Leon Kruczkowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Leon Kruczkowski
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 28 czerwca 1900
Kraków
Data i miejsce śmierci 1 sierpnia 1962
Warszawa
Członek Rady Państwa
Okres od 20 lutego 1957
do 1 sierpnia 1962
Przynależność polityczna Polska Zjednoczona Partia Robotnicza
Odznaczenia
Order Budowniczych Polski Ludowej (1949–1960) Order Sztandaru Pracy I klasy Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Medal 10-lecia Polski Ludowej
Międzynarodowa Stalinowska Nagroda Pokoju
Leon Kruczkowski, Jerzy Albrecht wręczają nagrody za najlepszy scenariusz o Chopinie laureatom: Hannie Ogulewicz i Stanisławowi Hadynie
Grób Leona Kruczkowskiego na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach
Pomnik Leona Kruczkowskiego znajdujący się w Parku Kruczkowskiego w Sosnowcu

Leon Kruczkowski (ur. 28 czerwca 1900 w Krakowie, zm. 1 sierpnia 1962 w Warszawie) – polski pisarz i publicysta, a także poseł do Krajowej Rady Narodowej, na Sejm Ustawodawczy (1947–1952) oraz na Sejm PRL I, II i III kadencji (1952–1962), polityk komunistyczny, w latach 1949–1956 prezes Związku Literatów Polskich. Od 1957 do śmierci członek Rady Państwa.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 28 czerwca 1900 roku w Krakowie, jako jedno z siedmiorga dzieci w rodzinie introligatora Łukasza Kruczkowskiego, który prowadził własną pracownię przy Małym Rynku 6. Był z wykształcenia chemikiem, absolwentem Wyższej Szkoły Przemysłowej w Krakowie. Od roku 1920 do 1924 pełnił służbę wojskową. Został awansowany do stopnia podporucznika piechoty Wojska Polskiego II RP ze starszeństwem z 1 lutego 1922 (w 1934 został zweryfikowany z lokatą 1.). W 1925 roku ożenił się z Jadwigą Janowską. Po studiach pracował początkowo w przemyśle i szkolnictwie zawodowym, następnie od początku lat 30. zajmował się działalnością literacką i publicystyczną; był związany z lewicą. Debiutował w Krakowie na przełomie lat 1918/1919, publikując wiersze w czasopiśmie „Maski”. Po ukończeniu studiów z zakresu technologii chemii pracował w przemyśle w Zagłębiu Dąbrowskim. W latach 1926–1933 mieszkał w dzielnicy SosnowcaKazimierzu Górniczym. Mieszkając w Kazimierzu Górniczym zatrudnił się jako nauczyciel chemii, matematyki i fizyki w Szkole Rzemieślniczo-Przemysłowej w Maczkach[1]. Jego żona również zaczęła pracować jako nauczycielka. W tym czasie wydał tom wierszy Młoty nad światem (1928) oraz powieść Kordian i cham (1932), która stała się rewelacją literacką. Kordian i cham, pierwsza polska powieść o tendencjach rewolucyjnych, rewidująca narodowe mity i trafiająca w najczulszy nerw polskiej tradycji literackiej, stała się trwałym dorobkiem literatury polskiej[według kogo?]. Po sukcesie Kordiana i chama Kruczkowski poświęcił się wyłącznie pracy literackiej i publicystycznej. W 1935 powstał przeznaczony na scenę utwór satyryczny, wymierzony przeciw nacjonalizmowi i rasizmowi, Bohater naszych czasów, wystawiony w warszawskim Teatrze Comoedia, oraz powieść historyczna Pawie pióra, zaś w 1937 powieść o tematyce współczesnej Sidła. Jednocześnie pisarz systematycznie współpracował z prasą lewicową: „Sygnałami”, „Lewym Torem”, „Po prostu”, „Nową Wsią”, „Epoką” i innymi. Efektem politycznej i publicystycznej działalności Kruczkowskiego były publikacje: „Człowiek i powszedniość”, „Dlaczego jestem socjalistą”, „W klimacie dyktatury” (zbiór artykułów), ukazujące się w latach 1936–1938.

Pod koniec dwudziestolecia pisarz pracował nad powieścią z czasów Stanisława Augusta oraz utworem poświęconym polskiej emigracji robotniczej w Belgii (obie powieści, nie ukończone, zaginęły).

Uczestnik wojny obronnej 1939. Okres II wojny światowej spędził w obozie niemieckim dla jeńców wojennych w Arnswalde II B (Choszczno) i Gross-Born (Borne Sulinowo).

Po powrocie do Polski wstąpił do Polskiej Partii Robotniczej, założył w Krakowie miesięcznik literacki „Twórczość”. W latach 1945–1948 był podsekretarzem stanu (wiceminister) w Ministerstwie Kultury i Sztuki, a od 1949 do 1956 roku prezesem Zarządu Głównego Związku Literatów Polskich. W latach 1951–1956 przewodniczył Komitetowi Współpracy Kulturalnej z Zagranicą. Od lutego 1957 był członkiem Rady Państwa. Oo 1946 roku był posłem – kolejno: do Krajowej Rady Narodowej, na Sejm Ustawodawczy oraz na Sejm PRL I, II i III kadencji. W latach 1952–1956 przewodniczył sejmowej Komisji Oświaty, Nauki i Kultury. Od 1952 do 1956 roku był członkiem Prezydium Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Narodowego, a od 1958 członkiem Prezydium Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu. Był działaczem Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, członkiem egzekutywy podstawowej organizacji partyjnej przy ZG Związku Literatów Polskich w 1950[2] oraz członkiem Komitetu Centralnego PZPR[3].

Po wojnie był jednym z najczynniejszych organizatorów życia kulturalnego, pełniąc kolejno szereg funkcji państwowych i społecznych. Jego praca literacka nie uległa przy tym zahamowaniu. Powieściopisarz stał się dramatopisarzem. W 1948 roku Teatr Polski w Warszawie wystawił jego Odwety, dramat o problematyce współczesnej, gorąco przyjęty zarówno przez publiczność, jak i krytykę, a w dwa lata potem na scenie Starego Teatru w Krakowie, odbyła się premiera Niemców – najgłośniejszej sztuki Kruczkowskiego. Niemcy, grani na blisko dwudziestu scenach Polski, doczekały się 14 przekładów na języki obce, 8 wydań w językach obcych, oraz premier w: Berlinie i innych miastach niemieckich, Wiedniu, Paryżu, Brukseli, Pradze, Bratysławie, Rzymie, Sofii, Londynie, Helsinkach i Tokio, popularyzując w sposób dotychczas nie spotykany dramaturgię polską na świecie[według kogo?].

22 listopada 1950 roku w Warszawie, na II Kongresie Obrońców Pokoju, został wybrany w skład Światowej Rady Pokoju[4]. W tym samym roku był sygnatariuszem apelu sztokholmskiego[5]. W 1950 roku pisarz wydał tom publicystyki Spotkania i konfrontacje oraz rekonstrukcję nieznanej i nieukończonej sztuki Stefana Żeromskiego Grzech, którą adaptował na scenę Teatru Kameralnego w Warszawie. W roku 1954 ukazał się wybór artykułów z okresu powojennego Wśród swoich i obcych oraz powstał dramat o tragedii Rosenbergów Juliusz i Ethel, natomiast w rok później – podobnie jak Juliusza i Ethel – Teatr Kameralny wystawił napisaną w roku 1952 sztukę o problematyce współczesnej Odwiedziny. Był członkiem korespondentem Akademie der Künste (Niemieckiej Akademii Sztuki)[3].

Uchwałą Rady Państwa z 8 maja 1958 został powołany na przewodniczącego Komitetu Roku Chopinowskiego 1960[6].

Zmarł 1 sierpnia 1962 roku w Warszawie[3]. Został pochowany w Alei Zasłużonych na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach[7]. Jego nagrobek został zaprojektowany przez Mariana Wnuka[8]. Przedstawia trzy leżące jedna na drugiej księgi, z których dwie są zamknięte, a trzecia, górna – otwarta[8].

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

15 października 1980 roku odsłonięto pomnik Leona Kruczkowskiego w Sosnowcu (autor: Marian Konieczny[9]). Monument autorstwa Mariana Koniecznego, znajduje się w Parku Kresowym, zwanym również Parkiem Leona Kruczkowskiego.

Imię Leona Kruczkowskiego nosi:

Obiekty nazwane imieniem Leona Kruczkowskiego zostały przemianowane po wprowadzeniu ustawy o zakazie propagowania komunizmu[14] zgodnie z oceną IPNu[15].

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Powieści[edytuj | edytuj kod]

Zbiory opowiadań[edytuj | edytuj kod]

  • Szkice z piekła uczciwych (1963)

Zbiory poetyckie[edytuj | edytuj kod]

  • Młoty nad światem (1928, debiut literacki)

Dramaty[edytuj | edytuj kod]

Eseistyka[edytuj | edytuj kod]

  • Człowiek i powszedniość
  • Dlaczego jestem socjalistą[16]
  • W klimacie dyktatury
  • Spotkania i konfrontacje
  • Prawo do kultury
  • Literatura i polityka

Ekranizacje i scenariusze[edytuj | edytuj kod]

Odznaczenia i nagrody[edytuj | edytuj kod]

Odznaczenia
Nagrody

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Stanisław Waliński: Kartki z dziejów Kazimierza Górniczego. Od przysiółków do dzielnicy ćwierćmilionowego miasta. Sosnowiec: Wydział Kultury Sportu i Rekreacji Urzędu Miejskiego w Sosnowcu, 1999. ISBN 83-87543-65-9.
  2. Dariusz Jarosz, Działalność Podstawowej Organizacji Partyjnej PZPR przy Zarządzie Głównym Związku Literatów Polskich w latach 1949–1953: w świetle akt własnych, w: „Mazowieckie Studia Humanistyczne”, Tom 5, Numer 1 (1999) s. 9
  3. a b c d e f g h i Leon Kruczkowski. Nekrologi. „Nowiny”, s. 2, Nr 183 z 3 sierpnia 1962. 
  4. „Trybuna Robotnicza” z 1950, nr 324 s. 3 [dostęp z dnia: 2016-08-03]
  5. Dziennik Polski, rok VI, nr 91 (1861), Kraków 1 kwietnia 1950 roku, s. 1.
  6. M.P. z 1958 r. Nr 38, poz. 217.
  7. Juliusz Jerzy Malczewski (red.): Cmentarz Komunalny Powązki dawny Wojskowy w. Warszawa: Wydawnictwo Sport i Turystyka, 1989, s. 39. ISBN 83-217-2641-0.
  8. a b Juliusz Jerzy Malczewski: Cmentarz komunalny (dawny Wojskowy) na Powązkach. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1975, s. 55.
  9. Leszek Mazan. Wyspiański, Długosz, Hubal i pochód królów na Wawel. Rozmowa z prof. Marianem Koniecznym. „Nowiny”, s. 5, Nr 260 z 19 listopada 1979. 
  10. Ewa Olender, Barbara Jarosz: 50 lat Szkoły Podstawowej nr 7 im. Leona Kruczkowskiego w Olsztynie. Olsztyn: Studio Poligrafii Komputerowej „SQL” s.c., 2002. ISBN 83-88125-20-6. (pol.)
  11. Szkoła Podstawowa nr 40 w Lublinie im. Leona Kruczkowskiego
  12. Szkoła Podstawowa nr 71 im. Leona Kruczkowskiego we Wrocławiu
  13. Uchwała nr 63 Rady Narodowej m. st. Warszawy z dnia 21 grudnia 1962 r. w sprawie nadania nazw ulicom, „Dziennik Urzędowy Rady Narodowej m.st. Warszawy”, Warszawa, dnia 27 grudnia 1962 r., nr 25, poz. 91; Zarządzenie Zastępcze Wojewody Mazowieckiego z dnia 9 listopada 2017 r. w sprawie nadania nazwy ulicy, „Dziennik Urzędowy Województwa Mazowieckiego”, Warszawa, dnia 10 listopada 2017 r., poz. 10144.
  14. Ustawa z dnia 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy, budowli..., prawo.sejm.gov.pl [dostęp 2018-06-11] (pol.).
  15. ul. Kruczkowskiego Leona - Nazwy do zmiany - Instytut Pamięci Narodowej, ipn.gov.pl [dostęp 2018-06-11] (pol.).
  16. Dlaczego jestem socjalistą? | Lewicowo.pl, lewicowo.pl [dostęp 2018-06-11] (pol.).
  17. FilmPolski.pl - KORDIAN I CHAM, www.filmpolski.pl [dostęp 2018-06-11] (pol.).
  18. M.P. z 1950 r. Nr 6, poz. 58
  19. M.P. z 1947 r. Nr 74, poz. 490
  20. Bohdan Urbankowski, Czerwona msza, czyli uśmiech Stalina, t. 2, Warszawa 1998, s. 315.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]