Olsztynie[8].
  • Imię Leona Kruczkowskiego nosi Szkoła Podstawowa nr 43 w Zabrzu.
  • 15 października 1980 roku odsłonięto pomnik Leona Kruczkowskiego w Sosnowcu. Monument autorstwa Mariana Koniecznego, znajduje się w Parku Kresowym, zwanym również Parkiem Leona Kruczkowskiego.
  • Imię Leona Kruczkowskiego nosi Szkoła Podstawowa nr 40 w Lublinie[9].
  • Imię Leona Kruczkowskiego nosi I Liceum Ogólnokształcące w Tychach.

Twórczość[edytuj]

Powieści[edytuj]

Zbiory opowiadań[edytuj]

  • Szkice z piekła uczciwych (1963)

Zbiory poetyckie[edytuj]

  • Młoty nad światem (1928, debiut literacki)

Dramaty[edytuj]

Eseistyka[edytuj]

  • Człowiek i powszedniość
  • Dlaczego jestem socjalistą
  • W klimacie dyktatury
  • Spotkania i konfrontacje
  • Prawo do kultury
  • Literatura i polityka

Odznaczenia i nagrody[edytuj]

Odznaczenia
Nagrody

Przypisy

  1. Stanisław Waliński: Kartki z dziejów Kazimierza Górniczego. Od przysiółków do dzielnicy ćwierćmilionowego miasta. Sosnowiec: Wydział Kultury Sportu i Rekreacji Urzędu Miejskiego w Sosnowcu, 1999. ISBN 83-87543-65-9.
  2. Dariusz Jarosz, Działalność Podstawowej Organizacji Partyjnej PZPR przy Zarządzie Głównym Związku Literatów Polskich w latach 1949–1953: w świetle akt własnych, w: Mazowieckie Studia Humanistyczne, Tom 5, Numer 1 (1999) s. 9
  3. a b c d e f g h i Leon Kruczkowski. Nekrologi. „Nowiny”, s. 2, Nr 183 z 3 sierpnia 1962. 
  4. Trybuna Robotnicza z 1950, nr 324 str. 3 [dostęp z dnia: 2016-08-03]
  5. Dziennik Polski, rok VI, nr 91 (1861), Kraków 1 kwietnia 1950 roku, s. 1.
  6. M.P. z 1958 r. Nr 38, poz. 217.
  7. Juliusz Jerzy Malczewski (red.): Cmentarz Komunalny Powązki dawny Wojskowy w. Warszawa: Wydawnictwo Sport i Turystyka, 1989, s. 39. ISBN 83-217-2641-0.
  8. Ewa Olender, Barbara Jarosz: 50 lat Szkoły Podstawowej nr 7 im. Leona Kruczkowskiego w Olsztynie. Olsztyn: Studio Poligrafii Komputerowej „SQL” s.c., 2002. ISBN 83-88125-20-6. (pol.)
  9. Szkoła Podstawowa nr 40 w Lublinie im. Leona Kruczkowskiego
  10. M.P. z 1950 r. Nr 6, poz. 58
  11. M.P. z 1947 r. Nr 74, poz. 490
  12. Bohdan Urbankowski, Czerwona msza, czyli uśmiech Stalina, t. 2, Warszawa 1998, s. 315.

Bibliografia[edytuj]